Edukacja zdrowotna/Rola rodziny w kształtowaniu postaw zdrowotnych i systemu wartości

Wprowadzenie

Rodzina to pierwsze miejsce, w którym uczysz się, jak żyć. To tam poznajesz, co jest dobre, a co złe, jak dbać o siebie i innych. W domu kształtują się twoje postawy zdrowotne oraz system wartości, który będzie ci towarzyszył w dorosłym życiu.

Postawy zdrowotne to sposób, w jaki myślisz o zdrowiu i jak o nie dbasz. System wartości to zbiór zasad i przekonań, które uważasz za ważne, na przykład uczciwość, szacunek, odpowiedzialność.

Rodzina jako pierwsze środowisko wychowawcze

Rodzina jest pierwszą grupą, do której należysz od urodzenia. To w niej:

• uczysz się języka i sposobu komunikowania się
• poznajesz podstawowe zasady i normy (na przykład że nie wolno bić, kłamać czy krzywdzić innych)
• obserwujesz zachowania dorosłych i je naśladujesz

Dzieci najczęściej biorą przykład z rodziców i innych bliskich. Jeśli dorośli o coś dbają i uważają to za ważne, dziecko zwykle też uznaje to za ważne.

Jak rodzina kształtuje postawy zdrowotne

Postawy zdrowotne nie biorą się znikąd. Powstają głównie dzięki codziennym sytuacjom w domu. Na przykład:

• sposób żywienia w rodzinie – czy jecie warzywa i owoce, pijecie wodę, czy raczej słodkie napoje i fast foody
• podejście do ruchu – czy wspólnie spacerujecie, jeździcie na rowerze, uprawiacie sport, czy większość czasu spędzacie przed ekranem
• dbanie o higienę – czy pamiętacie o myciu rąk, zębów, codziennej kąpieli
• organizacja dnia – o której kładziecie się spać, czy jest czas na odpoczynek, naukę, zabawę
• stosunek do używek – czy w domu mówi się jasno o szkodliwości palenia, alkoholu i innych substancji

Rodzina wpływa na twoje zdrowie głównie przez:

• przykład – dorośli pokazują swoim zachowaniem, co jest ważne
• rozmowę – tłumaczą, dlaczego warto dbać o zdrowie i wskazują bezpieczne zachowania
• ustalanie zasad – na przykład ograniczenie czasu przed ekranem, stałe godziny snu, wspólne posiłki
• wsparcie – pomagają w leczeniu, badaniach kontrolnych, zachęcają do aktywności fizycznej

Jeśli w rodzinie panuje atmosfera bezpieczeństwa i zaufania, łatwiej pytać o trudne sprawy dotyczące zdrowia, zmian w dojrzewającym ciele czy uczuć.

Jak rodzina kształtuje system wartości

System wartości to odpowiedź na pytanie: co jest dla mnie w życiu najważniejsze. Rodzina przekazuje wartości przede wszystkim przez:

• codzienne zachowania – na przykład sposób, w jaki domownicy odnoszą się do siebie nawzajem
• reakcje na różne sytuacje – czy rodzice rozwiązują konflikty krzykiem, czy rozmową
• opowieści rodzinne – historie o przodkach, ich wyborach, sukcesach i błędach
• zasady panujące w domu – na przykład obowiązki domowe, sposób spędzania świąt, wspólne decyzje

W rodzinie możesz nauczyć się takich wartości jak:

• szacunek – do rodziców, rodzeństwa, starszych, ale też do samego siebie
• odpowiedzialność – za swoje słowa, czyny, za wspólne dobro
• uczciwość – mówienie prawdy, dotrzymywanie obietnic
• empatia – wczuwanie się w uczucia innych, gotowość do pomocy
• sprawiedliwość – równe traktowanie, szukanie uczciwych rozwiązań
• współpraca – dzielenie się obowiązkami, pomaganie sobie nawzajem

Rodzina uczy także, że zdrowie jest wartością. To znaczy, że warto je chronić, bo jest podstawą dobrego życia i realizowania innych marzeń.

Związek między zdrowiem a wartościami rodzinnymi

Postawy zdrowotne i system wartości w rodzinie są ze sobą powiązane. Przykłady:

• jeśli w rodzinie ceni się odpowiedzialność, to odpowiedzialne dbanie o zdrowie (szczepienia, wizyty u lekarza, higiena) staje się czymś naturalnym
• jeśli ważny jest szacunek, łatwiej zrozumieć, że nie wolno wyśmiewać wyglądu, choroby czy niepełnosprawności innych osób
• jeśli rodzina ceni uczciwość, łatwiej przyznać się do błędu w dbaniu o zdrowie i szukać pomocy (na przykład przy uzależnieniach)

Dzięki wartościom wyniesionym z domu potrafisz samodzielnie wybierać to, co służy zdrowiu, nawet gdy rówieśnicy zachęcają do ryzykownych zachowań.

Jak rozmawiać z rodziną o zdrowiu i wartościach

Aby rodzina dobrze pełniła swoją rolę, potrzebna jest rozmowa. Możesz:

• pytać o to, co budzi twoje wątpliwości (np. o dojrzewanie, emocje, uzależnienia)
• dzielić się swoimi uczuciami i problemami
• proponować zdrowe formy spędzania czasu razem
• rozmawiać o tym, co dla ciebie ważne (np. sprawiedliwość, wolność, szacunek)

Wspólne rozmowy pomagają zrozumieć, jakie wartości są ważne w waszej rodzinie i jak wpływają na zdrowie.

Podsumowanie

Rodzina ma ogromny wpływ na to, jak dbasz o zdrowie i jakie wartości wyznajesz. To ona przez przykład, rozmowę, zasady i wsparcie:

• kształtuje twoje nawyki zdrowotne
• uczy cię odpowiedzialności za siebie i innych
• przekazuje ci system wartości, który pomaga wybierać to, co dobre i bezpieczne

Świadome budowanie dobrych relacji w rodzinie sprzyja zarówno zdrowiu fizycznemu, jak i psychicznemu oraz pomaga stać się dojrzałym, wartościowym człowiekiem.