Edukacja zdrowotna/Higiena w okresie dojrzewania

Czym jest dojrzewanie?

Dojrzewanie to czas, w którym ciało dziecka stopniowo zmienia się w ciało dorosłego. Zaczynają działać intensywniej hormony, pojawia się owłosienie w nowych miejscach, zmienia się głos, rośniesz, rozwijają się narządy płciowe. Skóra może się bardziej przetłuszczać, mogą pojawić się pryszcze, silniej pachnie pot.

Te zmiany są naturalne, ale sprawiają, że higiena staje się szczególnie ważna.

Dlaczego higiena jest wtedy tak ważna?

W okresie dojrzewania:

• gruczoły potowe pracują intensywniej, więc łatwiej o nieprzyjemny zapach,
• skóra wydziela więcej łoju, co sprzyja powstawaniu zaskórników i trądziku,
• okolice intymne są bardziej wrażliwe na podrażnienia i zakażenia.

Dbanie o czystość pomaga:

• zmniejszyć ryzyko infekcji skóry i narządów płciowych,
• zapobiegać próchnicy zębów i chorobom dziąseł,
• czuć się pewniej wśród rówieśników i dobrze we własnym ciele.

Codzienna higiena ciała

Higiena to codzienne, regularne czynności, a nie jednorazowy wysiłek. Warto:

• brać prysznic lub kąpać się codziennie, a przy dużym poceniu się – nawet częściej,
• dokładnie myć pachy, stopy, okolice intymne i miejsca, gdzie skóra się styka (np. pod piersiami, w pachwinach),
• używać letniej wody i łagodnego środka myjącego dostosowanego do skóry,
• po myciu dokładnie osuszać ciało, zwłaszcza fałdy skórne i stopy,
• codziennie zmieniać bieliznę i skarpetki,
• często zmieniać koszulkę, zwłaszcza po wysiłku fizycznym.

Ubrania noszone blisko ciała powinny być czyste, przewiewne i z naturalnych materiałów (np. bawełna), które lepiej wchłaniają pot.

Higiena skóry i włosów

W czasie dojrzewania skóra twarzy, pleców i klatki piersiowej często się przetłuszcza, mogą pojawić się pryszcze.

Dobrze jest:

• myć twarz 1–2 razy dziennie letnią wodą i delikatnym żelem do mycia twarzy dla młodej skóry,
• nie używać mocno wysuszających toników z dużą ilością alkoholu,
• nie dotykać i nie wyciskać pryszczy, bo to sprzyja bliznom i zakażeniom,
• regularnie zmieniać poszewkę poduszki i ręcznik do wycierania twarzy,
• u dziewcząt ostrożnie dobierać kosmetyki do makijażu (lekkie, niezatykające porów) i dokładnie je zmywać.

Włosy też mogą szybciej się przetłuszczać. Warto:

• myć włosy tak często, jak tego potrzebują (czasem codziennie, czasem co kilka dni),
• używać szamponu dobranego do swojego typu włosów i skóry głowy,
• nie pożyczać innym grzebieni, szczotek, gumek do włosów (zmniejsza to ryzyko wszawicy i zakażeń skóry),
• suszyć włosy ręcznikiem lub suszarką z niezbyt gorącym powietrzem.

Higiena jamy ustnej

W dojrzewaniu rośnie też zapotrzebowanie na higienę jamy ustnej, bo zmienia się dieta, a często pojawia się więcej przekąsek i słodyczy.

Podstawowe zasady:

• myj zęby co najmniej dwa razy dziennie pastą z fluorem,
• nie spiesz się – szczotkuj zęby przez około 2–3 minuty,
• czyść przestrzenie między zębami za pomocą nici dentystycznej lub specjalnych szczoteczek,
• ograniczaj picie słodkich napojów i jedzenie klejących się słodyczy,
• odwiedzaj stomatologa przynajmniej raz w roku, nawet gdy nic nie boli.

Świeży oddech i zdrowe zęby są ważne dla zdrowia całego organizmu i dla dobrego samopoczucia.

Higiena intymna

Okolice intymne są szczególnie wrażliwe i wymagają delikatnej, regularnej pielęgnacji.

Dla wszystkich:

• myj okolice narządów płciowych codziennie, wodą i delikatnym preparatem do higieny intymnej albo samą wodą,
• nie używaj do mycia silnych mydeł, gąbek i szorstkich myjek,
• zawsze myj się w kierunku od przodu do tyłu (zwłaszcza po wypróżnieniu), żeby nie przenosić bakterii z okolicy odbytu,
• noś przewiewną, bawełnianą bieliznę i zmieniaj ją codziennie, a w razie potrzeby częściej,
• unikaj bardzo obcisłych spodni i bielizny, które utrudniają skórze oddychanie.

Dodatkowo u dziewcząt:

• podczas miesiączki dbaj o regularną zmianę podpasek lub tamponów (zwykle co 3–4 godziny w dzień, podpaska na noc może być na dłużej, ale też trzeba ją zmienić rano),
• nie spłukuj podpasek w toalecie, tylko wyrzucaj je do kosza,
• w czasie miesiączki kąpiele i prysznice są wskazane – pomagają czuć się świeżo i zmniejszają ryzyko infekcji,
• przy swędzeniu, pieczeniu, nietypowej wydzielinie lub nieprzyjemnym zapachu z pochwy zgłoś się do lekarza (często wystarczy proste leczenie).

Dodatkowo u chłopców:

• codziennie myj prącie i mosznę, delikatnie odsuwając napletek, aby umyć również miejsce pod nim,
• po nocnych polucjach lub wytrysku podczas masturbacji umyj okolice intymne i zmień bieliznę,
• jeżeli odczuwasz ból, silne napięcie napletka, obrzęk, wydzielinę lub nieprzyjemny zapach, skontaktuj się z lekarzem.

Te objawy są częste, o wielu z nich można normalnie porozmawiać z rodzicem, pielęgniarką szkolną lub lekarzem.

Dezodoranty i kosmetyki

W czasie dojrzewania pot silniej pachnie. Pomaga:

• używanie dezodorantu lub antyperspirantu pod pachy po umyciu i osuszeniu skóry,
• wybieranie kosmetyków delikatnych, przeznaczonych dla młodzieży,
• unikanie zbyt intensywnych perfum, które mogą drażnić innych i skórę,
• próbowanie nowych kosmetyków najpierw na małym fragmencie skóry, aby sprawdzić, czy nie wywołują alergii.

Pamiętaj, że dezodorant nie zastępuje mycia – maskuje zapach, ale nie usuwa brudu i bakterii.

Higiena po wysiłku fizycznym

Podczas zajęć wychowania fizycznego i treningów więcej się pocisz. Po wysiłku:

• weź prysznic, jeśli masz taką możliwość,
• zmień bieliznę, skarpetki i koszulkę,
• przewietrz lub wysusz buty sportowe, nie zostawiaj ich wilgotnych w torbie,
• nie zakładaj długo wilgotnych ubrań, bo sprzyjają odparzeniom i grzybicy.

Regularny ruch jest bardzo zdrowy, a dobra higiena sprawia, że jest też przyjemniejszy.

Bezpieczeństwo i prywatność w higienie

Higiena dotyczy też bezpieczeństwa i szacunku dla własnego ciała:

• używaj własnego ręcznika, szczoteczki do zębów, maszynki do golenia – nie pożyczaj ich innym,
• przy goleniu zachowaj ostrożność, żeby nie poranić skóry; skaleczone miejsca umyj i zdezynfekuj,
• dbaj o prywatność w łazience – to naturalne, że możesz odczuwać wstyd, gdy ciało się zmienia,
• gdy coś cię niepokoi (świąd, ból, guzki, silny trądzik, nietypowe krwawienia), zgłoś to dorosłemu, któremu ufasz, i lekarzowi.

Dojrzewanie to okres wielu zmian, ale dobra higiena pomaga przejść przez niego zdrowo i z większym spokojem.