Edukacja zdrowotna/Objawy ostrzegawcze organizmu i reagowanie na nie

Objawy ostrzegawcze organizmu i reagowanie na nie

Organizm nie potrafi mówić słowami, ale wysyła nam różne sygnały. Takimi sygnałami są właśnie objawy ostrzegawcze – na przykład ból, gorączka czy nagłe osłabienie. Dzięki nim wiemy, że coś jest nie w porządku i trzeba zareagować.

Umiejętność zauważania tych objawów i odpowiedniego reagowania jest ważną częścią dbania o zdrowie.

Co to są objawy ostrzegawcze?

Objaw ostrzegawczy to zmiana w samopoczuciu lub wyglądzie ciała, która mówi: „Uważaj, coś jest nie tak”.

Mogą to być zmiany:

w tym, jak się czujesz (np. ból, nudności, zawroty głowy),
w tym, jak wygląda twoje ciało (np. wysypka, obrzęk, sine usta),
w tym, jak działasz (np. nagłe osłabienie, trudność w oddychaniu, problem z mówieniem).

Nie każdy objaw oznacza poważną chorobę, ale żadnego nie wolno całkiem lekceważyć – szczególnie, gdy jest silny, nagły albo trwa długo.

Najczęstsze objawy ostrzegawcze

Poniżej znajdziesz kilka ważnych objawów oraz przykładowe reakcje.

Ból

Ból to najczęstszy sygnał ostrzegawczy. Może dotyczyć głowy, brzucha, zęba, mięśni, stawów i innych części ciała.

Zwróć uwagę, gdy:

ból jest nagły i bardzo silny,
ból nie mija po odpoczynku,
ból wraca często,
ból budzi cię w nocy.

Jak reagować:

zatrzymaj się, odpocznij, usiądź lub połóż się,
powiedz o bólu dorosłemu (rodzicowi, nauczycielowi, trenerowi),
nie bierz samodzielnie leków przeciwbólowych – zapytaj dorosłego,
jeśli ból jest bardzo silny lub towarzyszą mu inne objawy (gorączka, wymioty, problemy z oddychaniem) – trzeba jak najszybciej zgłosić się do lekarza.

Gorączka

Gorączka to podwyższona temperatura ciała, zwykle powyżej 38 °C. Najczęściej oznacza, że organizm walczy z infekcją (np. przeziębieniem, grypą).

Zwróć uwagę, gdy:

gorączka jest wysoka (powyżej ok. 39 °C),
gorączka trwa kilka dni,
gorączce towarzyszą inne silne objawy (np. silny ból głowy, sztywność karku, wysypka, duszność).

Jak reagować:

odpocznij, unikaj wysiłku,
pij dużo wody lub innych płynów,
zmierz temperaturę (jeśli potrafisz) lub poproś o to dorosłego,
poinformuj dorosłego – to on decyduje, czy podać lek przeciwgorączkowy i czy trzeba iść do lekarza.

Zawroty głowy i omdlenie

Zawroty głowy to uczucie, jakby „kręciło się w głowie” lub jakby wszystko wirowało. Omdlenie to krótkotrwała utrata przytomności (ktoś nagle „osuwa się” i nie reaguje).

Zwróć uwagę, gdy:

zawroty głowy pojawiają się bez wyraźnej przyczyny,
czujesz, że „robi ci się ciemno przed oczami”,
ktoś obok ciebie mdleje.

Jak reagować:

jeśli to ty masz zawroty głowy – usiądź lub połóż się, nie wstawaj gwałtownie,
powiedz dorosłemu, że źle się czujesz,
jeśli ktoś zemdlał – głośno wołaj o pomoc, zawołaj dorosłego,
sprawdź, czy oddycha; jeśli nie oddycha lub nie reaguje, trzeba natychmiast wezwać pogotowie (112).

Duszność, problemy z oddychaniem

To uczucie, że brakuje powietrza, że trudno ci wziąć oddech lub że oddychasz bardzo szybko i płytko. Zwróć uwagę, gdy:

masz duszność po niewielkim wysiłku,
świszczysz przy oddychaniu,
ciało, usta lub paznokcie robią się sine,
duszność pojawia się nagłe i jest silna.

Jak reagować:

przerwij wysiłek, usiądź lub stań w wygodnej pozycji,
spróbuj oddychać wolniej i głębiej,
natychmiast powiedz dorosłemu,
jeśli ktoś nie może mówić z powodu duszności, sinieje lub przestaje oddychać – trzeba od razu wezwać pogotowie (112).

Krwawienie

Krew może się pojawić z nosa, z rany na skórze, czasem z jamy ustnej po uderzeniu lub gryzieniu. Jak reagować:

przy krwawieniu z nosa – usiądź, pochyl się lekko do przodu, delikatnie uciśnij skrzydełka nosa, oddychaj ustami; powiedz dorosłemu,
przy krwawiącej ranie – uciśnij ranę czystą gazą lub chusteczką, trzymaj uniesioną kończynę (jeśli to możliwe), zawołaj dorosłego,
przy bardzo silnym krwawieniu (np. krew tryska, szybko moczy opatrunek) – natychmiast wzywamy pomoc medyczną (112).

Wysypka i obrzęk

Wysypka to różne plamki, krostki lub grudki na skórze. Obrzęk to nagłe spuchnięcie jakiejś części ciała (np. wargi, powieki, dłoni).

Zwróć uwagę, gdy:

wysypka pojawia się nagle i szybko się rozszerza,
skóra bardzo swędzi, piecze lub boli,
twarz, wargi, język lub gardło puchną,
oddychanie staje się trudne.

Jak reagować:

pokaż skórę dorosłemu (rodzicowi, nauczycielowi),
nie drap wysypki – możesz pogorszyć stan skóry,
przy nagłym, dużym obrzęku twarzy lub problemach z oddychaniem – natychmiast wezwij pomoc (112).

Gorsze samopoczucie psychiczne

Nie tylko ciało, ale i psychika może wysyłać sygnały ostrzegawcze. Zwróć uwagę, gdy przez dłuższy czas:

często czujesz silny smutek, lęk, złość,
nic cię nie cieszy, nawet to, co kiedyś lubiłeś,
masz problemy ze snem i koncentracją,
pojawiają się myśli o zrobieniu sobie krzywdy.

Jak reagować:

porozmawiaj z zaufaną osobą dorosłą (rodzicem, nauczycielem, pedagogiem szkolnym),
nie zostawaj z takimi myślami sam – szukanie pomocy to oznaka odwagi, a nie słabości,
dorośli mogą pomóc znaleźć specjalistę (psychologa, lekarza).

Jak ogólnie reagować na objawy ostrzegawcze?

Kiedy zauważysz niepokojący objaw:

Zatrzymaj się
Przerwij to, co robisz. Usiądź lub połóż się, jeśli trzeba.
Oceń, jak się czujesz
Zastanów się, czy możesz normalnie oddychać, mówić, stać, chodzić.
Powiedz dorosłemu
Zawsze informuj rodziców, opiekunów, nauczyciela lub trenera.
Nie ukrywaj objawów z obawy przed wizytą u lekarza.
Nie lecz się samodzielnie
Nie bierz sam leków (tabletek, syropów, kropli) bez zgody dorosłego.
Nie stosuj przypadkowych „domowych sposobów” znalezionych w internecie.
Obserwuj zmiany
Zauważ, czy objaw się nasila, słabnie, czy dochodzą nowe objawy.

Te informacje pomogą lekarzowi.

Kiedy natychmiast wzywać pomoc medyczną?

Trzeba od razu wezwać pomoc (numer alarmowy 112) lub pogotowie, gdy:

ktoś nie oddycha lub bardzo trudno mu oddychać,
ktoś stracił przytomność i nie reaguje na wołanie, dotyk,
ból jest nagły i bardzo silny, szczególnie w klatce piersiowej lub brzuchu,
krwawienie jest tak silne, że nie da się go zatamować,
występuje nagły, duży obrzęk twarzy, języka, gardła, połączony z trudnościami w oddychaniu,
doszło do poważnego urazu (np. wypadek komunikacyjny, upadek z wysokości, uderzenie w głowę po którym ktoś wymiotuje, jest bardzo senny, mówi niewyraźnie).

W takich sytuacjach:

staraj się zachować spokój,
zadzwoń pod 112, odpowiadaj jasno na pytania dyspozytora,
wykonuj polecenia osoby po drugiej stronie telefonu.

Podsumowanie

Objawy ostrzegawcze to sygnały, że z organizmem coś jest nie w porządku.
Trzeba je zauważać, nie lekceważyć i mówić o nich dorosłym.
W nagłych, groźnych sytuacjach nie wahaj się wezwać pomocy – szybka reakcja może uratować zdrowie, a nawet życie.