Edukacja zdrowotna/Kryzys samobójczy u młodych ludzi – jak rozpoznawać sygnały u siebie i innych oraz jak reagować

Kryzys samobójczy u młodych ludzi – jak rozpoznawać sygnały u siebie i innych oraz jak reagować

Kryzys samobójczy to taki moment w życiu, kiedy emocjonalny ból jest tak silny, że ktoś zaczyna myśleć o zakończeniu swojego życia lub o zrobieniu sobie krzywdy. Taki kryzys jest zwykle przejściowy, ale może być bardzo niebezpieczny, jeśli osoba zostanie z nim sama.

Ten tekst ma pomóc ci rozpoznać sygnały ostrzegawcze u siebie i innych oraz podpowiedzieć, jak reagować i gdzie szukać pomocy. Nie zastępuje jednak kontaktu z lekarzem, psychologiem ani innym specjalistą.

Czym jest kryzys samobójczy?

Kryzys samobójczy to rodzaj kryzysu psychicznego. Może pojawić się, gdy na raz nakłada się wiele trudnych sytuacji, na przykład:

• problemy w szkole (oceny, presja, hejt)
• konflikty w rodzinie lub rozwód rodziców
• odrzucenie przez rówieśników, przemoc rówieśnicza, cyberprzemoc
• długotrwałe poczucie samotności
• zaburzenia psychiczne, np. depresja, zaburzenia lękowe
• doświadczenie przemocy lub nadużyć

Warto pamiętać:

• kryzys samobójczy może dotknąć każdego, niezależnie od wieku, płci czy sytuacji materialnej
• nie jest oznaką słabości
• zwykle mija, jeśli osoba dostanie odpowiednie wsparcie i pomoc

Sygnały ostrzegawcze u siebie

U siebie możesz zauważyć na przykład:

• bardzo obniżony nastrój, który trwa tygodniami
• poczucie beznadziei: przekonanie, że już nigdy nie będzie lepiej
• myśli typu:
  • moje życie nie ma sensu
  • wszystkim byłoby lepiej beze mnie
  • mam dość, nie chcę już tak żyć
• wyobrażanie sobie własnej śmierci albo ucieczki od wszystkiego
• coraz mniejsza chęć do spotykania się z ludźmi, izolowanie się
• utrata zainteresowań, które kiedyś sprawiały przyjemność
• problemy ze snem, apetytem, ciągłe zmęczenie
• większa drażliwość, wybuchy złości albo przeciwnie – obojętność
• celowe ranienie siebie (samookaleczanie)
• pisanie, rysowanie, szukanie w internecie treści związanych z samobójstwem i śmiercią

Jeśli rozpoznajesz u siebie takie sygnały, to znak, że potrzebujesz pomocy i wsparcia, a nie powód do wstydu.

Sygnały ostrzegawcze u innych

U koleżanki, kolegi lub innej osoby możesz zauważyć między innymi:

• wypowiadanie zdań w stylu:
  • mam już tego dość
  • lepiej by było, gdyby mnie nie było
  • niedługo i tak z wami nie będę
• żartowanie z własnej śmierci w sposób, który wydaje się zbyt częsty lub zbyt serio
• wyraźne wycofanie się z kontaktów z innymi, siedzenie samotnie na przerwach
• nagłe pogorszenie ocen, rezygnacja z zajęć dodatkowych
• silne wahania nastroju: od bardzo przygnębionego do nagle zaskakująco spokojnego
• ryzykowne zachowania, lekceważenie własnego bezpieczeństwa
• rozdawanie ważnych dla siebie rzeczy, jakby ktoś się z nimi żegnał
• publikowanie w internecie postów lub zdjęć o tematyce śmierci, pożegnania, rozpaczy

Nie zawsze takie sygnały oznaczają kryzys samobójczy, ale zawsze warto je potraktować poważnie i zareagować.

Jak reagować, gdy to dotyczy ciebie

Jeśli masz myśli samobójcze lub boisz się, że możesz zrobić sobie krzywdę:

• powiedz o tym komuś dorosłemu, komu ufasz:
  • rodzicowi lub opiekunowi
  • innemu członkowi rodziny
  • wychowawcy, nauczycielowi, pedagogowi lub psychologowi szkolnemu
• spróbuj powiedzieć wprost, co czujesz, na przykład:
  • od jakiegoś czasu myślę o zrobieniu sobie krzywdy
  • mam myśli, że nie chcę żyć
• nie zostawaj sam, jeśli czujesz się bardzo źle – poproś kogoś, żeby z tobą był
• unikaj podejmowania ważnych decyzji w chwilach silnych emocji
• zapisz numery telefonów zaufania lub stron pomocy, żeby mieć je pod ręką

W sytuacji nagłego zagrożenia życia (na przykład gdy czujesz, że możesz zrobić sobie krzywdę w najbliższym czasie):

• zadzwoń pod numer alarmowy 112
• poproś dorosłego, aby zawiózł cię na ostry dyżur lub do najbliższego szpitala

To nie jest donoszenie na siebie, ale dbanie o własne bezpieczeństwo.

Jak reagować, gdy martwisz się o kogoś

Jeśli widzisz sygnały ostrzegawcze u kolegi, koleżanki lub innej osoby:

• potraktuj to poważnie, nawet jeśli ta osoba mówi, że przesadzasz
• porozmawiaj na spokojnie, najlepiej na osobności
• powiedz, co zauważyłeś:
  • widzę, że jesteś ostatnio bardzo przygnębiony
  • zauważyłam, że piszesz dużo o śmierci, martwię się o ciebie
• zapytaj wprost, ale delikatnie:
  • czy zdarza ci się myśleć, że nie chcesz żyć?
  • czy masz czasem myśli, żeby zrobić sobie krzywdę?

Pytanie o takie myśli nie podsuwa nikomu pomysłu. Może za to dać poczucie ulgi, że ktoś wreszcie zauważył problem.

Co dalej:

• wysłuchaj bez oceniania i straszenia
• nie mów:
  • inni mają gorzej
  • weź się w garść
• powiedz raczej:
  • cieszę się, że mi o tym mówisz
  • nie jesteś z tym sam
  • spróbujmy razem poszukać pomocy
• nie obiecuj, że zachowasz to w tajemnicy, jeśli chodzi o bezpieczeństwo tej osoby
• koniecznie poinformuj dorosłego:
  • rodzica lub opiekuna tej osoby (jeśli to możliwe)
  • wychowawcę, pedagoga, psychologa szkolnego lub innego nauczyciela
• jeśli uważasz, że istnieje bezpośrednie zagrożenie życia:
  • zadzwoń na 112
  • zostań z tą osobą do czasu przyjazdu pomocy albo do przyjścia dorosłego

Zgłoszenie problemu dorosłym nie jest zdradą przyjaźni, ale próbą ratowania życia.

Gdzie szukać pomocy

Pomocy można szukać w wielu miejscach:

W szkole:

• wychowawca
• pedagog szkolny
• psycholog szkolny
• pielęgniarka szkolna

W systemie ochrony zdrowia:

• lekarz rodzinny
• poradnia zdrowia psychicznego
• psycholog lub psychiatra dzieci i młodzieży

Telefony zaufania (Polska, numery bezpłatne):

• 116 111 – Telefon Zaufania dla Dzieci i Młodzieży (czynny codziennie, możliwość kontaktu także przez czat)
• 800 70 2222 – Centrum Wsparcia dla Osób w Kryzysie Psychicznym (telefon dla osób w każdym wieku)

W sytuacji bezpośredniego zagrożenia życia:

• numer alarmowy 112

Pamiętaj: proszenie o pomoc jest oznaką odwagi i odpowiedzialności za siebie. Kryzys, nawet bardzo trudny, nie trwa wiecznie, a z odpowiednim wsparciem można z niego wyjść.