Edukacja zdrowotna/Rola szczepień w profilaktyce chorób zakaźnych
Rola szczepień w profilaktyce chorób zakaźnych
[edytuj]Szczepienia są jednym z najważniejszych sposobów zapobiegania chorobom zakaźnym. Dzięki nim wiele groźnych chorób, które kiedyś powodowały liczne zgony i kalectwo, dziś występuje rzadko lub zostało niemal całkowicie wyeliminowanych. Szczepienia chronią zarówno osobę zaszczepioną, jak i całe społeczeństwo.
Czym są choroby zakaźne?
[edytuj]Choroby zakaźne wywoływane są przez drobnoustroje, takie jak wirusy, bakterie, grzyby lub pasożyty. Przenoszą się z człowieka na człowieka, na przykład drogą kropelkową (kaszel, kichanie), przez kontakt z krwią, śliną, skażoną wodą lub żywnością.
Do chorób zakaźnych należą między innymi: odra, krztusiec, świnka, różyczka, gruźlica, tężec, polio czy wirusowe zapalenie wątroby typu B. Część z nich może przebiegać ciężko i prowadzić do powikłań, takich jak zapalenie płuc, zapalenie mózgu, niepełnosprawność, a nawet śmierć.
Na czym polega szczepienie?
[edytuj]Szczepienie polega na podaniu do organizmu specjalnie przygotowanego preparatu, zwanego szczepionką. Zawiera on osłabione lub zabite drobnoustroje albo jedynie ich fragmenty. Czasem zawiera substancje, które uczą układ odpornościowy rozpoznawać określonego wirusa czy bakterię.
Szczepionkę podaje się najczęściej w zastrzyku, rzadziej w postaci kropli doustnych lub aerozolu do nosa. Organizm potraktuje składniki szczepionki jak zagrożenie i wytworzy przeciwko nim obronę, ale osoba zaszczepiona nie zachoruje w taki sposób, jak przy naturalnym zakażeniu.
Jak szczepienia chronią przed chorobami?
[edytuj]Po szczepieniu układ odpornościowy zapamiętuje wygląd drobnoustroju. Wytwarza specjalne białka obronne, czyli przeciwciała, oraz komórki pamięci. Dzięki temu, gdy prawdziwy wirus lub bakteria dostanie się do organizmu, obrona zadziała szybko i skutecznie.
U osoby zaszczepionej choroba najczęściej w ogóle się nie rozwinie albo będzie miała znacznie łagodniejszy przebieg. Dlatego mówi się, że szczepienia nie tylko zmniejszają ryzyko zachorowania, ale także ograniczają ryzyko ciężkiego przebiegu i groźnych powikłań.
Czasem, aby utrzymać odporność, potrzebne są dawki przypominające podawane po kilku lub kilkunastu latach.
Znaczenie szczepień dla jednostki
[edytuj]Szczepienia przynoszą konkretne korzyści pojedynczej osobie:
- zmniejszają ryzyko zachorowania na groźne choroby zakaźne,
- ograniczają ryzyko ciężkiego przebiegu choroby, pobytu w szpitalu i powikłań,
- chronią przed trwałymi następstwami, takimi jak uszkodzenie słuchu, układu nerwowego czy paraliż,
- pozwalają uniknąć długiej nieobecności w szkole i codziennych obowiązkach.
Dzięki szczepieniom wiele chorób znanych z dawnych czasów, jak polio czy błonica, występuje w Polsce bardzo rzadko.
Znaczenie szczepień dla społeczeństwa
[edytuj]Szczepienia mają też ogromne znaczenie dla całych społeczności. Jeśli duża część ludzi jest zaszczepiona, drobnoustrojowi trudniej się rozprzestrzeniać. Mówi się wtedy o odporności zbiorowiskowej. Oznacza to, że choroba nie ma warunków, żeby wywołać epidemię.
Odporność zbiorowiskowa chroni osoby, które z różnych powodów nie mogą się zaszczepić, na przykład niemowlęta, osoby z ciężkimi chorobami przewlekłymi czy z bardzo osłabioną odpornością. Im więcej osób zaszczepionych, tym bezpieczniejsze jest środowisko, w którym wszyscy żyją.
Dzięki wysokiemu odsetkowi zaszczepionych można nawet całkowicie wyeliminować niektóre choroby z danego kraju lub z całego świata. Tak stało się z ospą prawdziwą.
Program szczepień ochronnych w Polsce
[edytuj]W Polsce istnieje oficjalny Program Szczepień Ochronnych. Określa on, kiedy i jakie szczepionki powinny być podawane dzieciom i młodzieży. Część szczepień jest obowiązkowa i finansowana z budżetu państwa, inne są zalecane i dodatkowo płatne.
Pierwsze szczepienia dziecko otrzymuje już w pierwszych dobach życia, kolejne w następnych miesiącach i latach. Uczniowie szkół podstawowych również mają w kalendarzu szczepienia przypominające. Program jest regularnie aktualizowany przez specjalistów i Ministerstwo Zdrowia.
Bezpieczeństwo szczepień
[edytuj]Szczepionki są dokładnie badane, zanim zostaną dopuszczone do użycia. Sprawdza się ich skuteczność i bezpieczeństwo w dużych grupach ludzi. Po wprowadzeniu do użytku są nadal monitorowane, aby można było szybko wykryć i opisać rzadkie działania niepożądane.
Po szczepieniu mogą pojawić się łagodne objawy, takie jak ból i zaczerwienienie w miejscu wkłucia, stan podgorączkowy czy gorsze samopoczucie. Zwykle mijają one po kilku dniach. Poważne działania niepożądane są bardzo rzadkie, a ryzyko z nimi związane jest znacznie mniejsze niż ryzyko związane z zachorowaniem na daną chorobę.
Przed szczepieniem lekarz przeprowadza wywiad i badanie, aby wykluczyć przeciwwskazania i dobrać odpowiedni termin.
Podsumowanie
[edytuj]Szczepienia są jednym z najskuteczniejszych narzędzi zapobiegania chorobom zakaźnym. Chronią zdrowie pojedynczej osoby i całych społeczności, zmniejszają liczbę zachorowań, powikłań i zgonów. Dzięki nim wiele groźnych chorób przestało być codziennym zagrożeniem. Regularne korzystanie z programu szczepień ochronnych jest ważnym elementem dbałości o zdrowie własne i innych ludzi.