Kaszubski/Podstawy/Lekcja 4

Z Wikibooks, biblioteki wolnych podręczników.

Język kaszubski

Spis treści | Lekcje: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13

[edytuj] Ùczba czwiôrtô

W tej lekcji poznamy odmianę rzeczowników. Dowiemy się jak zapytać się o wykonywaną pracę i poznamy listę zawodów. Ponieważ poznasz dużo odmian rzeczowników, warto poświęcić tej lekcji trochę więcej czasu. Powtarzaj schematy, zrób kilkukrotnie ćwiczenia. Dopiero kiedy będziesz pewien, że potrafisz się sprawnie poruszać między rzeczownikami, przejdź do kolejnej lekcji. Co jakiś czas jednak powróć i ćwicz zarówno deklinację jak i pisownię.

[edytuj] Gôdka

Gôdka - Jaczi je twój wark?

Agnes - Michôł, jaczi je twój wark? Michôł - Jem inżinéra. Agnes - A dze të robisz? Michôł - W môłi firmie. A jaczi je twój wark? Agnes - Jem madżistrã fizyczi. Robiã na ùniwersytece. Michôł - A të, Tómk, dze të robisz? Tómk - Jem sztudérã anielsczégò jãzëka. Agnes - Michôł, dze twój syn robi? Michôł - Wej nigdze. Òn je terôzka bezrobòtny. Szëkô za robòtą. Agnes - Mô co nalazłé? Michôł - Nié, jesz nick, ale czëtô wszëtczé ògłosë. Wej le, òn chùtkò najdze robotã.

Słowôrz - Do dialogu

wark Tómk ògłós chùtkò zawód Tomek ogłoszenie szybko

Słowôrz - Lista zawodów

stolôrz (m), dëszer (m) cesla (m) mùlôrz (m), mùrownik (m) hidraulik (m) zestôwnik (m), montéra (m) lëtownik (m), szwésownik (m) szoféra (m) mechanik (m) inżiniéra (m) ùczałi (m), nôùkówca (m) profesor (m), profesorka (f) doktór (m) dozérôcz (m), dozérnica (f) ùrzãdownik (m), ùrzãdowniczka (f) robiôrz (m), môchnik (m) môgòwi robiôrz (m) sekretôra (m), sekretôrka (f) direktor (m), przédnik (m) przédnik (m), prowôdnik (m) przedôwôcz (m), przedôwôczka (f) sztudéra (m), sztudérka (f) ùcznia (m) stolarz cieśla murarz hydraulik monter spawacz kierowca mechanik inżynier nauczyciel profesor lekarz pielęgniarka urzędnik pracownik pracownik umysłowy sekretarz, sekretarka dyrektor prezes sprzedawca student uczeń

[edytuj] Gramatika

[edytuj] Jistnik

W języku kaszubskim rzeczownik to jistnik. Przed nauką odmiany rzeczowników wypadałoby znać kaszubskie nazwy przypadków:

1. mianownik: nazéwôcz lub nominatiw, skrót Nz
2. dopełniacz: rodzôcz lub genytiw, skrót R
3. celownik: dôwôcz lub datiw, skrót Dw
4. biernik: winowôcz lub akùzatiw, skrót Wn
5. narzędnik: narzãdzôcz lub jinstrumental, skrót Nrz
6. miejscownik: môlnik lub lokatiw, skrót Ml
7. wołacz: wòłiwôcz lub wòkatiw, skrót Wł

Odmiana rzeczowników przez przypadki jest dosyć prosta do opanowania. W tej lekcji poznamy wzory odmian dla rzeczowników rodzaju męskiego.

• Pierwszy wzorzec to wyraz chłop.

Jistnik - chłop (rodzaj męski)

Przëpôdk Pòjedinczô lëczba Wielnô lëczba Nazéwôcz (chto? co?) chłop chłop-i Rodzôcz (kògò? czegò?) chłop-a chłop-ów Dôwôcz (kòmù? czemù?) chłop-ù, -òwi chłop-óm Winowôcz (kògo? co?) chłop-a chłop-ów Narzãdzôcz (kògùm? czim?) chłop-ã, em chłop-ama Môlnik (ò kògùm? ò czim?) chłopi-e chłop-ach Wòłiwôcz (-) chłopi-e chłop-i

• Drugi wzorzec to wyraz lës (lis)

Jistnik - lës (rodzaj męski)

Przëpôdk Pòjedinczô lëczba Wielnô lëczba Nazéwôcz (chto? co?) lës lës-ë Rodzôcz (kògò? czegò?) lës-a lës-ów Dôwôcz (kòmù? czemù?) lës-owi lës-óm Winowôcz (kògo? co?) lës-a lës-ë Narzãdzôcz (kògùm? czim?) lës-ã, em lës-ama, -ami Môlnik (ò kògùm? ò czim?) lës-u lës-ach Wòłiwôcz (-) lës-u lës-ë

• Trzeci wzorzec to statk (naczynie), według tego wzoru odmieniać się będą rzeczowniki zakończone na spółgłoskę k

Jistnik - statk (rodzaj męski)

Przëpôdk Pòjedinczô lëczba Wielnô lëczba Nazéwôcz (chto? co?) statk statcz-i Rodzôcz (kògò? czegò?) statk-a, -ù statk-ów Dôwôcz (kòmù? czemù?) statk-òwi statk-óm Winowôcz (kògo? co?) statk statcz-i Narzãdzôcz (kògùm? czim?) statk-ã, em statk-ama, -ami Môlnik (ò kògùm? ò czim?) statk-ù statk-ach Wòłiwôcz (-) statk-ù statcz-i

• Czwarty wzorzec to kòń

Jistnik - kòń (rodzaj męski)

Przëpôdk Pòjedinczô lëczba Wielnô lëczba Nazéwôcz (chto? co?) kòń kòni-e Rodzôcz (kògò? czegò?) kòni-a kòni-i, -ów Dôwôcz (kòmù? czemù?) kòni-u, -owi kòni-óm Winowôcz (kògo? co?) kòni-a kòni-e Narzãdzôcz (kògùm? czim?) kòni-ã, em kòni-ama, -ami Môlnik (ò kògùm? ò czim?) kòni-u kòni-ach Wòłiwôcz (-) kòni-u kòni-e

• Piąty wzorzec to kòsz

Jistnik - kòsz (rodzaj męski)

Przëpôdk Pòjedinczô lëczba Wielnô lëczba Nazéwôcz (chto? co?) kòsz kòsz-e Rodzôcz (kògò? czegò?) kòsz-a kòsz-i, -ów Dôwôcz (kòmù? czemù?) kòsz-u, -owi kòsz-óm Winowôcz (kògo? co?) kòsz kòsz-e Narzãdzôcz (kògùm? czim?) kòsz-ã, em kòsz-ama, -ami Môlnik (ò kògùm? ò czim?) kòsz-u kòsz-ach Wòłiwôcz (-) kòsz-u kòsz-e

• Szósty wzorzec to rabczińc

Jistnik - rabczińc (rodzaj męski)

Przëpôdk Pòjedinczô lëczba Wielnô lëczba Nazéwôcz (chto? co?) rabczińc rabczińc-ë Rodzôcz (kògò? czegò?) rabczińc-a rabczińc-ów Dôwôcz (kòmù? czemù?) rabczińc-u, -owi rabczińc-óm Winowôcz (kògo? co?) rabczińc-a rabczińc-ów Narzãdzôcz (kògùm? czim?) rabczińc-ã, em rabczińc-ama Môlnik (ò kògùm? ò czim?) rabczińc-u rabczińc-ach Wòłiwôcz (-) rabczińc-u rabczińc-ë

• Siódmy wzorzec to sôren

Jistnik - sôren (rodzaj męski)

Przëpôdk Pòjedinczô lëczba Wielnô lëczba Nazéwôcz (chto? co?) sôren sôrn-ë Rodzôcz (kògò? czegò?) sôrn-a sôrn-ów Dôwôcz (kòmù? czemù?) sôrn-owi sôrn-óm Winowôcz (kògo? co?) sôrn-a sôrn-ów Narzãdzôcz (kògùm? czim?) sôrn-ã, em sôrn-ama Môlnik (ò kògùm? ò czim?) sôrni-e sôrn-ach Wòłiwôcz (-) sôrni-e sôrn-ë

• Ósmy wzorzec to Jaszkò

Jistnik - Jaszkò (rodzaj męski)

Przëpôdk Pòjedinczô lëczba Wielnô lëczba Nazéwôcz (chto? co?) Jaszk-ò Jaszc-ë Rodzôcz (kògò? czegò?) Jaszk-a Jaszk-ów Dôwôcz (kòmù? czemù?) Jaszk-owi Jaszk-óm Winowôcz (kògo? co?) Jaszk-a Jaszk-ów Narzãdzôcz (kògùm? czim?) Jaszk-ã, em Jaszk-ama Môlnik (ò kògùm? ò czim?) Jaszk-ù Jaszk-ach Wòłiwôcz (-) Jaszk-ù Jaszc-ë

• Dziewiąty wzorzec to ból

Jistnik - ból (rodzaj męski)

Przëpôdk Pòjedinczô lëczba Wielnô lëczba Nazéwôcz (chto? co?) ból ból-e Rodzôcz (kògò? czegò?) ból-u ból-ów, -i Dôwôcz (kòmù? czemù?) ból-u ból-óm Winowôcz (kògo? co?) ból ból-e Narzãdzôcz (kògùm? czim?) ból-ã, -em ból-ama Môlnik (ò kògùm? ò czim?) ból-u ból-ach Wòłiwôcz (-) ból-u ból-e

• Dziesiąty wzorzec to kùczer

Jistnik - kùczer (rodzaj męski)

Przëpôdk Pòjedinczô lëczba Wielnô lëczba Nazéwôcz (chto? co?) kùczer kùczr-ë, -owi Rodzôcz (kògò? czegò?) kùczr-a kùczr-ów Dôwôcz (kòmù? czemù?) kùczr-owi kùczr-óm Winowôcz (kògo? co?) kùczr-a kùczr-ów Narzãdzôcz (kògùm? czim?) kùczr-ã kùczr-ama Môlnik (ò kògùm? ò czim?) kùczrz-e kùczr-ach Wòłiwôcz (-) kùczrz-e kùczr-ë, -owie

• Jedenasty wzorzec to direchtora

Jistnik - direchtora (rodzaj męski)

Przëpôdk Pòjedinczô lëczba Wielnô lëczba Nazéwôcz (chto? co?) direchtor-a direchtor-ë Rodzôcz (kògò? czegò?) direchtor-ë direchtor-ów Dôwôcz (kòmù? czemù?) direchtor-e direchtor-óm Winowôcz (kògo? co?) direchtor-ã direchtor-ów Narzãdzôcz (kògùm? czim?) direchtor-ą direchtor-ama Môlnik (ò kògùm? ò czim?) direchtor-e direchtor-ach Wòłiwôcz (-) direchtorz-e direchtorz-ë

Kilka uwag wartych zapamiętania:

• rzeczowniki typu pòéta, kaséra odmieniają się według tego samego schematu co rzeczownik rodzaju żeńskiego biéda (poznamy ten schemat w jednej z kolejnych lekcji).

• rzeczowniki typu direchtora, redachtora odmieniają się według tego samego schematu co rzeczownik rodzaju żeńskiego dësza ale mogą mieć także formę skróconą direchtór, redachtór, wtedy odmienia się je jak rzeczownik rodzaju męskiego chłop

• dobór końcówek zależy od tego czy rzeczownik jest żywotny czy nieżywotny, osobowy czy nieosobowy oraz od zakończenia tematu

• gdy w mianowniku i bierniku liczby pojedyńczej rzeczownik kończy się spółgłoską dźwięczną poprzedzaną samogłoską:
  • ô to wymienia się ją na a, na przykład: òbrôz - òbrazu
  • é to wymienia się ją na e, na przykład: brzég - brzegù
  • i, y, u to wymienia się ją na ë, na przykład: syn - sëna

Postaraj się zapamiętać te wzorce i ich deklinacje. Teraz zajmiemy się odmianą rzeczowników rodzaju męskiego poznanych w dzisiejszej lekcji:

• jãzëk odmienia się tak jak statk

Jistnik - jãzëk (rodzaj męski)

Przëpôdk Pòjedinczô lëczba Wielnô lëczba Nazéwôcz (chto? co?) jãzëk jãzëcz-i Rodzôcz (kògò? czegò?) jãzëk-a, -ù jãzëk-ów Dôwôcz (kòmù? czemù?) jãzëk-òwi jãzëk-óm Winowôcz (kògo? co?) jãzëk jãzëcz-i Narzãdzôcz (kògùm? czim?) jãzëk-ã, -em jãzëk-ama Môlnik (ò kògùm? ò czim?) jãzëk-ù jãzëk-ach Wòłiwôcz (-) jãzëk-ù jãzëcz-i

• ùniwersytet odmienia się jak rabczińc

Jistnik - uniwersytet (rodzaj męski)

Przëpôdk Pòjedinczô lëczba Wielnô lëczba Nazéwôcz (chto? co?) ùniwerytet ùniwersytet-ë Rodzôcz (kògò? czegò?) ùniwersytet-a ùniwersytet-ów Dôwôcz (kòmù? czemù?) ùniwersytet-òwi ùniwersytet-óm Winowôcz (kògo? co?) ùniwersytet-a ùniwersytet-ë Narzãdzôcz (kògùm? czim?) ùniwersytet-ã, -em ùniwersytet-ama Môlnik (ò kògùm? ò czim?) ùniwersytec-e ùniwersytet-ach Wòłiwôcz (-) ùniwersytec-e ùniwersytet-ë

Jistnik - sztudér (rodzaj męski)

Przëpôdk Pòjedinczô lëczba Wielnô lëczba Nazéwôcz (chto? co?) sztudér sztudér-ë Rodzôcz (kògò? czegò?) sztudér-a sztudér-ów Dôwôcz (kòmù? czemù?) sztudér-owi sztudér-óm Winowôcz (kògo? co?) sztudér-a sztudér-ów Narzãdzôcz (kògùm? czim?) sztudér-ã, -ém sztudér-ama Môlnik (ò kògùm? ò czim?) sztudérz-e sztudér-ach Wòłiwôcz (-) sztudérz-e sztudér-ë

Jistnik - inżinér (rodzaj męski)

Przëpôdk Pòjedinczô lëczba Wielnô lëczba Nazéwôcz (chto? co?) inżinér inżinér-ë Rodzôcz (kògò? czegò?) inżinér-a inżinér-ów Dôwôcz (kòmù? czemù?) inżinér-owi inżinér-óm Winowôcz (kògo? co?) inżinér-a inżinér-ów Narzãdzôcz (kògùm? czim?) inżinér-ã inżinér-ama Môlnik (ò kògùm? ò czim?) inżinérz-e inżinér-ach Wòłiwôcz (-) inżinér-e inżinér-ë, -owie

Jistnik - wark (rodzaj męski)

Przëpôdk Pòjedinczô lëczba Wielnô lëczba Nazéwôcz (chto? co?) wark warcz-i Rodzôcz (kògò? czegò?) wark-a, -ù wark-ów Dôwôcz (kòmù? czemù?) wark-òwi wark-óm Winowôcz (kògo? co?) wark warcz-i Narzãdzôcz (kògùm? czim?) wark-ã, em wark-ama, -ami Môlnik (ò kògùm? ò czim?) wark-ù wark-ach Wòłiwôcz (-) wark-ù warcz-i

Jistnik - madżister (rodzaj męski)

Przëpôdk Pòjedinczô lëczba Wielnô lëczba Nazéwôcz (chto? co?) madżister madżistr-ë Rodzôcz (kògò? czegò?) madżistr-a madżistr-ów Dôwôcz (kòmù? czemù?) madżistr-owi madżistr-óm Winowôcz (kògo? co?) madżistr-a madżistr-ów Narzãdzôcz (kògùm? czim?) madżistr-ã madżistr-ama Môlnik (ò kògùm? ò czim?) madżistrz-e madżistr-ach Wòłiwôcz (-) madżistrz-e madżistr-ë, -owie

Jistnik - syn (rodzaj męski)

Przëpôdk Pòjedinczô lëczba Wielnô lëczba Nazéwôcz (chto? co?) syn sën-ë Rodzôcz (kògò? czegò?) sën-a sën-ów Dôwôcz (kòmù? czemù?) sën-owi sën-óm Winowôcz (kògo? co?) sën-a sën-ów Narzãdzôcz (kògùm? czim?) sën-ã, em sën-ama Môlnik (ò kògùm? ò czim?) sën-ie sën-ach Wòłiwôcz (-) sën-ie sën-ë

Jistnik - ògłôs (rodzaj męski)

Przëpôdk Pòjedinczô lëczba Wielnô lëczba Nazéwôcz (chto? co?) ògłôs ògłôs-ë Rodzôcz (kògò? czegò?) ògłôs-a ògłôs-ów Dôwôcz (kòmù? czemù?) ògłôs-owi ògłôs-óm Winowôcz (kògo? co?) ògłôs-a ògłôs-ë Narzãdzôcz (kògùm? czim?) ògłôs-ã, em ògłôs-ama, -ami Môlnik (ò kògùm? ò czim?) ògłôs-u ògłôs-ach Wòłiwôcz (-) ògłôs-u ògłôs-ë

[edytuj] Pytajniki

Jaczi odpowiada polskiemu jaki. Podobnie jak w języku polskim tak i w kaszubskim możemy się zapytać np. "jaki był film" gdzie odpowiedzią będzie przymiotnik np. "fajny", ale możemy też zapytać się "jaki jest twój zawód". Na takie pytanie odpowiemy oczywiście podając konkretną nazwę, rzeczownik w narzędniku, np. "jestem fryzjerem".

[edytuj] Cwiczënczi

1. Odmień przez przypadki poznane rzeczowniki męskie.
2. Znajdź w dialogu czasowniki i odmień je przez osoby.
3. Przetłumacz na kaszubski
   1. Tę książkę daj temu studentowi.
   2. Czytam to ogłoszenie z synem i studentem.
   3. Jestem studentem tego uniwersytetu.
   4. Podaj mojemu synowi książkę.
   5. Jaki jest jego zawód?
   6. Ile masz lat?
4. Przetłumacz dialog na polski.

Język kaszubski

Spis treści | Lekcje: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13