Historia dla liceum/Dzieje Mezopotamii

Z Wikibooks, biblioteki wolnych podręczników.

[edytuj] Mezopotamia

[edytuj] Okresy w historii Mezopotamii

• Kultura Uruk

Jest kontynuacją kultury Ubajt. Trwa od 4000 r.p.n.e. do około 3000 r.p.n.e. Dzieli się na:

• • okres wczesnourucki - 4000-3500 r.p.n.e.
  • okres późnourucki - 3500-3100 r.p.n.e.

Innowacje wprowadzone w kulturze Uruk - charakterystyczna ceramika robiona na kole garncarskim, jednolicie szara lub czerwona. Do 3500 r.p.n.e. pojawiają się Sumerowie na bliskim wschodzie z Indii lub Tybetu. Posługiwali się językiem aglutynacyjnym (kategorie gramatyczne tworzy się przez dodawanie sylab przed lub po trzonach wyrazowych). Szybko uzyskali dominującą rolę poliyczną w Mezopotamii. Pojawiają się protomiasta, powstają wokół sanktuariów i swiątyni. Z wielu wsi ludzie uciekają do miast, jest to wynik ataków bandytów. Głównym miastem jest Uruk.

• Dżemdet Nasr - 3100-2900 p.n.e. - w pełni wykształcone państwa-miasta, powstaje pismo klinowe (związane z administracyjnymi i gospodarzymi potrzebami rozwoju cywilizacji.
• Okres starosumeryjski (wczesnodynastyczny) - 2900-2340 p.n.e., dzeli się na:
  • wczesnodynastyczny I - 2900-2750 - brak źródeł z tego okresu, odnaleziono spisy władców, 'Miasta Królów" - Sippur, Nippur, Szunppak, Uruk, Ur, Eridu, Lagasz, Umma, Adab, Ararma.
  • wczesnodyanstyczny II ("okres bohaterów") - 2750-2600 p.n.e. - mityczne podania o wojnach między miastami,wtedy powstaje "Epos o Gilgameszu".
  • wczesnodynastyczny III - IIIa - 2600-2500, IIIb - 2500-2340 - powstaje pierwszy dokument czyli "stela sępów" w 2450r.p.n.e., król Eorotum zdaje w niej spraozdanie o bitwie o kanał na granicy.

Urukagina tworzy pierwszy kodeks "Uru-inigma", jest to najstarszy system prawny. Wykształca sie tytuł królewski Lugal co oznacza "Król". Zaczyna się proces rozdziału władzy świeckiej od duchowej. Lugalzagesi - ostatni władca wczesnodynastyczny, pokonał Urukagine z Lagasz, pokonał go Sargon. Sargon założył dynastię Akadyjską.

• Dynastia Akadyjska - 2340-2159 pne - najwybitniejsi władcy to Sargon oraz Naramsin (jego dzieje opisuje "Stela zwycięstwa Naramsina").
• okres neosumeryjski - 2160-2020 - Dominacja plemion Gutejskich z gór Zargos, około 2160 podbili Mezopotamie, wypędził ich Utuhengol z Uruk przy pomocy wielu miast-państw około 2120 pne. Utuhengola zdetronizował Urnammu i wlatach 2113-2094 założył III dynastię z Ur, stworzył kodeks praw. Dynastia ta upadła po inwazji Amorytów, ostatnim władcą był Ibbisin (2027-2003)
• okres Isin-Larna - XIXwpne
• Pierwsza dynastia z Babilonu - 1894-1595 - zapoczątkował ją Sabuabum, najwybitniejszym władcą w tej dynastii był Hammurabi (1792-1750), z okresu jego panowania pochodzi kodeks praw a także "archiwum z Mari" gdzi odkryto 50 tys tabliczek z pismem klinowym. Dynastia upada po najazdach Husytów.
• okres Kosycki - 1595-1155 - pojawiają się kudurru(kamienia graniczne z płaskorzeźbami) a także stele z wyobrażeniami bóstw i inskrypcjami z nadaniami. Pojawiają się reliefy w postaci płytek z glazury nakładanych na cegły, zdobiły one ściany świątyń i pałaców, miały za zadanie odprowadzanie wody. W 1233 roku Babilon zburzył Tukulti Ninurta I.Dynastia upada pod wpływem najazdów Aramejczyków.
• Druga dynastia z Isin - 1155-1025 - najsławniejszym władcą był Nabuchodonozor I (1124-1103). Nasilały się wpływy Aramejczyków. W 689 roku Sanheryb zburzył Babilon, w 648 Asurbanipal także zburzył Babilon.
• Dynastia Chaldejska - 625-539 - za Nabuchodonozora II (605-562)nastąpił szczyt potegi politycznej i militarnej Babilonu, odbudował on Babilon. Liczne zabytki - świątynia Isztar zdobiona wykładziną z glazury z wizerunkami zwierząt króre symbolizowały bóstwa.

[edytuj] Niewola Babilońska

586-539 - Nabuchodonozor najechał Izraelskie królestwo Judy i pojmał około 5 tys. Żydów. W 539 roku p.n.e. Persowie zdobywają Babilon.