Edukacja zdrowotna/Kształtowanie tożsamości, emocji i relacji w okresie dojrzewania

Kształtowanie tożsamości, emocji i relacji w okresie dojrzewania

Okres dojrzewania to czas między dzieciństwem a dorosłością. W tym czasie zmienia się ciało, sposób myślenia, przeżywane emocje i relacje z innymi ludźmi. To naturalny, ale często trudny etap.

W tym artykule przeczytasz o tym, jak w dojrzewaniu kształtują się:

tożsamość – czyli poczucie tego, kim jesteś
emocje – co czujesz i jak nad tym panować
relacje – kontakty z rówieśnikami, rodzicami i innymi dorosłymi

Tożsamość – kim jestem?

Tożsamość to odpowiedź na pytania:

kim jestem
co jest dla mnie ważne
co lubię, a czego nie lubię
jakie mam wartości i marzenia

W okresie dojrzewania:

zaczynasz myśleć o sobie bardziej samodzielnie
możesz zmieniać zainteresowania i poglądy
sprawdzasz różne style ubierania się, muzyki, spędzania czasu
bardziej liczy się dla ciebie zdanie rówieśników

Jest normalne, że:

raz czujesz się dzieckiem, a raz prawie dorosłym
czasem nie wiesz, kim chcesz być w przyszłości
twoje zdanie na różne tematy się zmienia

Kształtowanie tożsamości to proces. Nie musisz wszystkiego wiedzieć od razu.

Emocje w okresie dojrzewania

W dojrzewaniu emocje mogą być silniejsze i zmieniać się szybciej niż wcześniej. Ma na to wpływ:

rozwój mózgu
zmiany hormonalne
nowe doświadczenia i wymagania

Typowe emocje w tym okresie to:

radość i ekscytacja
wstyd i zakłopotanie
złość i bunt
smutek i poczucie osamotnienia
pierwsze zakochania

Ważne jest, aby:

zauważać, co czujesz
nazywać swoje emocje (na przykład: teraz czuję złość, jest mi przykro)
szukać bezpiecznych sposobów radzenia sobie z emocjami

Pomagają na przykład:

rozmowa z kimś zaufanym
ruch i sport
słuchanie muzyki, rysowanie, pisanie
proste ćwiczenia oddechowe i odpoczynek

Relacje z rówieśnikami

W okresie dojrzewania coraz ważniejsza staje się grupa rówieśnicza:

chcesz być akceptowany w klasie i paczce znajomych
możesz mocniej przeżywać odrzucenie lub wykluczenie
opinia kolegów może być dla ciebie ważniejsza niż zdanie dorosłych

Do dobrych relacji potrzebne są:

umiejętność słuchania drugiej osoby
mówienie o sobie w spokojny sposób
szanowanie odmiennych poglądów
umiejętność mówienia nie, kiedy coś ci nie odpowiada (asertywność)

Pamiętaj też o relacjach w internecie:

łatwo tu o nieporozumienia i hejt
presja lajków może obniżać samoocenę
nie wysyłaj i nie publikuj niczego, czego wstydziłbyś się twarzą w twarz

Relacje z rodzicami i dorosłymi

W dojrzewaniu częstsze są kłótnie z rodzicami, bo:

chcesz mieć więcej swobody
oni nadal chcą cię chronić
inaczej widzicie różne sprawy

Konflikty są w tym wieku normalne, ale ważne, by:

próbować rozmawiać spokojnie
nie obrażać się i nie wyzywać
słuchać argumentów drugiej strony
mówić o faktach i swoich uczuciach (na przykład: denerwuję się, kiedy nie mówicie mi wcześniej o planach)

Rodzice i inni dorośli:

nadal są dla ciebie najważniejszym wsparciem
mają obowiązek dbać o twoje bezpieczeństwo
mogą pomóc, kiedy nie radzisz sobie z emocjami lub relacjami

Jak dbać o siebie w tym czasie

Żeby lepiej radzić sobie z dojrzewaniem, możesz:

dbać o sen, ruch i odpoczynek
rozwijać swoje zainteresowania i pasje
ograniczać porównywanie się z innymi (szczególnie w internecie)
uczyć się mówić o swoich potrzebach i granicach
szukać ludzi, przy których czujesz się sobą

Pamiętaj, że nie musisz być idealny. Każdy czasem popełnia błędy i uczy się na nich.

Kiedy szukać pomocy i do kogo się zwrócić

Warto poprosić o pomoc, gdy:

przez dłuższy czas odczuwasz silny smutek lub lęk
masz problemy ze snem, nauką, koncentracją
często myślisz, że jesteś do niczego
pojawiają się myśli o zrobieniu sobie krzywdy
doświadczasz przemocy lub silnego wykluczenia w grupie

Możesz porozmawiać z:

rodzicami lub innymi bliskimi dorosłymi
wychowawcą
pedagogiem albo psychologiem szkolnym
lekarzem rodzinnym
telefonem zaufania dla dzieci i młodzieży (na przykład 116 111 w Polsce)

Proszenie o pomoc jest oznaką troski o siebie, a nie słabości. W dojrzewaniu każdy potrzebuje wsparcia innych.