Edukacja zdrowotna/Mówienie o swoich potrzebach i uczuciach

Mówienie o swoich potrzebach i uczuciach

Dlaczego to jest ważne?

Każdy człowiek ma potrzeby i przeżywa różne uczucia. Kiedy potrafisz o nich mówić:

lepiej rozumiesz samego siebie
łatwiej budujesz dobre relacje z innymi
możesz szybciej szukać pomocy, gdy jest ci trudno
rzadziej wybuchasz złością lub zamykasz się w sobie

Milczenie o tym, co czujesz i czego potrzebujesz, często prowadzi do nieporozumień, konfliktów i gorszego samopoczucia. Mówienie wprost pomaga dbać o zdrowie psychiczne i fizyczne.

Czym są potrzeby i uczucia?

Potrzeby to to, co jest ci potrzebne, abyś czuł się bezpiecznie, dobrze i mógł się rozwijać. Można je podzielić na przykład na:

potrzeby fizyczne – sen, odpoczynek, jedzenie, ruch, poczucie bezpieczeństwa
potrzeby psychiczne – akceptacja, przyjaźń, przynależność, szacunek, możliwość decydowania o sobie

Uczucia (emocje) to to, co przeżywasz w środku. Mogą być przyjemne (radość, spokój, duma) albo nieprzyjemne (smutek, złość, strach, wstyd). Wszystkie uczucia są ważne, bo informują cię o twoich potrzebach.

Przykłady:

gdy odczuwasz silne zmęczenie – możesz potrzebować odpoczynku
gdy czujesz smutek – możesz potrzebować wsparcia i bliskości
gdy złościsz się – być może ktoś naruszył twoje granice albo coś jest dla ciebie niesprawiedliwe

Jak rozpoznawać, co czujesz i czego potrzebujesz

Aby mówić o potrzebach i uczuciach, najpierw musisz je zauważyć. Pomagają w tym proste pytania zadawane samemu sobie:

Co teraz czuję?
Gdzie w ciele to czuję? (np. ścisk w gardle, napięte mięśnie)
Co się stało, zanim tak się poczułem?
Czego teraz potrzebuję?

Dobrą pomocą jest nazywanie uczuć po imieniu zamiast mówić ogólnie, że jest ci „źle”. Przykłady:

„Czuję złość”
„Jest mi smutno”
„Boję się”
„Jestem podekscytowany”
„Jestem rozczarowany”

Im częściej próbujesz nazwać swoje uczucia, tym łatwiej przychodzi ci to z czasem.

Jak mówić o swoich uczuciach i potrzebach

Warto mówić w sposób spokojny i jasny. Pomaga w tym tak zwany komunikat „ja”. Polega on na mówieniu o sobie, a nie na oskarżaniu drugiej osoby.

Możesz skorzystać z prostego schematu:

Kiedy… (opisujesz konkretną sytuację)
czuję… (nazywasz uczucie)
bo… (wyjaśniasz, dlaczego tak się czujesz)
potrzebuję / proszę o… (mówisz, czego potrzebujesz lub o co prosisz)

Przykłady:

„Kiedy ktoś przerywa mi na lekcji, czuję złość i wstyd, bo trudno mi wtedy dokończyć wypowiedź. Potrzebuję, żebyś dał mi skończyć zdanie.”
„Kiedy wyśmiewasz moje ubranie, czuję smutek i zażenowanie, bo ważne jest dla mnie, jak mnie widzisz. Proszę, żebyś przestał tak mówić.”
„Kiedy wracam zmęczony ze szkoły, czuję napięcie i jestem rozdrażniony, bo potrzebuję chwili spokoju. Proszę, żebym mógł pół godziny odpocząć.”

Warto pamiętać:

mów o konkretnych sytuacjach, a nie o całym zachowaniu („Kiedy wczoraj…” zamiast „Ty zawsze…”)
mów o swoich uczuciach, a nie o tym, co „tamten na pewno chciał”
unikaj wyzwisk i obrażania
staraj się mówić spokojnym tonem

Jak słuchać uczuć i potrzeb innych osób

Mówienie o swoich uczuciach to tylko jedna strona. Drugą jest uważne słuchanie innych. Pomaga to w budowaniu zaufania.

Gdy ktoś mówi o swoich uczuciach i potrzebach:

nie przerywaj
nie wyśmiewaj
nie oceniaj od razu („przesadzasz”, „nie masz powodu, żeby się tak czuć”)
możesz dopytać, żeby lepiej zrozumieć („Czy dobrze cię rozumiem, że…?”)
możesz podsumować to, co usłyszałeś („Mówisz, że było ci przykro, kiedy…”)

Dzięki temu druga osoba czuje się bardziej bezpiecznie i chętniej dzieli się tym, co przeżywa.

Trudności w mówieniu o uczuciach i jak sobie z nimi radzić

Wiele osób, także dorosłych, ma kłopot z mówieniem o tym, co czuje. Powody mogą być różne:

wstyd („Co inni o mnie pomyślą?”)
lęk przed wyśmianiem
przekonanie, że trzeba być „twardym” i nic nie okazywać
złe doświadczenia z przeszłości

Co może pomóc:

zacznij od rozmowy z zaufaną osobą (rodzicem, przyjacielem, wychowawcą, pedagogiem szkolnym)
jeśli trudno ci mówić, spróbuj najpierw napisać, co czujesz (w zeszycie, notatce w telefonie, w liście)
ćwicz nazywanie uczuć w zwykłych, codziennych sytuacjach, także przy miłych emocjach
pamiętaj, że proszenie o pomoc jest oznaką odwagi, a nie słabości

Jeśli uczucia są bardzo silne, utrzymują się długo albo przeszkadzają ci w nauce i kontaktach z ludźmi, ważne jest, aby porozmawiać z dorosłym i w razie potrzeby skorzystać z pomocy specjalisty (psychologa, pedagoga, psychiatry dziecięcego).

Podsumowanie

Zapamiętaj:

każdy ma potrzeby i przeżywa różne uczucia
nie ma „złych” uczuć, są tylko przyjemne i nieprzyjemne
uczucia informują cię o tym, czego potrzebujesz
warto mówić o sobie, używając komunikatów rozpoczynających się od „ja”
mówienie o uczuciach i potrzebach pomaga dbać o własne zdrowie i budować dobre relacje z innymi osobami