Pszczelarstwo/Choroby/Warroza
Z Wikibooks, biblioteki wolnych podręczników.
| « | Pszczelarstwo Warroza |
» |
| Choroby spowodowane przez roztocze | Akarioza |
| Varroa destructor | |||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
 |
|||||||||||||||
| Systematyka | |||||||||||||||
|
|||||||||||||||
| Nazwa systematyczna | |||||||||||||||
| Varroa destructor |
[edytuj] Warroza
Warroza jest chorobą wywoływaną przez roztocze Varroa destructor pasożytujące na czerwiu i dorosłych osobnikach pszczół miodnych (Apini).
Początkowo sądzono, że roztoczem, który w latach siedemdziesiątych XX wieku zaatakował europejskie pszczoły miodne z gatunku Apis mellifera jest Varroa jacobsoni (Oudemans, l904), pajęczak znany jako pasożyt pszczoły wschodniej Apis cerana żyjącej w rejonie Indoneji i Malezji. Na podstawie badań stwierdzono jednak, że jest to inny gatunek, będący pasożytem pszczoły wschodniej Apis cerana żyjącej w Azji, który nazwano Varroa destructor (Anderson and Trueman, 2000). Później wyróżniono jeszcze dwa podgatunki Varroa destructor - koreański i japoński. Japońska odmiana warrozy, znaleziona w Japonii i Ameryce Południowej jest mniej niebezpieczna dla rodzin pszczelich Apis mellifera niż odmiana koreańska1).
Samice roztoczy żywią się hemolimfą larw i osobników dorosłych. Cykl rozwojowy trwa 9-10 dni. W tym czasie samica roztocza składa w zasklepionych komórkach czerwiu od 3 do 6 jaj, z których rodzi się przeważnie 1 samiec i kilka samic. 1-3 samic osiąga dojrzałość płciową. Samiec jest mały i ginie wkrótce po zapłodnieniu sióstr wewnątrz zasklepionej komórki.2)
W naszych szerokościach geograficznych zaatakowane rodziny pszczele bez pomocy człowieka giną po około 2-3 latach.
[edytuj] Rozprzestrzenienie warrozy
Po przewleczeniu roztoczy Varroa destructor z Azji od pszczoły Apis cerana warroza rozprzestrzenia się w rodzinach pszczół należących do gatunku pszczoły miodnej (Apis mellifera):
- 1952 - Wschodni Związek Radziecki
- 1957 - Japonia
- 1960 - Filipiny
- 1960-1970 - Europa Wschodnia
- 1965 - Zachodni Związek Radziecki
- 1967 - Bułgaria
- 1971 - Brazylia, Paragwaj
- 1975 - Rumunia
- 1976 - Północna Afryka (Libia, Tunezja)
- 1977 - Niemcy, Turcja1)
- późne lata 70-te - Ameryka Południowa
- 1982 - Francja
- 1984 - Szwajcaria, Włochy
- 1987 - Stany Zjednoczone
- 1989 - Kanada
- 1992 - Anglia
- 1997 - Południowa Afryka
- 2000 - Nowa Zelandia (Wyspa Północna)
- 2006 - Nowa Zelandia (Wyspa Południowa)
- 2007 - Hawaje, Zachodnia Afryka (Nigeria)
[edytuj] Sposoby zapobiegania i leczenia warrozy
Od lat osiemdziesiątych XX wieku do chwili obecnej (2008) walka pszczelarzy i naukowców z warrozą nie dała spodziewanych rezultatów.
Obok naturalnych metod zapobiegania warrozie (np. próby wyhodowania pszczoły miodnej dysponującej mechanizmami obronnymi przeciw pasożytowi Varroa destructor (VSH), dyskusyjna metoda wycinania czerwiu trutowego itd.) w leczeniu warrozy stosuje się preparaty chemiczne. Są one podawane w postaci pasków wieszanych w ulach, w postaci dymu ze spalania lub odparowywania środków przeciw roztoczom (środków warroabójczych) lub w postaci oprysków roztworami zawierającymi substancje czynne. Roztocz potrafi jednak w ciągu kilku lat uodpornić się na te akarycydy. Stosowanie kwasów organicznych, takich jak kwas mrówkowy, kwas mlekowy i kwas szczawiowy nie prowadzi wprawdzie do nabrania oporności na te kwasy przez pasożyta, jest jednak pracochłonne i zależne od warunków atmosferycznych oraz od stadium rozwoju rodziny pszczelej.
W poszukiwaniu nowych metod do walki z warrozą naukowcy przeprowadzają doświadczenia nad wykorzystaniem grzybów do zwalczania posożyta..7)
 |
Uwaga! Stosowanie preparatów chemicznych w zależności od ich składu prowadzi do zanieczyszczenia miodu lub wosku. Nie wolno stosować preparatów warroabójczych w okresie produkcji miodu towarowego. Bezwzględnie należy przestrzegać okresów karencji wymaganych dla poszczególnych preparatów. |
Nieudane próby stosowania jednej tylko substancji do walki z pasożytem stały się podstawą opracowania koncepcji tzw. zintegrowanego zwalczania warrozy, polegającej na połączeniu metod biologicznych, biotechnicznych i farmakologicznych, które nie prowadzą do uodpornienia roztoczy, a zarazem zapewniają rodzinie pszczelej możliwość zdrowego rozwoju.
[edytuj] Koncepcja zintegrowanego zwalczania warrozy Instytutu Pszczelarskiego w Celle
[edytuj] Koncepcja zintegrowanego zwalczania warrozy
- Landowy Związek Pszczelarski Badenii-Wirtembergii (A+)5)
[edytuj] Kwiecień, maj i czerwiec
- Ramki pracy i sukcesywne wycinanie czerwiu
[edytuj] Wycinanie czerwiu trutowego
[edytuj] Ramka pracy
W miesiącach od kwietnia do czerwca pszczoły sukcesywnie otrzymują ramkę pracy przeznaczoną na zabudowę trutniową. Przed zasklepieniem do komórek z larwami trutowymi wchodzą samice roztoczy, by się w nich rozmnażać. Po wybudowaniu pierwszej ramki trutowej dowieszana jest kolejna. Następnie, począwszy od zasklepienia części pierwszej ramki pracy, czerw jest wycinany co dwa tygodnie. Należy starannie dopilnować terminów wycinania zasklepionego czerwiu i nie dopuścić, by czerw z tych plastrów się wygryzł, ponieważ wraz z nim z komórek wydostanie się kolejna generacja roztoczy! Wycięte plastry są przetapiane, a wosk doskonale nadaje się do produkcji węzy, ponieważ nie ma w nim żadnych zanieczyszczeń chemicznych. Pod koniec czerwca rodzina pszczoła zaprzestaje intensywnego wychowu trutni i w tym okresie kończy się etap wycinania czerwiu trutowego. Ilość roztoczy znajdujących się w rodzinie jest do tego czasu na tyle zdziesiątkowana, że punkt krytyczny porażenia warrozą jest na tyle przesunięty w czasie, że nie stanowi problemu również w pasiekach wykorzystujących pożytki późne (spadziowe), w których zaiego mogą być przeprowadzane dopiero po sierpniowym miodobraniu.
[edytuj] Lipiec
- Koniec lipca - diagnoza naturalnego osypu roztoczy
Po miodobraniu pod koniec lipca pod osiatkowaną dennicę dni wsuwana jest wkładka, która pozostaje tam na 3-7 dni. Po tym czasie należy policzyć ilośc opadłej warrozy, wynik podzielić przez ilość dni i pomnożyć przez faktor 150. Przybliżona ocena ilości opadłych roztoczy nie jest zalecana, ponieważ może się znacznie różnić od rzeczywistej liczby martwych osobników i prowadzić do mylnej diagnozy!
[edytuj] Sierpień
- Przed karmieniem - krótkotrwały zabieg przy pomocy kwasu mrówkowego
Przed rozpoczęciem karmienia przeprowadzany jest zabieg zwalczania warrozy przy pomocy 85% roztworu kwasu mrówkowego. W tym celu wkładkę dennicową należy wyczyścić i ponownie wsunąć pod siatkę. Do ula podać kwas mrówkowy (zgodnie z zaleceniami wybranej metody krótkotrwałej aplikacji kwasu mrówkowego). Kontrola skuteczności przeprowadzana jest po dwóch tygodniach. Ilość opadłych osobników warrozy powinien mniej więcej odpowiadać poprzednio wyliczonej wartości. Jeżeli opadło znacznie mniej warrozy, oznacza to, że zabieg nie był skuteczny i po przeanalizowaniu przyczyn powtórzony.
[edytuj] Wrzesień
- Początek września
Na początku września ponownie przeprowadzana jest kontrola nturalnego osypu roztoczy (jw). Jeżeli dzienny opad wynosi mniej niż 10 osobników, to należy wykonać kolejną kontrolę w listopadzie. Opad ponad 10 martwych roztoczy na dzień oznacza konieczność przeprowadzenia długotrwałego zabiegu przy pomocy kwasu mrówkowego, w innym przypadku rozwój zdrowych pszczół zimowych nie będzie możliwy.
- długotrwały zabieg przy pomocy kwasu mrówkowego (zgodnie z zaleceniami wybranej metody długotrwałej aplikacji kwasu mrówkowego) kontrolowany jest po dwóch tygodniach od jego rozpoczęcia.
[edytuj] Listopad
- Kontrola naturalnego osypu pasożyta
Kontrola przeprowadzana jest podobnie jak w poprzednich przypadkach - pod osiatkowaną dennicę na 3-7 dni wsuwana jest wkładka, a następnie liczona ilość znajdujących się na niej martwych roztoczy. Jeżeli dzienny opad wynosi mniej niż 1, to nie trzeba wykonywać dalszych zabiegów do przysżłego sezonu. Większy opad oznacza, że w rodzinie znajdują się setki roztoczy, ponieważ faktor przeliczenia przy braku lub bardzo już małej ilości czerwiu wynosi 500. W takim przypadku w grudniu (minimalna ilość czerwiu) przeprowadzany jest zabieg przy pomocy kwasu szczawiowego (zgodnie z zaleceniami wybranej metody aplikacji kwasu szczawiowego).
[edytuj] Tolerancja pszczół na warrozę
Niekóre rodziny pszczele (np. Brazylia, Urugwaj) wykazują tolerancję na obecność pasożyta w gnieździe. "Tolerancja" jet w tym przypadku międzynorodowo przyjętym określeniem, oznaczającym, że rodzina pszczela żyje mimo wieloletniego porażenia pasożytem. Mechanizmy tworzenia tej toleracji nie są jeszcze znane.2)
[edytuj] W Polsce do zwalczania warrozy dopuszczone są:
- Api Live Var, Apitraz, Apiwarol, Bayvarol i Biowar stan listopad 20086)
[edytuj] Przegląd leków stosowanych w przeciw warrozie
- Substancja czynna: akrynatryna
- "Gabon" (Czechy) - nie dopuszczony do stosowania w Polsce3)
- Substancja czynna: amitraz (amid kwasu mrówkowego)
- "Apitraz" (produkcja wstrzymana od 2006)
- "Apiwarol"
- "Biowar"
- "Apivar" 4)
- Substancja czynna: flumetryna (cyjanoperytroid)
- "Bayvarol" (Niemcy) - wystąpiła rezystencja5)
- Substancja czynna: fluwalinat (cyjanoperytroid)
- "Klartan"
- Substancja czynna: tau-fluwalinat (syntetyczny perytroid - cyjanoperytroid)
- "Apistan®" (Wlk. Brytania) - wystąpiła rezystencja5)
- Substancja czynna: kumafos (związek fosforoorganiczny)
- "Perizin" (Niemcy) - wystąpiła rezystencja5)
- Substancja czynna: (związek fosforoorganiczny)
- "Checkmite™"
- Substancja czynna: bromfenwinfos
- "Apifos" (od 2001 nie dopuszczony do stosowania w Polsce i UE)
- Substancja czynna: tymol
- "Tymowarol"
- "Apiguard®" (Wlk. Brytania)
- Substancja czynna: cymiazol
- "Apitol" 4)
- Substancja czynna: kamfora, eukaliptol, mentol, tymol
- "Apilife VAR" (Włochy)4)
- Substancja czynna: fenpyroksymat (C24H27N3O4)
- "Hivastan" (USA)
- Substancja czynna: kwas mlekowy MRL-
- Substancja czynna: kwas mrówkowy MRL-
- "Mite-Away II™"
- Substancja czynna: kwas szczawiowy MRL-
- Substancje czynne: kwasy organiczne, olejki eteryczne, propolis
- "Bienenwohl" (Niemcy)
- "Beevital Hive Clean" (Austria)
- Substancje czynne: kwasy organiczne, olejki eteryczne, propolis (+ woda i cukier)
- "Iperat"
- Substancje czynne: feromony
- Pherovar*
- Substancja czynna: olej neem - pierwsze próby przeprowadzone w roku 2000 8)
[edytuj] Pozostałości środków warrozobójczych
Ze względu na odkładanie się substancji warrozobójczych w miodzie, wosku etc. nie należy przeprowadzać tych zabiegów przed i w czasie trwania pożytku
→ Pozostałości leków i antybiotyków i zawartość kwasów organicznych (mrówkowy, szczawiowy, mlekowy) w miodzie.
[edytuj] Bibliografia
1) Aydin, L., Gulegen, E., Cakmak, I., Girisgin, A. The Occurrence of Varroa destructor Anderson and Trueman, 2000 on Honey Bees (Apis mellifera) in Turkey, 2005
2) Rosenkranz, P., Aumeier, P., Stürmer, M. Toleranzmechanismen von Bienenvölkern gegenüber der parasitischen Varroa-Milbe - Ein Vergleich an gemäßigten, tropischen und subtropischen Standorten, Tropentag 1997, Hohenheim
3) Wykaz produktów leczniczych weterynaryjnych dopuszczonych do obrotu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (Stan 26.03.2007)
4) Akarycydy i antybiotyki w miodzie, Istituto Nazionale di Apicoltura, Apiacta (1), 2003
5) Aumeier, P., Uniwersytet Bochum, Imkerseminar, 2006
6) Odpowiedź sekretarza stanu w Ministerstwie Rolnictwa i Rozwoju Wsi - z upoważnienia ministra - na zapytanie nr 2630 w sprawie problemu zwalczania warrozy, listopad 2008
7) Chandler, D., Fungal biocontrol of the varroa mite
8) Schenk, P., Imdrof, A., Fiuri, P., Wirkung von Niemöl auf Varroamilben und Bienen, Liebefeld, 2000
