Edukacja zdrowotna/Podejmowanie odpowiedzialnych decyzji w relacjach z innymi

Podejmowanie odpowiedzialnych decyzji w relacjach z innymi

Relacje z innymi ludźmi to kontakty z rodziną, kolegami, koleżankami, nauczycielami i innymi osobami, z którymi spotykasz się na co dzień. W takich relacjach ciągle podejmujesz różne decyzje: co powiedzieć, jak się zachować, w czym wziąć udział, na co się nie zgodzić.

Odpowiedzialne decyzje pomagają budować zaufanie, szacunek i poczucie bezpieczeństwa. Nierozważne decyzje mogą zranić innych, zaszkodzić tobie lub waszej relacji.

Co to znaczy podjąć odpowiedzialną decyzję?

Odpowiedzialna decyzja w relacjach z innymi:

uwzględnia uczucia i potrzeby innych osób,
jest zgodna z twoimi wartościami (np. uczciwością, szacunkiem, bezpieczeństwem),
uwzględnia konsekwencje teraz i w przyszłości (dla ciebie i dla innych),
nie łamie zasad, prawa ani czyichś granic.

W relacjach z ludźmi ważne jest, aby pamiętać, że twoje wybory wpływają nie tylko na ciebie, ale także na innych.

Kroki podejmowania odpowiedzialnej decyzji

Można zastosować prosty schemat:

Określ sytuację

Zastanów się, o co dokładnie chodzi. Co masz zrobić lub powiedzieć? Kto w tym uczestniczy?

Nazwij swoje uczucia

Co czujesz: złość, strach, ciekawość, radość, wstyd? Uczucia są ważne, ale same nie powinny podejmować decyzji za ciebie.

Pomyśl o możliwościach

Jakie masz opcje? Co możesz zrobić, a czego nie zrobić? Wypisz je w myślach lub na kartce.

Przewiduj konsekwencje

Dla każdej możliwości zadaj sobie pytania:

Co może się stać ze mną?
Co może się stać z innymi osobami?
Jak poczują się inni? Jak ja będę się czuć?
Czy to jest bezpieczne? Czy jest uczciwe?
Sprawdź, czy to zgodne z twoimi wartościami

Czy ta decyzja jest zgodna z tym, co uważasz za ważne (np. szacunek, prawdomówność, odpowiedzialność)?

Skorzystaj z pomocy zaufanej osoby

Jeśli decyzja jest trudna lub dotyczy bezpieczeństwa (twojego lub innych), porozmawiaj z dorosłym, któremu ufasz.

Podejmij decyzję i weź za nią odpowiedzialność

Kiedy wybierasz rozwiązanie, pamiętaj, że odpowiadasz za jego skutki.

Wyciągnij wnioski na przyszłość

Po jakimś czasie odpowiedz sobie: czego nauczyła mnie ta sytuacja?

Odpowiedzialne decyzje w relacjach z rówieśnikami

W relacjach z rówieśnikami często pojawiają się sytuacje wymagające trudnych decyzji, na przykład:

dołączenie do żartów z innej osoby,
udostępnienie komuś czyjegoś zdjęcia lub filmiku,
pójście na wagary z grupą,
uczestniczenie w hejcie w internecie,
zdradzanie sekretu, który ktoś ci powierzył,
wykluczanie kogoś z grupy lub klasy,
zgoda na zachowania, przy których czujesz się nieswojo.

W takich sytuacjach warto zatrzymać się na chwilę i przejść przez opisane wcześniej kroki. Chwila zastanowienia często chroni przed decyzją, której można by później żałować.

Jak radzić sobie z presją rówieśników

Czasem inni namawiają do czegoś, na co nie masz ochoty albo co uważasz za złe czy niebezpieczne. To nazywamy presją rówieśników.

Możesz wtedy:

jasno powiedzieć nie,
krótko wyjaśnić, dlaczego się nie zgadzasz (jeśli chcesz),
zaproponować inne, bezpieczniejsze rozwiązanie,
odejść z miejsca, w którym dzieje się coś niewłaściwego,
poszukać wsparcia u osoby, która myśli podobnie do ciebie,
porozmawiać o tej sytuacji z dorosłym.

Pamiętaj, że prawdziwi przyjaciele szanują twoje zdanie i twoje granice, nawet jeśli nie zawsze się z tobą zgadzają.

Szacunek do granic własnych i innych

Każdy człowiek ma swoje granice – rzeczy, na które się zgadza i na które się nie zgadza. Odpowiedzialna decyzja w relacjach z innymi:

nie zmusza nikogo do udziału w czymś, czego nie chce,
nie wykorzystuje czyjejś słabości,
nie opiera się na kłamstwie albo manipulacji,
respektuje prywatność (np. cudze wiadomości, zdjęcia, sekrety).

Twoje granice też są ważne. Masz prawo powiedzieć nie, nawet jeśli inni próbują cię zawstydzić albo wyśmiać.

Kiedy warto poprosić o pomoc dorosłego

Szczególnie ważne jest szukanie pomocy, gdy:

ktoś jest prześladowany w szkole lub w internecie,
ktoś namawia cię do niebezpiecznych zachowań (używki, przemoc, łamanie prawa),
czujesz, że sytuacja cię przerasta i nie wiesz, co zrobić,
boisz się o czyjeś bezpieczeństwo lub zdrowie,
jesteś świadkiem krzywdzenia kogoś w domu, szkole lub sieci.

Możesz zgłosić się do:

rodziców lub opiekunów,
wychowawcy,
innego nauczyciela, któremu ufasz,
pedagoga lub psychologa szkolnego,
innej dorosłej osoby, która może pomóc.

Proszenie o pomoc nie jest donoszeniem, ale próbą ochrony siebie i innych.

Przykładowe sytuacje i pytania do przemyślenia

Sytuacja 1: Kolega prosi cię o wysłanie dalej śmiesznego filmiku z klasy, na którym ktoś wygląda niekorzystnie i nie wie, że jest nagrywany. Zastanów się:

Jak ta osoba może się poczuć, gdy to zobaczy?
Jakie mogą być skutki dla niej i dla ciebie?
Czy chciałbyś, żeby ktoś zrobił tak samo z twoim nagraniem?

Sytuacja 2: Grupa kolegów namawia cię, żebyś wziął udział w wyśmiewaniu nowego ucznia. Pomyśl:

Co mówi ci sumienie?
Jak ta osoba poczuje się po takich żartach?
Czy to zgodne z twoimi wartościami?

Sytuacja 3: Przyjaciółka zwierza ci się z problemów w domu i prosi, żebyś nikomu nie mówił. Jednocześnie mówione przez nią rzeczy budzą twój niepokój o jej bezpieczeństwo. Zapytaj siebie:

Czy w tej sytuacji ważniejsze jest dotrzymanie tajemnicy, czy bezpieczeństwo przyjaciółki?
Do kogo możesz się zwrócić po pomoc?

Podsumowanie

Odpowiedzialne decyzje w relacjach z innymi:

uwzględniają uczucia i bezpieczeństwo wszystkich osób,
opierają się na szacunku, uczciwości i twoich wartościach,
biorą pod uwagę konsekwencje teraz i w przyszłości,
nie boją się szukać pomocy dorosłych w trudnych sytuacjach.

Ucząc się podejmowania odpowiedzialnych decyzji, dbasz o siebie, o innych ludzi i o jakość swoich relacji.