Historia Polski/Polska Piastów
Z Wikibooks, biblioteki wolnych podręczników.
[edytuj] Państwo pierwszych Piastów
[edytuj] Źródła
[edytuj] Dzieje polityczne
[edytuj] Legendarne początki rodu Piastów (wg. Anonima tzw. Galla)
Wedle "Kroniki Galla Anonima" dynastia Piastów wywodzi się od ubogiego oracza Piasta syna Chościska. Mieszkał on w Kruszwicy wraz z żoną Rzepichą i synem. Pewnego dnia do księcia Popiela rządzącego w Kruszwicy przybyli tajemniczy wędrowcy. Wyrzuceni przez Popiela zaszli do chaty Piasta. Piast kierując się znanym powiedzeniem "Gość w dom, Bóg w dom" przyjął ich do swej chaty. W tym samym czasie miały się odbyć postrzyżyny Piastowego syna. Wędrowcy nadali mu imię Siemowit. Imię to przepowiadało chłopcu dobrą przyszłość. Po śmierci księcia Popiela, jego żony i dwóch synów, władzę objął właśnie młody Piastowic. Był on niezwykle mądrym władcą i rządził szczęśliwie wiele lat. Po jego śmierci władza przypadła jego synowi Leszkowi. Po śmierci zaś Leszka władza przypadła synowi Leszka Siemomysłowi. Ten zaś spłodził pierwszego historycznego władcę Polski Mieszka I. Legenda ta była wielorako interpretowana. Część badaczy skłaniała się do uznania przodków Mieszka za postacie historyczne. Inni uznawali je za postacie legendarne. Przy obecnym stanie źródeł nie można rozstrzygnąć, czy postacie te zostały wymyślone, dorobione dla dodania splendoru dynastii, czy też są to imiona rzeczywistych książąt.
[edytuj] Państwo Mieszka
[edytuj] Problem genezy państwa polskiego
[edytuj] Rozwój terytorialny państwa Mieszka
[edytuj] Chrzest państwa polskiego
W 966 roku, państwo polskie za sprawą chrztu Mieszka I, weszło w krąg kultury chrześcijańskiej. Przyczyn tego wydarzenia należy szukać zarówno w czynnikach wewnętrznych i zewnętrznych. Do pierwszych zaliczymy próbę zjednoczenia plemion polskich przez Mieszka I stworzenie oparcia dla władzy książęcej, opartej dotąd głównie na sile zbrojnej, podstaw religijnych.
Przyjęcie chrztu automatycznie podnosiło prestiż władcy. Mieszko I, z pogańskiego władcy, stał się chrześcijańskim księciem. Jego władza była odtąd uznawana w całej chrześcijańskiej Europie.
W dawniejszych opracowaniach wskazywano, że następstwem przyjęcia chrztu przez Polskę, było pozbawienie pretekstu wypraw niemieckich.Warto pamiętać jednak, że konflikty z władcami pogranicznych marchii cesarstwa miały charakter efemeryczny a u ich podstaw leżały raczej zatargi graniczne niż spory religijne. Głównym zagrożeniem dla rodzącego się w tym czasie państwa piastowskiego było konkurencyjne po plemienne Wieletów, pozostających przy pogaństwie. Przyjęcie chrztu ułatwiło Piastom uzyskanie pomocy zbrojnej przeciw Wieletom zarówno ze strony chrześcijańskich Czechów, jak i Niemców. Chrzest państwa piastowskiego stał się początkiem przyspieszonego rozwoju społeczno-kulturalnego społeczeństwa na ziemiach polskich.
[edytuj] Stosunek państwa Mieszka do Cesarstwa i Przemyślidów
Kwestią kontrowersyjną jest stosunek Mieszka do Cesarstwa Niemieckiego. Wg. kronikarzy niemieckich (Thietmar, Widukind) Mieszko był uważany za "przyjaciela Cesarza" oraz "płacił trybut aż po rzekę Wartę". Wyprowadza się z tego wniosek o uzależnieniu Mieszka od Cesarstwa, które wyrażało się w płaceniu trybutu. Terytorium, z którego Mieszko musiał opłacać się Mieszko jest umieszczane przez badaczy rozmaicie: Pomorze, Ziemia Lubuska, jakieś terytoria na Połabiu, cały kraj wreszcie. Mieszko, jako przyjaciel Cesarza mógł liczyć na jego opiekę, ale nie była to opieka bezinteresowna. Niemiecki Cesarz wspierał Mieszka, ponieważ liczył na jego pomoc w walce z pogańskimi plemionami Słowian Połabskich. Kronikarze informują nas o uczestnictwie Mieszka w wyprawach niemieckich na Połabie oraz o wyprawach Wieletów i Wolinian na Mieszka.
[edytuj] Sprawy kontrowersyjne: Pomorze w czasach Mieszka. Julin, Jomsborg, Wineta
[edytuj] Rządy Bolesława Chrobrego
Król Bolesław został obdarzony przydomkiem Chrobry, co w tamtych czasach znaczyło odważny. Pierworodny syn księcia Polski Mieszka I i Dobrawy Przemyślidki, córki księcia Czech Bolesława I Okrutnego. Nie ma co się dziwić, miał on mocarstwowe ambicje. Dlatego też nie budził w sobie sympatii sąsiadów. Uważa się, że został przez ojca powołany na władcę, lecz nie wiadomo jak przejął władzę. Wygnał swych przyrodnich braci, synów drugiej chrześcijańskiej żony Mieszka, Ody. Na króla koronował się w 1025 r., był pierwszym królem Polski. Zmarł jeszcze w tym samym roku. Przez Polaków uznawany za dobrego króla. Jego portrety widnieją na monetach. Na obrazie widzimy jego koronacje według Jana Matejki.
[edytuj] Wyprawa misyjna św. Wojciecha
Św. Wojciech pochodził z czeskiego rodu Sławnikowiców, rywalizującego z Przemyślidami o władzę. Urodzony jako szósty syn pana na Libicach około 956 roku. W młodości ciężko zachorował; rodzice powierzyli go opiece Matki Bożej, po ozdrowieniu został przeznaczony do stanu duchownego. W roku 983 został wybrany biskupem Pragi. Jego bezkompromisowe poglądy wywoływały konflikty z wiernymi, co przyczyniło się do opuszczenia stolicy w 989 i zrzeczenia się biskupstwa; powrócił tam w 992 roku. W 996 roku opuścił Czechy, wędrował przez Moguncję, Francję, aby przez Węgry, w 997, dotrzeć do Polski. Legenda głosi, że w drodze do Gniezna odprawił mszę w Mucharzu. W porozumieniu z Bolesławem Chrobrym, ówczesnym polskim władcą, zamierzał prowadzić akcję misyjną w Prusach. Wyruszył do Gdańska wraz ze swoim bratem, Radzimem-Gaudentym i Boguszą-Benedyktem; tam przeprowadził masowy chrzest; do Prus dostał się drogą morską. Zginął w Świętym Gaju 23 kwietnia 997 roku; jego ciało zostało wykupione i następnie złożone w katedrze gnieźnieńskiej. Został kanonizowany w 999 roku.
[edytuj] Zjazd Gnieźnieński
Zjazd odbył się w 1000 roku. Gniezno, w którym złożone było ciało św. Wojciecha, było miejscem pielgrzymki cesarza niemieckiego Ottona III. Towarzyszyła mu nowa administracja kościelna z arcybiskupem Gniezna, Radzimem-Gaudentym, bratem św. Wojciecha. Utworzenie arcybiskupstwa w Gnieźnie któremu podlegały biskupstwa w Krakowie, Wrocławiu i Kołobrzegu, miało charakter potwierdzenia nabytków terytorialnych państwa polskiego z końca panowania Mieszka I. Biskup poznański Unger nie został objęty władzą Gniezna dożywotnio. Otton III zamierzał włączenie Polski do uniwersalnego cesarstwa, które miał zamiar stworzyć. Polska zawiązała przyjaźń z cesarstwem, a Otton III uznał Bolesława "bratem i współpracownikiem". Udzielono Polsce zgodę na koronacje królewskie. Bolesław otrzymał diadem i włócznię św.Maurycego. Potęga Polski znalazła uznanie w oczach Niemców, a Bolesław ukazał bogactwo kraju nad Wisłą.
[edytuj] Polityka niemiecka Bolesława Chrobrego
Po nieoczekiwanej śmierci Ottona III w dwa lata po zjeździe w Gnieźnie, zmieniły się stosunki między Polską a Cesarstwem. W Niemczech trwały spory o tron, na których skorzystał Chrobry, włączając do państwa Łużyce, Milsko i Miśnię. Wykorzystując również spór o tron czeski, sam na nim zasiadł w 1003 r. W ten sposób u progu XI w. pod panowaniem Bolesława znalazły się Łużyce, Milsko, Miśnia, Czechy, Morawy i Słowacja. Henryk II -władca Cesarstwa, nie przyglądał się tym poczynaniom obojętnie. W 1004 r. zmusił załogi polskie do opuszczenia Czech i systematycznie najeżdżał Polskę do roku 1018. W tym roku podpisał z Bolesławem pokój w Budziszynie. Przy Polsce pozostały: Milsko i Łużyce, a Henryk zobowiązał się pomóc w wyprawie ruskiej. Doszło do niej jeszcze w tym samym roku.
[edytuj] Wyprawa Kijowska
Chrobry udzielił poparcia Świętopełkowi, a nie Jarosławowi Mądremu, w sporze o tron Rusi. Miał więc pretekst do złupienia Kijowa i przyłączenia do swego państwa Grodów Czerwińskich.
[edytuj] Kryzys i odbudowa państwa polskiego
[edytuj] Sukcesy i klęski Mieszka Drugiego
Bolesław miał wielkie aspiracje, ich kosztem były złe stosunki z sąsiadami. Mieszko II licząc się z sąsiadami, natychmiast po śmierci ojca, bo już w 1025 r., koronował się na króla Polski. Często najeżdżał kresy wschodnie Niemiec i przez kilka lat sprzeciwiał się skutecznie wojskom czesko-niemieckim. Mieszko miał brata Bezpryma, on poprosił cesarza Konrada II o pomoc w walce o tron. I tak oto w 1031 roku doszło do jednoczesnego najazdu władców; Niemiec, Czech i Rusi Kijowskiej. Bezprym oddał cesarzowi insygnia koronacyjne Polaków w dowód wdzięczności. Polska utraciła śwież nabytki terytorialne: Morawy, Łużyce, Milsko i Grody Czerwieńskie. W 1032 r. na tron powrócił jednak Mieszko. Jednak jego władza, ograniczyła się do złożenia hołdu cesarstwu. Jednak nie skończyło się tylko na upokorzeniu Mieszko II. Po jego śmierci w 1034 r. wybuchł bunt antyfeudalnych sił ludowych. Poddani niszczyli struktury administracyjne. W zemście na narzucenie wiary nie oszczędzili kościołów. Mieszkańców drogo kosztowały też liczne wojny młodego państwa. Śmiało zabijali możnych. Na domiar złego w 1039 r. książę czeski Brzetysław najechał kraj, zapuszczając się aż do Gniezna. Zrabował on skarby kościoła, ukradł relikwie św. Wojciecha, a w drodze powrotnej przyłączył Śląsk do Czech. Od państwa piastów oderwało się również Pomorze Gdańskie i Mazowsze.
[edytuj] Odbudowa monarchii przez Kazimierza Odnowiciela
Jednak Henryk III nie chciał dopuścić do nadmiernego wzrostu znaczenia Czech i zachwiania równowagi w Europie środkowo - wschodniej. Obawiano się również, iż bunt rozszerzy się poza granice Polski. Książę kijowski, Jarosław Mądry i Henryk II udzielili poparcia synowi Mieszka II Kazimierzowi. Przy pomocy wojsk ruskich, niemieckich i węgierskich zdobył on władzę i przyłączył w 1047 r. Mazowsze. Zdobył także Śląsk, ale na mocy wyroku cesarskiego Kwedlinburgu (1054 r.) musiał płacić z niego Czechom trybut. Odbudowa państwa Piastów dokonała się kosztem uznania zwierzchnictwa cesarza, opłacania trybutu i strat terytorialnych. Kazimierz nie zdołał odbudować Gniezna. Dlatego przeniósł w 1058 r. stolicę do Krakowa. Kazimierz, nazwany Odnowicielem wsporze o inwestyturę poparł papieża.
[edytuj] Rządy Bolesława Śmiałego i Władysława Hermana
Po śmierci Kazimierza Odnowiciela władzę w Polsce objął jego najstarszy syn Bolesław, zwany śmiałym (1058-1079 - Książe polski), wyraźnie nawiązujący do polityki Bolesława Chrobrego. Wczasie jego panowania umocniła się między narodowa pozycja Polski i ugruntowała centralna władza w państwie, czego nie akceptowała klasa feudałów, reprezentująca tendencje decentralistyczne.
Dążąc do pełnego uniezależnienia Polski, Bolesław Śmiały zaprzestał płacenia trybutu Czechom i nawiązał kontakty z przeciwnikami króla Henryka IV. Z tego też powodu popierał papieża Grzegorza VII, który rościł pretensje do pełnej niezależności hierarchii kościelnej od cesarza. Konflikt ten wykorzystał Bolesław Śmiały do uzyskania tytułu królewskiego (1076) i odrestaurowania organizacji kościelnej w Polsce. W 1075 r. legaci papiescy ustanowili ponownie metropolię w Gnieźnie, podporządkowując jej biskupstwo w Poznaniu, Krakowie i Wrocławiu oraz powołali nowe biskupstwo w Płocku. Odrestaurowana manarchia nie okazała się jednak trwała. Wewnętrzna opozycja, kierowana prawdopodobnie prze Możnowładcę Sieciecha, stawiała silny opór. Zawiązał się spisek na czele z biskupem krakowskim Stanisławem, sądzonym następnie za zdradę. Skazanie na śmierć biskupa, czemu nie przeciwstawił się arcybiskup, doprowadziło w 1079 r. do buntu możnych. Bolesław Śmiały pozbawiony władzy uszedł na Węgry.
Sprawą do dziś budzącą spory jest konflikt Bolesława Śmiałego z biskupem Stanisławem. Spór w historiografii trwał z różną intensywnością przez XIX wiek i początek XX. Kwestią sporną była interpretacja informacji Galla Anonima, o zdradzie biskupa wobec króla. Historycy budowali na ten temat różne konstrukcje w zależności od swoich poglądów społecznych i politycznych. Historycy o nastawieniu konserwatywnym dezawuowali informację Galla, dworskiego kronikarza, opłacanego przez księcia, którego ojciec został wyniesiony dzięki tamtym wypadkom na tron. Historycy o nastawieniu modernistycznym przyjmowali "zdradę" za pewnik i uważali to za fragment większej gry politycznej Kościoła Katolickiego, wymierzonego przeciw władzy świeckiej (reformy papieża Grzegorza VII, spór o inwestyturę). Późniejsza o sto lat Kronika Kadłubka zawiera więcej informacji, ale mają one po części charakter anegdotyczny i dydaktyczny, którego nie jesteśmy w stanie oddzielić od warstwy rzeczywistych faktów. Na pewno jest ona świadectwem formowania się legendy św. Stanisława, ale nie można jej traktować jako w pełni obiektywne źródło informacji. Dziś, przy obecnym stanie źródeł nie jesteśmy w stanie nic konkretnego powiedzieć o przebiegu wypadków, jakie doprowadziły do wypędzenia króla Bolesława.
[edytuj] Walka Zbigniewa i Krzywoustego
[edytuj] Rządy Bolesława Krzywoustego
[edytuj] Bolesław wobec Czech i Węgier
[edytuj] Wojna Krzywoustego z Henrykiem V
[edytuj] Polityka pomorska Bolesława Krzywoustego
Próby podboju Pomorza w czasach Władysława Hermana
Pierwsze wyprawy Bolesława Krzywoustego na Pomorze
Druga faza podboju Pomorza
Misja św. Ottona z Bambergu
[edytuj] Testament Bolesława Krzywoustego
Bolesław w testamencie zapisał synom kolejno:
- Władysławowi - Śląsk i dzielnicą krakowską
- Bolesławowi - Mazowsze
- Mieszkowi - Wielkopolskę
- Henrykowi - Sandomierz.
Swojej ciężarnej żonie Salomei zapisał Łęczycę. Tam też przyszedł na świat najmłodszy syn księcia Kazimierz.
[edytuj] Społeczeństwo polskie w czasach pierwszych Piastów
[edytuj] Organizacja państwa
W państwie pierwszych piastów władca rzadko przebywał w jednym miejsu. Zwykle przemieszczał się wraz z dworem i częścia drużyny po kraju, by zapewnić im wyżywienie którego zaczynało brakować.W każdym z grodów mieszkał namiestnik, zarządzający połozonymi blisko ziemiami. Członkowie drużyny książęcej, a także urzędnicy tworzyli ludność grodu. Rzemieślnicy, służba i kupcy osiedlali się na podgrodziach. Podporą władzy księcia była drużyna. Część wojów rozmieszczał w kraju a część zostawiał przy swoim boku.Kmiecie (chłopi) musieli płacić księciu daniny w postaci miodu, ryb, zboża, bydła itd.
[edytuj] Organizacja kościoła
[edytuj] Biskupstwo misyjne
[edytuj] Powstanie polskiej prowincji kościelnej
[edytuj] Pierwsi męczennicy
[edytuj] Pierwsze kościoły i klasztory
Klasztory były centrami kulturalnymi, skarbnicą wiedzy. Pierwsze klasztory: Tuma pod Łęczycą, Wiślica, Trzemeszno.
[edytuj] Warstwy społeczne
[edytuj] Książę i jego dwór
[edytuj] Duchowieństwo i możni
[edytuj] Rycerstwo
[edytuj] Chłopi
[edytuj] Ludność niewolna
[edytuj] Życie gospodarcze
[edytuj] Grody - wczesne miasta
[edytuj] Produkcja rolna i rzemieślnicza
[edytuj] Szlaki handlowe
[edytuj] Prawa i obyczaje
[edytuj] Rozbicie dzielnicowe
[edytuj] Źródła
[edytuj] Dzieje polityczne
Legenda głosi,że na łożu śmierci Bolesław według starego zwyczaju,podzielił swoje ziemie między swych 4 synów.Najstarszy z nich (senior), jako zwierzchnik młodszych braci (juniorów),oprócz swojej dziedzicznej ziemi otrzymał dzielnicę senioralną i stał się głową państwa.Miał swoją siedzibę w Krakowie.Krzywousty chciał zapewnić w ten sposób zgodę i jedność kraju.Niestety bracia zaczęli się szybko buntować i walczyć ze sobą co skutecznie osłabiło państwo.
[edytuj] Próby zjednoczenia
[edytuj] Społeczeństwo polskie w czasach rozbicia dzielnicowego
[edytuj] Kolonizacja na prawie niemieckim
[edytuj] Charakter kolonizacji
[edytuj] Powstawanie nowych miast
[edytuj] Kolonizacja wiejska
[edytuj] Rządy ostatnich Piastów
[edytuj] Źródła
[edytuj] Zjednoczenie państwa polskiego przez Władysława Łokietka
[edytuj] Rozkwit średniowiecznej Polski za czasów Kazimierza Wielkiego
Po Władysławie Łokietku, który odbudował Polskę, tron objął jego syn, Kazimierz Wielki. Mówi się o nim, że zastał Polskę drewnianą, a zostawił murowaną. Był zdolnym gospodarzem i dyplomatą. Był uważany za władcę pokoju, bo starał się tak prowadzić swoją politykę, żeby uniknąć wojen (oczywiście nie do końca mu się to udało). Takie nastawienie pozwoliło na rozkwit kraju, którego wreszcie nie nękały wojny. Kazimierz budował nowe warownie, otaczał murami stare zamki, spisał i ujednolicił prawo (wcześniej było zwyczajowe i różne dla Małopolski i Wielkopolski). Kładł nacisk na edukację polskiego społeczeństwa, założył w 1364 r. Akademię Krakowską. Zawarł układ z Królestwem Węgier, że jeśli umrze bezpotomnie, to korona przypadnie władcom Węgier. Tak też się stało w 1370r. Wprawdzie Kazimierz miał mnóstwo dzieci, ale były one z nielegalnych związków, a z prawego łoża pochodziły tylko dziewczynki. W taki sposób na tronie Polskim zasiadł król Ludwik Andegaweńczyk.
