Edukacja zdrowotna/Choroby przenoszone drogą płciową – drogi zakażenia, profilaktyka, testowanie

Choroby przenoszone drogą płciową – drogi zakażenia, profilaktyka, testowanie

Choroby przenoszone drogą płciową (w skrócie: choroby weneryczne, choroby przenoszone drogą płciową, STI/STD) to zakażenia wywołane przez wirusy, bakterie lub pasożyty. Przenoszą się głównie podczas kontaktów seksualnych. Mogą dotyczyć zarówno narządów płciowych, jak i innych narządów (np. wątroby, mózgu, układu odpornościowego).

Wiele z tych chorób da się skutecznie leczyć lub kontrolować, ale nieleczone mogą być niebezpieczne i prowadzić do poważnych powikłań, takich jak bezpłodność czy nowotwory.

Przykłady chorób przenoszonych drogą płciową

Do najczęstszych chorób przenoszonych drogą płciową należą między innymi:

chlamydioza
rzeżączka
kiła
zakażenie HIV i AIDS
zakażenie HPV
opryszczka narządów płciowych
rzęsistkowica
wirusowe zapalenie wątroby typu B i C

Nie trzeba znać szczegółów każdej z nich, ale warto rozumieć, w jaki sposób można się zarazić i jak się chronić.

Drogi zakażenia

Choroby przenoszone drogą płciową mogą przenosić się na kilka sposobów:

Podczas kontaktów seksualnych:
- stosunek dopochwowy
- stosunek analny
- stosunek oralny

Podczas takiego kontaktu krew, nasienie, wydzielina z pochwy lub preejakulat mogą przenieść drobnoustroje z jednej osoby na drugą. Czasem wystarczą mikroskopijne uszkodzenia skóry lub błon śluzowych, niewidoczne gołym okiem.

Przez kontakt skóra–skóra w okolicy narządów płciowych

Niektóre choroby, jak HPV czy opryszczka narządów płciowych, mogą przenosić się nawet wtedy, gdy nie dochodzi do klasycznego stosunku, lecz jest bliski kontakt skóry w okolicy narządów płciowych.

Przez krew:
używanie wspólnych igieł i strzykawek (np. przy zażywaniu narkotyków)
robienie tatuaży, piercingu lub zabiegów kosmetycznych w miejscach, gdzie nie przestrzega się zasad higieny i sterylności

W ten sposób można zakazić się m.in. HIV oraz wirusami zapalenia wątroby B i C.

Z matki na dziecko:

Zakażona matka może przekazać drobnoustroje dziecku w czasie ciąży, porodu lub karmienia piersią (dotyczy to np. HIV, kiły, niektórych innych zakażeń).

Profilaktyka chorób przenoszonych drogą płciową

Najskuteczniejsze metody zapobiegania to:

Wstrzemięźliwość seksualna

Brak kontaktów seksualnych oznacza brak ryzyka zakażenia drogą płciową. Im później rozpoczyna się współżycie seksualne, tym łatwiej kontrolować ryzyko.

Ograniczenie liczby partnerów seksualnych

Ryzyko zakażenia rośnie, gdy często zmienia się partnerów lub nie zna się ich historii zdrowia.

Używanie prezerwatyw

Prawidłowo zakładana prezerwatywa podczas każdego stosunku:

zmniejsza ryzyko zakażenia wieloma chorobami (np. HIV, chlamydią, rzeżączką, kiłą)
ogranicza ryzyko ciąży

Prezerwatywa nie chroni jednak w 100 procentach, szczególnie przed chorobami przenoszonymi przy kontakcie skóry (np. HPV, opryszczka), gdy zmiany chorobowe są poza obszarem zakrytym przez prezerwatywę.

Szczepienia ochronne

Dostępne są szczepionki przeciw:

wirusowemu zapaleniu wątroby typu B
niektórym typom wirusa HPV (związanego m.in. z rakiem szyjki macicy i brodawkami narządów płciowych)

Szczepienia najlepiej wykonać przed rozpoczęciem życia seksualnego, ale w wielu przypadkach możliwe są także później.

Bezpieczne korzystanie z usług medycznych i kosmetycznych

Tatuaże, piercing, zabiegi kosmetyczne i medyczne powinny być wykonywane wyłącznie w miejscach, gdzie używa się sterylnych, jednorazowych narzędzi lub prawidłowo je dezynfekuje.

Otwarta rozmowa i odpowiedzialność

Ważne jest:

rozmawianie z partnerem o zdrowiu, badaniach i stosowaniu prezerwatywy
niespożywanie alkoholu i unikanie narkotyków w sytuacjach, w których można podejmować decyzje o kontaktach seksualnych (używki utrudniają ocenę ryzyka)
szybkie zgłoszenie się do lekarza, gdy pojawią się niepokojące objawy

Testowanie w kierunku chorób przenoszonych drogą płciową

Wiele chorób przenoszonych drogą płciową przez długi czas nie daje żadnych objawów. Dlatego osoba może być zakażona i nieświadomie zarażać innych. Z tego powodu testowanie jest bardzo ważne.

Badania wykonuje się:

z krwi (np. HIV, kiła, wirusowe zapalenie wątroby)
z wymazu z narządów płciowych lub gardła (np. rzeżączka, chlamydia)
z próbki moczu (niektóre zakażenia bakteryjne)

Gdzie można się zbadać:

w poradniach chorób zakaźnych lub dermatologiczno-wenerologicznych
w niektórych poradniach ginekologicznych i urologicznych
w punktach konsultacyjno-diagnostycznych (PKD) dla HIV i innych zakażeń
w laboratoriach analitycznych na zlecenie lekarza lub prywatnie

W Polsce część badań (np. w kierunku HIV) można wykonać anonimowo i bezpłatnie w wybranych punktach.

Kiedy warto się przebadać:

po ryzykownym kontakcie seksualnym bez prezerwatywy lub z jej uszkodzeniem
przy pojawieniu się objawów (np. nietypowe upławy, ból przy oddawaniu moczu, wysypka lub pęcherzyki w okolicy narządów płciowych, ból w podbrzuszu)
przed rozpoczęciem współżycia z nowym partnerem, szczególnie jeśli wcześniej nie wykonywano badań

Leczenie chorób przenoszonych drogą płciową zależy od rodzaju zakażenia. Część leczy się antybiotykami, inne (jak HIV czy opryszczka) można kontrolować lekami, ale nie da się ich całkowicie usunąć z organizmu. Zawsze konieczne jest stosowanie się do zaleceń lekarza i poinformowanie partnera lub partnerki, aby także mogli się zbadać.

Podsumowanie

Choroby przenoszone drogą płciową są częste, ale w dużej mierze można im zapobiegać dzięki świadomym decyzjom, stosowaniu prezerwatyw, szczepieniom oraz odpowiedzialnym zachowaniom. Regularne badania po ryzykownych sytuacjach i szybkie zgłoszenie się do lekarza przy niepokojących objawach chronią zdrowie własne i innych osób. Świadomość, wiedza i rozmowa to ważne elementy profilaktyki.