Edukacja zdrowotna/Bioróżnorodność a zdrowie człowieka

Bioróżnorodność a zdrowie człowieka

Bioróżnorodność to zróżnicowanie życia na Ziemi: wszystkich gatunków roślin, zwierząt, grzybów, bakterii oraz środowisk, w których żyją. Zdrowie człowieka jest bezpośrednio zależne od tego, jak bogata i dobrze funkcjonująca jest przyroda wokół nas.

Czym jest bioróżnorodność?

Bioróżnorodność można rozumieć na trzech poziomach:

• różnorodność gatunków – ile różnych gatunków żyje na danym obszarze (na przykład wiele odmian drzew w lesie, różnych owadów, ptaków);
• różnorodność genetyczna – różnice w obrębie jednego gatunku (na przykład różne odmiany pszenicy czy jabłek, różniące się odpornością na choroby);
• różnorodność ekosystemów – różne typy środowisk, takie jak lasy, łąki, rzeki, jeziora, bagna, morza.

Im większa bioróżnorodność, tym łatwiej przyroda radzi sobie ze zmianami i tym lepiej może wspierać zdrowie człowieka.

Jak bioróżnorodność wpływa na zdrowie człowieka?

Zdrowa i urozmaicona żywność

Bioróżnorodność ma ogromne znaczenie dla naszego odżywiania:

• różne gatunki roślin i zwierząt dostarczają różnych witamin, soli mineralnych i innych składników odżywczych;
• rośliny zapylane przez owady (na przykład pszczoły) dają nam owoce, warzywa i orzechy;
• dzikie gatunki są często źródłem nowych, bardziej odpornych odmian roślin uprawnych.

Utrata bioróżnorodności może prowadzić do uboższej diety, niedoborów pokarmowych i większej zależności od niewielkiej liczby gatunków, co jest niebezpieczne w razie chorób roślin lub zmian klimatu.

Leki pochodzące z natury

Wiele lekarstw, których używamy, powstało dzięki substancjom odkrytym w świecie roślin, zwierząt i mikroorganizmów. Przykłady:

• antybiotyki (na przykład penicylina) odkryto dzięki pleśni;
• niektóre leki przeciwbólowe i przeciwgorączkowe pochodzą z kory drzew lub ziół;
• związków leczniczych szuka się w tropikalnych lasach deszczowych, rafach koralowych i w glebach pełnych mikroorganizmów.

Jeśli gatunki wymierają, zanim zostaną poznane, tracimy szansę na odkrycie nowych leków ratujących życie.

Czyste powietrze, woda i gleba

Zdrowie człowieka zależy od jakości środowiska:

• rośliny produkują tlen i pochłaniają dwutlenek węgla;
• lasy i tereny podmokłe filtrują wodę, zatrzymują zanieczyszczenia i ograniczają ryzyko powodzi;
• mikroorganizmy w glebie rozkładają odpady organiczne, dzięki czemu gleba jest żyzna i zdrowsza.

Gdy niszczymy ekosystemy, mamy więcej zanieczyszczeń w powietrzu i wodzie, co prowadzi do chorób układu oddechowego, alergii i zatruć.

Choroby zakaźne i ich rozprzestrzenianie

Bioróżnorodność może wpływać także na choroby:

• w zróżnicowanych ekosystemach patogeny (wirusy, bakterie, pasożyty) mają wielu różnych żywicieli i często trudniej im zdominować całe środowisko;
• gdy niszczymy siedliska, niektóre gatunki zanikają, a inne (często przenoszące choroby, jak niektóre gryzonie czy komary) mogą się szybko rozmnażać i łatwiej mieć kontakt z ludźmi.

Zmniejszenie bioróżnorodności może więc sprzyjać pojawianiu się nowych chorób zakaźnych lub zwiększać ryzyko epidemii.

Zdrowie psychiczne i dobre samopoczucie

Kontakt z przyrodą ma duże znaczenie dla zdrowia psychicznego:

• przebywanie w lesie, parku czy nad rzeką pomaga się zrelaksować, obniża poziom stresu i poprawia nastrój;
• widok zieleni i śpiew ptaków działa uspokajająco;
• dzieci wychowujące się bliżej natury częściej są bardziej aktywne fizycznie i rzadziej mają problemy z koncentracją.

Im bardziej urozmaicone środowisko (różne rośliny, zwierzęta, krajobrazy), tym więcej bodźców pozytywnie wpływających na nasze samopoczucie.

Jak człowiek niszczy bioróżnorodność i co z tego wynika?

Działalność człowieka często prowadzi do zaniku bioróżnorodności:

• wycinanie lasów i osuszanie bagien;
• zanieczyszczanie powietrza, gleby i wody;
• nadmierne połowy ryb i polowania;
• wprowadzanie obcych gatunków, które wypierają gatunki rodzime;
• zmiany klimatu spowodowane emisją gazów cieplarnianych.

Skutki dla zdrowia człowieka mogą być bardzo poważne:

• większe ryzyko powodzi, susz i pożarów;
• gorsza jakość powietrza i wody;
• mniej zróżnicowana, mniej wartościowa żywność;
• szybsze rozprzestrzenianie się niektórych chorób zakaźnych;
• nasilenie stresu i lęku związanego z katastrofami klimatycznymi i ekologicznymi.

Co możemy zrobić, aby chronić bioróżnorodność i zdrowie?

Każdy człowiek ma wpływ na środowisko. Nawet proste działania mogą pomagać:

• dbanie o zieleń w najbliższym otoczeniu (sadzenie drzew, krzewów, zakładanie łąk kwietnych);
• oszczędzanie wody i energii, co zmniejsza obciążenie dla przyrody;
• ograniczanie zużycia plastiku i właściwa segregacja odpadów;
• wybieranie sezonowej i lokalnej żywności, najlepiej z upraw przyjaznych przyrodzie;
• wspieranie obszarów chronionych i organizacji zajmujących się ochroną przyrody;
• uczenie się o gatunkach żyjących w naszym regionie i przekazywanie tej wiedzy innym.

Chroniąc bioróżnorodność, jednocześnie dbamy o własne zdrowie oraz zdrowie przyszłych pokoleń.

Podsumowanie

Bioróżnorodność to podstawa życia na Ziemi. Dzięki niej mamy urozmaiconą i wartościową żywność, leki, czyste powietrze i wodę. Zdrowe ekosystemy pomagają ograniczać choroby zakaźne, a kontakt z naturą poprawia nasze samopoczucie psychiczne.

Kiedy niszczymy przyrodę, narażamy się na więcej chorób, katastrofy naturalne i problemy związane z dostępem do zasobów. Dlatego troska o bioróżnorodność nie jest tylko zadaniem naukowców czy ekologów. Jest to ważny element dbania o zdrowie każdego człowieka.

Pytania i zadania

1. Wyjaśnij własnymi słowami, czym jest bioróżnorodność.
2. Podaj trzy przykłady, jak bioróżnorodność wpływa na zdrowie fizyczne człowieka.
3. Wymień dwa sposoby, w jakie bioróżnorodność wpływa na zdrowie psychiczne i samopoczucie.
4. Jakie działania człowieka najbardziej zagrażają bioróżnorodności w twojej okolicy?
5. Zaproponuj trzy konkretne działania, które twoja szkoła mogłaby podjąć, aby wspierać bioróżnorodność i zdrowie.