Historia dla liceum/Rzym Romulusa i Remusa, wczesna ekspansja terytorialna
Z Wikibooks, biblioteki wolnych podręczników.
Bodajże najpotężniejszym imperium europejskim na przestrzeni dziejów był starożytny Rzym. Miasto, założone wedle tradycji 21 kwietnia 753 roku p.n.e przez Romulusa, późniejszego pierwszego króla, było przez wiele wieków stolicą wielkiego Imperium, rozciągającego się od piasków Sahary na południu po krańce wysp Brytyjskich na północy i od wybrzeży dzisiejszej Portugalii na Zachodzie po tereny dzisiejszego Izraela i Syrii na wschodzie. Data jego założenia była zarazem dniem, od którego liczono historię - czas wydarzeń określano "Ab urbe cóndita", czyli od założenia miasta.
Spis treści |
[edytuj] Droga do Republiki
Inna legenda dotycząca założenia miasta głosi, że Rzymianie tuż po założeniu miasta, odczuwali brak kobiet. Postanowili je zdobyć najeżdżając z powodzeniem pobliskich Sabinów. Gdy próbowali oni odbić porwane, te namówiły ich do zawarcia rozejmu, a później sojuszu z Rzymianami.
Tradycyjnie przyjmuje się, że po Romulusie Rzymem panowało jeszcze sześciu królów (Numa Pompiliusz, Tuliusz Hostiliusz, Ankus Marcjusz, Tarkwiniusz Stary, Serwiusz Tuliusz i Tarkwiniusz Pyszny), których przekazywane przez pokolenia charakterystyki przypisywały im wręcz heroiczne cechy. Królowie, z wyjątkiem Romulusa, byli wybierani przez ogół społeczeństwa.
W czasie królestwa miasto zostało znacznie rozbudowane, a obszar jego wpływów politycznych znacznie się poszerzył.
Społeczeństwo Rzymu dzieliło się na patrycjuszy i plebejuszy. Pierwsi z nich, pochodzący od mieszkańców dawnego Lacjum, stanowili klasę uprzywilejowaną, zajmującą stanowiska w administracji, zaś pochodzący głównie od Sabinów i przybyszów do miasta Plebejusze pomimo tego, że byli wolnymi obywatelami, nie mieli podobnych praw publicznych. Między tymi dwiema grupami społecznymi mogły zachodzić tylko relacje typu klientelistycznego - plebejusz stawał się klientem (podopiecznym) wybranej rodziny patrycjuszowskiej, która zapewniała mu opiekę prawną i ekonomiczną
W pewnym momencie Rzym został podbity przez Etrusków, a co więcej, z tego ludu miało pochodzić ostatnich trzech władców królestwa. Ostatni z nich, Tarkwiniusz Pyszny został wygnany z miasta w 508 roku p.n.e. na wskutek swych tyranistycznych i despotycznych zapędów. To wydarzenie zapoczątkowało czasy Republiki.
[edytuj] Republika Rzymska
Po odsunięciu od władzy króla Tarkwiniusza Pysznego, Rzymianie zdecydowali się na wprowadzenie ustroju republikańskiego, z władzą dzieloną między lud, senat i urzędników.
Władze prawodawcza i sądownicza były sprawowane przez różnorodne formy zgromadzeń ludowych. Nadzór nad polityką i administracją sprawował senat, w którym zasiadać mogli wyłącznie patrycjusze. Władza wykonawcza, która polegała na realizowaniu postanowień senatu i zgromadzeń ludowych, przypadła w ręce urzędników mających ograniczone kompetencję i dokładnie ustalony czas trwania kadencji.
Urzędników dzielono na zwyczajnych (konsulowie, kwestorzy, pretorzy, cenzorzy, edylowie plebejscy i kurulni, trybuni ludowi) i nadzwyczajnych (interreks, dyktator, dowódca jazdy (magister equitum) i prefekt miasta (praefectus urbi)).
Najwyższą władzę w Republice sprawowali dwaj konsulowie, wybierani początkowo tylko spośród patrycjuszy. Ich kadencja trwała tylko rok, a o reelekcję mogli się ubiegać dopiero po 10 latach przerwy w pełnieniu urzędu. Konsul w chwili wyboru musiał mieć co najmniej 43 lata i jednocześnie musiał wcześniej pełnić funkcje kolejno kwestora, edyla i pretora.
Niższym stopniem w hierarchii urzędów było stanowisko pretora, który w chwili nieobecności w mieście konsulów przejmował zwierzchnią władzę nad miastem, włącznie z prawem zwoływania senatu. Jednakże istotniejszą funkcją pretora było nadzorowanie sądownictwa, w szczególności zaś wydawanie edyktów dotyczących poprawnego postępowania w przypadkach niedostatecznie uregulowanych przez prawo zwyczajowe lub ustawy.
Głównymi zadaniami edylów było nadzorowanie porządku i bezpieczeństwa miasta, zabezpieczanie dostaw zboża i zaopatrzenia igrzysk, oraz kierowanie pracami publicznymi. Zakres funkcji edylów kurulnych i plebejskich różnił się w bardzo nikłym stopniu, pomimo tego, że Ci pierwsi, wywodzący się początkowo tylko z patrycjuszy, byli uważani za ważniejszych rangą.
Kwestorzy byli urzędnikami sprawującymi funkcję nadzorczą nad skarbem (w tym m.in. zbieranie podatków, wypłata żołdu i zarządzanie zdobyczami wojennymi), a także, w początkowym okresie trwania Republiki, pełniącymi urząd sędziów śledczych i oskarżycieli publicznych w sprawach karnych. Z czasem uprawnienia sądownicze powierzono edylom i trybunom. Stopniowo zwiększano też liczbę kwestorów - od początkowych dwóch, przez 4, 8, 20 aż do 40 za czasów Cezara.
[edytuj] Upadek Republiki
[edytuj] Rzym cesarski
Na czele spisku, który miał miejsce 15 marca 44 roku p.n.e. stanęli Gajusz Kasjusz Longinus i Marek Juniusz Brutus. Wedle tradycji, Cezar zginął od 23 ciosów zadanych sztyletem, zaś jego ostatnie słowa brzmiały "I ty Brutusie przeciwko mnie".
[edytuj] Podział Cesarstwa Rzymskiego
[edytuj] Zobacz w Wikipedii
- Dzieje: Rzym, Cesarstwo rzymskie, Republika rzymska
- Postacie: Gajusz Juliusz Cezar, Romulus, Neron
- Porządek społeczny i prawodawstwo: Prawo rzymskie, Plebejusze, Patrycjusze
