Edukacja zdrowotna/Wpływ stresu na zachowanie i podejmowanie decyzji

Wpływ stresu na zachowanie i podejmowanie decyzji

Stres pojawia się wtedy, gdy coś jest dla nas trudne, nowe albo bardzo ważne. Możemy przeżywać stres przed sprawdzianem, zawodami sportowymi, występem na scenie albo w czasie kłótni. Trochę stresu jest potrzebne, bo mobilizuje do wysiłku. Zbyt silny lub długotrwały stres może jednak utrudniać nam zachowanie i podejmowanie rozsądnych decyzji.

Jak stres wpływa na nasze zachowanie?

Gdy jesteśmy zestresowani, nasze ciało i mózg pracują inaczej niż zwykle. Może to zmieniać sposób, w jaki się zachowujemy.

Możliwe reakcje na stres:

• stajemy się bardziej nerwowi i łatwo się złościmy (krzyczymy, obrażamy się, trzaskamy drzwiami),
• mamy kłopot ze skupieniem uwagi (trudniej odrobić lekcje, wysłuchać innych, zapamiętać materiał),
• zaczynamy unikać trudnych sytuacji (nie chcemy iść do szkoły, odkładamy zadania na później),
• wycofujemy się z kontaktów z innymi (wolimy być sami, mniej rozmawiamy z rodziną i kolegami),
• pojawia się płaczliwość, napięcie, poczucie bezradności,
• niektórzy mogą reagować śmiechem w nieodpowiednich momentach, żeby ukryć zdenerwowanie.

Te zachowania często nie są świadomie zaplanowane. Są to automatyczne reakcje organizmu, który próbuje poradzić sobie z silnymi emocjami.

Jak stres wpływa na podejmowanie decyzji?

Podejmowanie decyzji wymaga spokojnego myślenia, przewidywania i porównywania różnych możliwości. Silny stres to utrudnia.

W stresie:

• myślimy bardziej emocjami niż rozumem – ważniejsze staje się to, co czujemy w tej chwili, niż długoterminowe skutki,
• możemy podejmować decyzje zbyt szybko i pochopnie (na przykład zgodzić się na coś, żeby tylko mieć spokój),
• częściej wybieramy to, co jest łatwe tu i teraz, zamiast tego, co naprawdę dla nas dobre,
• gorzej oceniamy ryzyko – albo je przeceniamy (boimy się spróbować), albo lekceważymy (robimy coś niebezpiecznego),
• możemy „zawiesić się” i w ogóle nie podejmować decyzji, odkładając ją w nieskończoność,
• pamięć działa słabiej – trudniej przypomnieć sobie ważne informacje potrzebne do wyboru.

Niewielki stres bywa jednak pomocny. Gdy sprawa jest dla nas ważna, lekki stres może sprawić, że bardziej się przykładamy, dokładniej analizujemy i przygotowujemy się do podjęcia decyzji.

Jak podejmować lepsze decyzje w stresie?

Stresu nie da się całkowicie uniknąć, ale można nauczyć się działać mądrzej, gdy go odczuwamy.

Pomocne mogą być:

• zrobienie przerwy – kilka głębokich oddechów, krótki spacer, zmiana zajęcia na chwilę,
• rozmowa z zaufaną osobą (rodzicem, nauczycielem, kolegą), która spojrzy na sprawę spokojniej,
• zapisanie na kartce plusów i minusów każdej możliwości,
• zadanie sobie pytań: „Co się stanie za tydzień, miesiąc, rok, jeśli tak zrobię?”, „Czy ta decyzja jest zgodna z tym, co uważam za słuszne?”,
• odłożenie ważnej decyzji, jeśli jesteśmy bardzo wzburzeni (na przykład tuż po kłótni).

Świadomość, że stres wpływa na nasze zachowanie i wybory, pomaga bardziej uważać na to, co robimy i co postanawiamy, zwłaszcza w trudnych sytuacjach. Dzięki temu łatwiej podejmować decyzje, których później nie będziemy żałować.