Historia Polski/Polska pod rządami władców elekcyjnych/Stefan Batory

Z Wikibooks, biblioteki wolnych podręczników.

Po ucieczce Walezego bezkrólewie trwało prawie półtora roku. 12 grudnia 1575 roku doszło wreszcie do elekcji Maksymiliana II Habsburga. Elekcja odbyła się po skargach nuncjusza apostolskiego Wincentego Laureo. Prymas Jakub Uchański obwołaj go oficjalnie królem, ale do koronacji nie doszło. Szlachta zażądała Piasta na tronie. Wybrała na króla, córkę Zygmunta I Starego, Annę Jagiellonkę. Jednak faktyczną władzę w państwie w latach 1576-1586 sprawował mąż Anny, książę Siedmiogrodu Stefan Batory. 1 maja 1576 w katedrze wawelskiej biskup kujawski Stanisław Karnkowski koronował Stefana Batorego na króla Polski.

Najbliższym współpracownikiem i wiernym sojusznikiem króla w okresie jego panowania w Polsce był kanclerz wielki koronny Jan Zamoyski. Niezmiernie utalentowany, przyczynił się do politycznych i gospodarczych sukcesów króla, a także wojskowych, jako hetman wielki koronny. W czasie swego urzędowania, stał się Jan Zamoyski jednym z najbogatszych magnatów w Europie będąc także wielkim mecenasem sztuki.

W 1578 r. zorganizował kampanię przeciw Rosji o Inflanty. Zorganizował do niej 48 tys. żołnierzy i artylerię oblężniczą. W 1579 r. podbił Połock, a w rok później Wielkie Łuki. W trzeciej wyprawie wojska Batorego przez wiele miesięcy oblegały bezskutecznie Psków. Car Ivan IV zaproponował pokój. Przy mediacji dyplomaty watykańskiego Antonia Possevina, wojna zakończyła się w styczniu 1582 podpisaniem rozejmu w Jamie Zapolskim, w wyniku którego Rzeczpospolita odzyskała prawie całe Inflanty i Połock, natomiast plany Iwana IV uzyskania przez Rosję dostępu do Bałtyku, czyli Europy, legły w gruzach. Skutecznie opóźniło to proces wzrostu hegemonii państwa rosyjskiego w regionie o prawie sto lat.

Stefan Batory przeprowadził też wiele ważnych reform wewnętrznych. Utworzył piechotę wybraniecką, z 20 łanów w dobrach królewskich wyznaczany był jeden chłop do wojska. Reszta mieszkańców była zobowiązana go wyposażyć, jego gospodarstwo było zwolnione z wszelkich podatków i pańszczyzn. Utworzył trybunały apelacyjne, które rozpatrywały odwołanie od wyroków Sądu Najwyższego. W 1579 utworzył w Wilnie, jego pierwszym rektorem był Piotr Skarga. Utworzył oddziały piechoty kozackiej (tzn. kozaków rejestrowanych będących opłacanymi żołdem). Unowocześnij artylerię i uczynił husarię ciężką jazdą. Mimo że król był gorliwym katolikiem, przestrzegał jednocześnie tolerancji religijnej. Dążąc do wzmocnienia władzy królewskiej zwalczał warcholstwo i anarchię wśród szlachty (ścięcie magnata Samuela Zborowskiego).