Edukacja zdrowotna/Substancje psychoaktywne – presja grupy i umiejętność odmawiania

Wprowadzenie

W klasie szóstej coraz częściej możesz spotkać się z tematem picia alkoholu, palenia papierosów czy używania innych substancji, które wpływają na organizm i samopoczucie. Czasem pojawia się wtedy presja grupy: inni namawiają, śmieją się albo mówią, że bez tego nie da się bawić. Ten tekst pomoże ci zrozumieć, czym są substancje psychoaktywne, na czym polega presja grupy i jak mądrze odmawiać.

Czym są substancje psychoaktywne?

Substancje psychoaktywne to takie substancje, które działają na mózg i układ nerwowy. Zmieniają nasz nastrój, sposób myślenia i zachowanie.

Do substancji psychoaktywnych należą między innymi:

• alkohol
• papierosy i e‑papierosy
• narkotyki i dopalacze
• niektóre leki, gdy są brane bez zaleceń lekarza

Czasem są to substancje legalne (na przykład alkohol dla dorosłych), a czasem nielegalne. Niezależnie od tego, czy są legalne, czy nie, dla dzieci i nastolatków są szczególnie niebezpieczne, ponieważ ich organizm wciąż się rozwija.

Presja grupy – co to jest?

Presja grupy to sytuacja, w której koledzy lub koleżanki próbują wpływać na twoje zachowanie, żebyś zrobił lub zrobiła coś, czego sam normalnie byś nie zrobił.

Może to wyglądać na przykład tak:

• ktoś podaje ci papierosa i mówi: „Spróbuj, wszyscy już palili”
• ktoś zachęca do wypicia alkoholu na imprezie
• grupa śmieje się, gdy odmawiasz, i mówi: „Nie bądź dzieckiem”, „Tchórz z ciebie”

Presja grupy bywa bardzo silna, bo większość osób w twoim wieku chce być lubiana, ważna i akceptowana.

Dlaczego ludzie ulegają presji grupy?

Ludzie, szczególnie młodzi, ulegają presji grupy z różnych powodów:

• boją się odrzucenia i wyśmiania
• chcą być „dorośli” i „na czasie”
• są ciekawi, jak to jest
• myślą, że „wszyscy tak robią”

Warto pamiętać, że wiele osób w rzeczywistości nie używa substancji psychoaktywnych, tylko o tym głośno nie mówi. Nie jest prawdą, że „wszyscy muszą spróbować”.

Twoje prawa i twoje granice

Masz prawo:

• dbać o swoje zdrowie i bezpieczeństwo
• decydować o swoim ciele
• odmówić bez podawania powodu
• wybierać osoby, z którymi spędzasz czas

Prawdziwi przyjaciele szanują twoje decyzje. Jeśli ktoś przestaje być miły tylko dlatego, że nie chcesz pić, palić lub brać innych substancji, to nie jest dobry kolega ani dobra koleżanka.

Jak odmawiać – praktyczne sposoby

Dobrze jest wcześniej przygotować sobie kilka sposobów odmawiania. Dzięki temu łatwiej będzie ci zachować spokój w trudnej sytuacji.

Możesz skorzystać z takich metod:

• Krótkie i zdecydowane nie

Powiedz spokojnie, ale stanowczo: „Nie, nie chcę”, „Nie, to nie dla mnie”.

• Powtarzanie swojej decyzji

Jeśli ktoś naciska, po prostu powtarzaj swoje nie: „Nie, naprawdę nie chcę”, „Mówiłem już, nie interesuje mnie to”.

• Podanie powodu, jeśli chcesz

Nie musisz się tłumaczyć, ale czasem pomaga proste wyjaśnienie: „Dbam o zdrowie, mam trening”, „Nie chcę mieć kłopotów w domu”, „Źle się po tym czuję”.

• Zmiana tematu lub zaproponowanie czegoś innego

„Zostawmy to, chodźmy pograć w piłkę”, „Może zamiast tego pójdziemy do sklepu po coś do picia bez alkoholu”.

• Odejście z sytuacji

Jeśli czujesz się niekomfortowo, masz prawo przerwać rozmowę i odejść. Możesz powiedzieć: „Muszę już iść”, „Czekają na mnie w domu”.

• Wsparcie od innych

Łatwiej odmawia się w dwójkę lub w grupie. Ustal wcześniej z zaufanym kolegą lub koleżanką, że w razie namawiania trzymacie się razem i wspieracie swoje nie.

Przykładowe rozmowy

Przykład 1:

• Ktoś: „Weź łyka, nic się nie stanie.”
• Ty: „Nie, nie piję alkoholu.”
• Ktoś: „No weź, tylko trochę.”
• Ty: „Nie. Mówiłem, że nie chcę.”

Przykład 2:

• Ktoś: „Zapalisz z nami? Wszyscy już próbowali.”
• Ty: „Nie, nie palę i nie zamierzam.”
• Ktoś: „Ale będziesz jedyny bez papierosa.”
• Ty: „Trudno. Dla mnie to jest ważne.”

Co robić, gdy presja jest bardzo silna?

Jeśli masz wrażenie, że samemu nie dajesz rady:

• odejdź od grupy, która cię namawia
• poszukaj w pobliżu kogoś zaufanego (kolegi, rodzeństwa, dorosłego)
• porozmawiaj później z rodzicem, wychowawcą, pedagogiem szkolnym lub inną zaufaną osobą dorosłą

Warto wcześniej pomyśleć:

• jak zareaguję, gdy ktoś będzie mnie namawiać
• z kim mogę być na imprezie, żeby wspierać się nawzajem
• do kogo zadzwonię, jeśli poczuję się niepewnie

Kiedy szukać pomocy?

Zwróć się o pomoc, gdy:

• czujesz, że ciągle ktoś cię naciska, a ty boisz się odmówić
• z ciekawości spróbowałeś lub spróbowałaś jakiejś substancji i się tym martwisz
• widzisz, że kolega lub koleżanka coraz częściej sięga po alkohol, papierosy lub inne substancje

Porozmawiaj z:

• rodzicami lub opiekunami
• wychowawcą
• pedagogiem lub psychologiem szkolnym
• innym zaufanym dorosłym

W Polsce dzieci i młodzież mogą też anonimowo zadzwonić na Telefon Zaufania Dla Dzieci i Młodzieży (116 111) i porozmawiać z kimś, kto wysłucha i doradzi.

Zapamiętaj

• Nie musisz zgadzać się na coś tylko dlatego, że inni to robią.
• Masz prawo powiedzieć nie i zadbać o swoje zdrowie.
• Presja grupy jest silna, ale można się jej przeciwstawić.
• Warto wcześniej przygotować sobie kilka sposobów odmawiania.
• Jeśli jest ci trudno, poproś o pomoc zaufaną osobę dorosłą.