Historia dla liceum/Greckie polis

Z Wikibooks, biblioteki wolnych podręczników.

Spis treści

[edytuj] Początki cywlizacji starożytnej Grecji

[edytuj] Poleis

[edytuj] Demokracja ateńska

[edytuj] Sparta

Państwo spartańskie powstało ok. XI w. p.n.e. po podboju Peloponezu przez Dorów. Trzonem pierwotnego państwa spartańskiego jest dolina Eurotasu ograniczona pasmami górskimi, Parnonu i Tajgetos. Jest to jedna z nawiększych i najżyźniejszych dolin w Grecji właściwej. Obszr Spary, po podboju sąsiedniej Mesenii wynosił ok. 4100 km kw.

Podstawą gospodarki spartańskiej było rolnictwo. Handel zewnętrzny nie odgrywał tak istotnej roli, jak w innch państwach greckich.

[edytuj] Społeczeństwo spartańskie

Społeczeństwo Sparty można podzielić trzy grupy:

  • Spartanie
  • Heloci
  • Periojkowie

[edytuj] Spartanie

Cechą wyróżniającą tę grupę była rezygnacja z podejmowania działań o charakterze gospodarczym. Stanowiła ona zamkniętą, dziedziczną warstwę zawodowych wojowników, która pełniła funkcje militarne lub przygotowywała się do ich wykonania. Podstawą bytu spartańskiej rodziny była ziemia nadana przez wspólnotę z tzw. "terytorium obywatelskiego". Ziemię uprawiali zależni chłopi: heloci.

Charakterystyczną cechą życia spartańskiego był jego surowy charakter. Potępiano luksus i dążenie do gromadzenia bogactw. Obowiązywał zakaz posiadania złotych i srebrnych monet, dopuszczano do użytku jedynie pieniądz żelazny. Strefa życia indywidualnego i rodzinnego była ograniczona do minimum na rzecz życia zbiorowego. Nawet decyzja o tym, czy urodzone dziecko powinno być wychowywane, należała nie do ojca, a do grupy starców. Niemowlę oglądano i jeśli uznano, że jest zbyt wątłe, nakazywano jego porzucenie.

Podstawą systemu spartańskiego było wychowanie zwane agoge, któremu byli poddawani chłopcy od siódmego roku życia. Spędzali oni czas w grupach rówieśników, a po ukończeniu 12 roku życia przenosili się do wspólnego obozu. Wychowanie cechowała ostra rywalizacja, tak w grupach jak i między grupami. Warunki życia były bardzo surowe: posiłki, ubranie i zakwaterowanie ograniczone były do niezbędnego minimum. Kładziono nacisk na zdobywanie sprawności fizycznej, kształtowano odporność na ból, wytrzymałości i umięjęność walki w szyku. W wieku dwudziestu lat Spartiata wchodził do grona dorosłych i aby zyskać prawa obywatelskie musiał być przyjęty do jednej z grup składających się z kilkunastu mężczyzn w różnym wieku spożywających wspólnie posiłki. W tej grupie odtąd jadł, walczył i polował. W też wieku zawierano małżeństwa. Była to uroczystść skromna i raczej smutna. Przez pięć kolejnych lat młody człowiek musiał przebywać w grupie mężczyzn. Kiedy przenosił się do własnego domu obowiązywało go spożywanie posiłków z towarzyszami.

Wychowanie i późniejszy tryb życia silnie kształtował umysł Spartanina. Był on posłuszny, lojalny wobec kolegów. Jego horyzonty myślowe ograniczały sie do spraw Sparty. Charakterystyczne dla spartańskiego sposobu myślenia było odrzucenie sztuki wygłaszania przemówień. Spartanin miał wyrażać się "lakonicznie", wegług wzoru lakońskiego: krótko, rzeczowo, bez ozdób. W tym czasie w całym świecie greckim rozwijano umiejętność przekonywania innych jako podstawowy instrument działalności politycznej.

Kobiety w Sparcie cieszyły się sosunkowo dużą wolnością. Od dziewcząt nie wymagano wspólnego życia. Uprawiały sport, brały większy, niż w innych greckich polis, udział w uroczystościach religijnych. Nieobecność mężczyzn i ich obojętność wobec spraw ekonomicznych pozwalały kobietom na poszerzanie sfery samodzielnej działalności.

[edytuj] Heloci

Podstawą gospodarczego i społecznego systemu Sparty byli heloci - niewolni chłopi. Uprawiali oni całość ziemi należącej do Spartan. Heloci związani byli na trwałę z uprawianymi działkami. Spartanin nie mógł helotów sprzedać, ani wyzwolić. Zobowiązani oni byli do składania stałej daniny i świadczenia osobistych posług wobec Spartan. Heloci zasłużeni dla polis mogli uzyskać wolność. Lęk przed buntem helotów powodował, że Spartanie niechętnie udawali się na długie wyprawy wojenne, byli przeciwni konfliktom wymagającym wysłania całej armii. Co roku wypowiadano helotom wojnę. Z pośród kończących cykl wychowania Spartan wybierano grupę najlepszych. Uzbrojeni jedynie w sztylet, bez ubrania i środków do życia ukrywali się górach i lasach, nocami atakowali i uśmiercali helotów. Tworzono w ten sposób stan zagrożenia i lęku pośród tej grupy społecznej.

[edytuj] Zobacz w Wikipedii


Spis treści
Źródło „http://pl.wikibooks.org/wiki/Historia_dla_liceum/Greckie_polis”