Edukacja zdrowotna/Godność osobista jako podstawowa wartość człowieka

Wprowadzenie

Każdy człowiek ma swoją wartość, niezależnie od wieku, wyglądu, wyników w nauce czy sytuacji rodzinnej. Ta wartość nazywa się godnością osobistą. W edukacji zdrowotnej mówimy o niej, bo wpływa na nasze relacje, poczucie bezpieczeństwa, a nawet zdrowie psychiczne i fizyczne.

Co to jest godność osobista?

Godność osobista to przekonanie, że jestem wartościowym człowiekiem, który zasługuje na szacunek – tylko dlatego, że jestem człowiekiem. Nie trzeba na nią „zapracować” ocenami, osiągnięciami sportowymi czy popularnością.

Godność:

• nie zależy od opinii innych ludzi,
• nie znika, gdy popełnisz błąd,
• nie jest ani „większa”, ani „mniejsza” od godności innych osób.

Można powiedzieć, że godność to nasze wewnętrzne „poczucie własnej wartości”, które pokazujemy także w tym, jak traktujemy siebie i innych.

Dlaczego godność jest podstawową wartością człowieka?

Godność nazywamy wartością podstawową, ponieważ:

• dotyczy każdego człowieka w taki sam sposób,
• jest fundamentem innych praw i wartości (np. szacunku, wolności, sprawiedliwości),
• pomaga budować zdrowe relacje z ludźmi.

Gdy pamiętasz o swojej godności:

• łatwiej jest ci odmawiać rzeczy, które są dla ciebie krzywdzące,
• mniej zależy ci na ośmieszaniu innych, żeby poczuć się lepiej,
• rozumiesz, że nikt nie ma prawa cię poniżać, wykorzystywać ani bić.

Jak okazywać szacunek swojej godności?

Szacunek do własnej godności widać w codziennych zachowaniach. Okazujesz go, gdy:

• mówisz o sobie z szacunkiem i nie wyzywasz się,
• dbasz o swoje ciało i zdrowie (odpoczynek, higiena, unikanie używek),
• stawiasz granice – mówisz „nie”, gdy coś ci nie odpowiada,
• nie zgadzasz się na wyśmiewanie, obmowę czy przemoc wobec siebie,
• prosisz o pomoc, gdy sobie z czymś nie radzisz,
• przyznajesz się do błędu, ale nie „skreślasz się” z jego powodu.

Pamiętaj: dbanie o siebie to nie egoizm, tylko wyraz szacunku dla własnej godności.

Szacunek dla godności innych ludzi

Twoja godność jest tak samo ważna, jak godność każdego innego człowieka. Szacunek dla cudzej godności okazujesz, gdy:

• nie wyzywasz, nie obrażasz i nie wyśmiewasz innych,
• nie stosujesz przemocy fizycznej ani psychicznej,
• nie publikujesz w sieci zdjęć i informacji o kimś bez jego zgody,
• słuchasz opinii innych, nawet jeśli się z nimi nie zgadzasz,
• nie oceniasz ludzi po wyglądzie, ubraniu, pochodzeniu czy orientacji,
• bronisz osób, które są wyśmiewane lub wykluczane.

Godność drugiego człowieka nie znika tylko dlatego, że kogoś nie lubisz albo masz z nim konflikt.

Co zagraża naszej godności?

Naszej godności zagrażają różne sytuacje, na przykład:

• wyśmiewanie, wyzwiska, przezywanie,
• hejterstwo w internecie,
• plotki, obmowa, ośmieszanie przed grupą,
• przemoc fizyczna i psychiczna,
• presja rówieśników, by robić coś wbrew sobie,
• porównywanie się z innymi i ciągłe poczucie „jestem gorszy”,
• zawstydzanie przez dorosłych (np. przy całej klasie).

Ważne jest, aby rozpoznawać takie sytuacje i nie uważać ich za „normalne” czy „zasłużone”.

Jak bronić swojej godności?

Masz prawo bronić swojej godności. Możesz to robić w sposób spokojny, ale stanowczy, na przykład:

• mów jasno, co ci nie odpowiada: „Nie zgadzam się, żebyś tak do mnie mówił”,
• odejdź od osób, które cię poniżają,
• nie wdawaj się w obrażanie innych „z zemsty”,
• zgłoś problem zaufanej osobie dorosłej (rodzic, nauczyciel, pedagog, psycholog),
• zapisuj lub zachowuj dowody przemocy (np. screeny z internetu),
• szukaj wsparcia u osób, które cię szanują.

Bronienie swojej godności to nie donoszenie. To dbanie o siebie i o swoje prawa.

Podsumowanie

Godność osobista jest podstawową wartością człowieka, bo dotyczy każdego z nas i stanowi fundament szacunku, wolności i sprawiedliwości. Nikt nie może ci odebrać godności, ale możesz ją ranić, gdy na to pozwalasz lub gdy sam poniżasz innych. Dbasz o swoją godność, gdy mówisz o sobie z szacunkiem, stawiasz granice, szukasz pomocy i nie zgadzasz się na przemoc. Dbając o godność własną i cudzą, tworzysz bezpieczniejsze środowisko w domu, w szkole i w internecie.