Edukacja zdrowotna/Rola snu w odpoczynku organizmu i pracy mózgu

Rola snu w odpoczynku organizmu i pracy mózgu

Sen jest tak samo ważny jak jedzenie, picie i oddychanie. Bez snu człowiek nie może dobrze funkcjonować. Podczas snu ciało odpoczywa, a mózg intensywnie pracuje, choć w inny sposób niż w dzień.

W tym rozdziale poznasz, co dzieje się z organizmem i mózgiem, kiedy śpisz, i dlaczego dobry sen jest tak ważny dla zdrowia.

Co dzieje się z organizmem podczas snu?

Kiedy zasypiasz:

• zwalnia oddech i bicie serca,
• obniża się temperatura ciała,
• mięśnie rozluźniają się,
• oczy, choć zamknięte, czasem szybko się poruszają (to faza snów).

Organizm nie „wyłącza się”, ale zmienia tryb pracy na tryb naprawy i porządkowania. To właśnie wtedy zachodzi większość procesów odpoczynku i regeneracji.

Sen a odpoczynek ciała

W dzień Twoje ciało jest w ruchu: chodzisz, biegasz, siedzisz w ławce, nosisz plecak. Mięśnie pracują, stawy się uginają, serce pompuje szybciej krew. Wieczorem organizm jest zmęczony i potrzebuje przerwy.

Podczas snu:

• Odpoczywają mięśnie
• Mięśnie się rozluźniają, mikrouszkodzenia powstałe podczas wysiłku są naprawiane. Dlatego po dobrym śnie łatwiej biegać, ćwiczyć i utrzymać prawidłową postawę.
• Odbudowują się komórki
• W czasie snu szybciej zachodzą procesy naprawcze w całym organizmie. Wymieniane są zużyte komórki na nowe. Dzięki temu ciało wolniej się „zużywa”.
• Wydzielają się ważne hormony

W nocy organizm wydziela m.in. hormon wzrostu, który:

• pomaga rosnąć dzieciom i młodzieży,
• wzmacnia kości,
• wspiera naprawę mięśni i tkanek.

Wzmacnia się odporność

• Podczas snu lepiej pracuje układ odpornościowy. Organizm „uczy się” rozpoznawać drobnoustroje i przygotowuje się do obrony. Osoba, która się wysypia, rzadziej choruje lub szybciej wraca do zdrowia.
• Dlatego sam odpoczynek „na siedząco” czy „leżenie z telefonem” nie zastąpi prawdziwego snu. Prawdziwa regeneracja ciała zachodzi głównie wtedy, gdy śpimy.

Sen a praca mózgu

Mózg to centrum dowodzenia całego ciała. Zużywa dużo energii i pracuje przez cały dzień, gdy:

• uczysz się,
• myślisz,
• zapamiętujesz nowe informacje,
• przeżywasz emocje.

Podczas snu mózg nie śpi, ale wykonuje inne, bardzo ważne zadania.

Porządkowanie i zapamiętywanie informacji

W ciągu dnia mózg odbiera ogromną ilość bodźców: dźwięki, obrazy, słowa, informacje z lekcji. Nie wszystko da się od razu uporządkować.

W nocy mózg:

• selekcjonuje informacje – wybiera to, co ważne, a odrzuca niepotrzebne,
• utrwala pamięć – to, czego się nauczyłeś w ciągu dnia, lepiej „zapisuje się” w mózgu,
• łączy nowe wiadomości z tym, co już wiesz – dzięki temu rozumiesz coraz więcej.

Dlatego sen jest bardzo ważny, gdy:

• uczysz się do sprawdzianu,
• ćwiczysz nowe umiejętności (np. grę na instrumencie, sport),
• chcesz coś zapamiętać na długo.

Osoba wyspana szybciej się uczy i łatwiej przypomina sobie wiadomości.

Oczyszczanie mózgu

W trakcie dnia w mózgu powstają różne produkty „zużycia”, czyli odpady. Podczas snu:

• specjalne płyny w mózgu pomagają usuwać te zbędne substancje,
• mózg dosłownie się „czyści”.

To oczyszczanie jest ważne dla zachowania zdrowego mózgu na długie lata.

Uspokajanie emocji

Podczas snu mózg:

• porządkuje przeżyte w ciągu dnia emocje,
• pomaga „oswoić” stresujące wydarzenia,
• zmniejsza napięcie i lęk.
• Dlatego po dobrze przespanej nocy:
• łatwiej jest zachować spokój,
• mniej denerwują drobne problemy,
• łatwiej współpracować z innymi i panować nad sobą.

Brak snu sprawia, że mózg gorzej kontroluje emocje, przez co możesz być bardziej drażliwy, płaczliwy lub zły „bez powodu”.

Ile snu potrzebuje piątoklasista?

Dzieci w wieku szkolnym (6–13 lat) potrzebują zwykle około 9–11 godzin snu na dobę.

Uczeń 5 klasy najczęściej powinien spać:

• co najmniej 9–10 godzin każdej nocy.

Jeśli:

• rano trudno ci wstać,
• zasypiasz na lekcji,
• często ziewasz,
• jesteś rozdrażniony i trudno ci się skupić,

to znak, że twój organizm i mózg nie odpoczywają wystarczająco.

Co się dzieje, gdy śpimy za mało?

Zbyt krótki lub słaby sen powoduje:

• Gorszą koncentrację – trudniej skupić się na lekcji, łatwo się rozpraszasz.
• Słabszą pamięć – trudniej zapamiętać nowe słówka, wzory, daty.
• Wolniejsze myślenie – dłużej rozwiązujesz zadania, częściej się mylisz.
• Gorszy nastrój – jesteś częściej zły, smutny albo poirytowany.
• Większą męczliwość – szybciej się męczysz podczas WF-u i zabawy.
• Słabszą odporność – łatwiej łapiesz infekcje.

Długotrwały brak snu szkodzi zdrowiu i może prowadzić do poważniejszych problemów w przyszłości.

Jak dbać o sen, by ciało i mózg dobrze odpoczywały?

Aby sen spełniał swoją rolę, warto:

• chodzić spać i wstawać o podobnej porze każdego dnia,
• unikać ekranu telefonu, komputera i telewizora co najmniej godzinę przed snem,
• nie objadać się tuż przed pójściem do łóżka,
• zadbać o spokojne, ciche i ciemne miejsce do spania,
• ruszać się w ciągu dnia – ruch pomaga potem łatwiej zasnąć.

Dzięki temu sen będzie głębszy, a organizm lepiej się zregeneruje.

Podsumowanie

• Sen jest niezbędny do życia i zdrowia.
• Podczas snu ciało odpoczywa i się regeneruje – naprawiane są komórki, mięśnie, wzmacnia się odporność, wydziela się hormon wzrostu.
• W tym samym czasie mózg intensywnie pracuje – porządkuje informacje, utrwala pamięć, czyści się z niepotrzebnych substancji i uspokaja emocje.
• Uczeń 5 klasy potrzebuje zwykle około 9–10 godzin snu każdej nocy.
• Brak snu pogarsza pamięć, koncentrację, nastrój i odporność.
• Dbając o sen, dbasz jednocześnie o siłę swojego ciała i sprawne działanie mózgu.