Edukacja zdrowotna/Autoagresja – wczesne sygnały i szukanie pomocy

Co to jest autoagresja?

Autoagresja to sytuacja, kiedy ktoś celowo szkodzi samemu sobie. Może to być zadawanie sobie bólu albo robienie rzeczy, o których wie, że są dla niego bardzo niebezpieczne.

Najczęściej dzieje się tak wtedy, gdy ktoś przeżywa bardzo silne emocje – jest mu bardzo smutno, czuje złość, wstyd, samotność – i nie wie, jak inaczej sobie z tym poradzić.

Autoagresja zawsze jest sygnałem, że ktoś potrzebuje pomocy. To nie jest „szukanie uwagi” ani „wygłup”.

Dlaczego ktoś może szkodzić sam sobie?

Dziecko lub nastolatek może sięgać po autoagresję, gdy:

• długo czuje smutek, bezsilność lub złość,
• doświadcza przemocy lub dręczenia (np. w szkole, w sieci, w domu),
• ma bardzo niskie poczucie własnej wartości („jestem do niczego”),
• ma wrażenie, że nikt go nie rozumie,
• ma dużo kłótni w domu lub trudności w nauce,
• nie nauczył się jeszcze bezpiecznych sposobów radzenia sobie z emocjami.

To nigdy nie jest wina tej osoby. Odpowiedzialność jest po stronie dorosłych, żeby pomóc.

Wczesne sygnały ostrzegawcze

Sygnały u siebie

Warto szukać pomocy, gdy zauważasz u siebie, że:

• bardzo często jest ci smutno, płaczesz bez wyraźnego powodu,
• masz wrażenie, że nikomu na tobie nie zależy,
• myślisz o sobie źle: „nienawidzę siebie”, „do niczego się nie nadaję”,
• masz myśli: „lepiej by było, gdybym zniknął/zniknęła”,
• bardzo się izolujesz – nie chcesz spotykać się z kolegami, zamykasz się w pokoju,
• masz kłopoty ze snem (nie możesz zasnąć, budzisz się w nocy),
• pojawia się u ciebie chęć zrobienia sobie krzywdy, żeby „poczuć ulgę”.

Jeśli choć część z tego opisuje ciebie – to znak, że warto porozmawiać z zaufaną dorosłą osobą.

Sygnały u kolegi lub koleżanki

Zwróć uwagę, gdy kolega lub koleżanka:

• nagle bardzo się zmienia – z wesołej osoby staje się cicha i zamknięta,
• unika innych, siedzi sam/sama na przerwach,
• często mówi o sobie źle, wyśmiewa siebie,
• powtarza, że „nikt go/jej nie lubi”, „jest tylko problemem”,
• mówi, że nie chce żyć albo że „wszystko jedno, co się z nim/nią stanie”,
• ukrywa ręce lub nogi (np. długie rękawy nawet w upał),
• ma często zadrapania lub siniaki i nie potrafi wyjaśnić, skąd się wzięły,
• rozdaje swoje ulubione rzeczy, jakby się żegnał/żegnała.

Takie sygnały nie zawsze oznaczają autoagresję, ale zawsze są powodem, by poszukać pomocy.

Jak szukać pomocy?

Gdy martwisz się o siebie

Powiedz o tym dorosłemu, któremu ufasz. To może być:

• rodzic lub opiekun,
• starsze rodzeństwo,
• wychowawca, inny nauczyciel,
• pedagog lub psycholog szkolny,
• szkolna pielęgniarka,

• trener w klubie sportowym.

Możesz powiedzieć na przykład:

• „Od dłuższego czasu jest mi bardzo źle i nie radzę sobie z tym.”
• „Mam czasem myśli, żeby zrobić sobie krzywdę. Potrzebuję pomocy.”

Jeśli jeden dorosły zlekceważy twój problem („przesadzasz”, „przejdzie ci”),

• idź do innego dorosłego. Masz prawo szukać pomocy, aż ktoś cię naprawdę wysłucha.
• Gdy czujesz, że możesz zrobić sobie krzywdę teraz od razu:
• natychmiast powiedz najbliższemu dorosłemu, który jest w pobliżu,
• jeśli nikogo nie ma – zadzwoń pod numer alarmowy 112.

Gdy martwisz się o kolegę lub koleżankę

Porozmawiaj z nim/nią spokojnie. Możesz powiedzieć:

• „Widzę, że ostatnio jest ci trudno. Martwię się o ciebie.”
• „Jeśli chcesz pogadać, jestem.”
• Zachęć do rozmowy z dorosłym.
• Zaproponuj: „Mogę pójść z tobą do pani pedagog/wychowawcy”.

Jeśli kolega/koleżanka mówi

• że chce sobie zrobić krzywdę,
• że nie chce żyć,

• albo widzisz, że realnie sobie szkodzi

NIE obiecuj, że zachowasz to w tajemnicy.

Twoim zadaniem jest zdobyć pomoc, nie trzymać sekret. To nie jest „donoszenie”, tylko ratowanie czyjegoś zdrowia, a nawet życia.

• Jak najszybciej powiedz o wszystkim:
• rodzicom (swoim lub kolegi/koleżanki),
• wychowawcy,
• szkolnemu psychologowi lub pedagogowi.

Gdzie jeszcze można szukać pomocy?

Oprócz rodziny i szkoły można skorzystać z:

• Telefonu Zaufania dla Dzieci i Młodzieży – 116 111 (połączenie jest bezpłatne i anonimowe; rozmawiasz z przeszkoloną osobą dorosłą),
• poradni psychologiczno‑pedagogicznej w twoim mieście lub gminie.

Pamiętaj

• Autoagresja zawsze wymaga pomocy dorosłych.
• Proszenie o pomoc to oznaka odwagi, a nie słabości.
• Nie jesteś sam/sama – są dorośli i instytucje, które chcą i potrafią pomóc.
• Jeśli kiedykolwiek ty albo ktoś, kogo znasz, myśli o zrobieniu sobie krzywdy –
• powiedz o tym dorosłemu lub zadzwoń po pomoc od razu.