Edukacja zdrowotna/Wyrażanie szacunku dla godności i praw każdego człowieka

Co to jest godność człowieka

Godność człowieka to poczucie własnej wartości i świadomość, że każdy ma prawo być traktowany z uwagą i powagą. Godność ma każdy człowiek od urodzenia do śmierci, niezależnie od:

• wieku
• płci
• pochodzenia
• wyglądu
• sprawności lub niepełnosprawności
• wyznania lub braku wyznania
• orientacji seksualnej
• poglądów

Godności nie da się odebrać, ale można ją naruszyć, gdy ktoś jest traktowany poniżająco, wyśmiewany, obrażany, ignorowany lub krzywdzony.

Prawa człowieka w codziennym życiu

Prawa człowieka to zasady, które mają chronić godność każdej osoby. Nie są tylko teorią, ale dotyczą codziennych sytuacji. Między innymi są to:

• prawo do życia i bezpieczeństwa
• prawo do prywatności
• prawo do nauki
• prawo do wyrażania własnego zdania
• prawo do wolności przekonań i wyznania
• prawo do ochrony przed przemocą, dyskryminacją i poniżaniem

Szacunek dla praw człowieka oznacza, że pamiętamy, iż inni też mają te prawa, nawet jeśli się z nimi nie zgadzamy lub ich nie lubimy.

Szacunek w relacjach z innymi

Szacunek dla godności i praw człowieka widać w tym, jak traktujemy innych na co dzień. Oznacza to na przykład:

• słuchanie, gdy ktoś mówi, i nieprzerywanie mu
• unikanie obraźliwych przezwisk, wyzwisk i żartów raniących innych
• niekomentowanie złośliwie wyglądu, ubrania, wagi, sprawności
• niewykluczanie z grupy tylko dlatego, że ktoś jest inny
• liczenie się z uczuciami innych przy podejmowaniu decyzji
• szanowanie prywatności (nieczytanie cudzych wiadomości, nieprzeszukiwanie telefonów, pamiętników)

Szacunek nie oznacza zgody na wszystko, ale sposób wyrażania sprzeciwu lub krytyki powinien być kulturalny i nie może poniżać drugiej osoby.

Szacunek w internecie

W sieci łatwo zapomnieć, że po drugiej stronie ekranu jest prawdziwy człowiek. Tymczasem te same zasady szacunku obowiązują także w internecie. Oznacza to, że:

• nie piszemy obraźliwych komentarzy i nie wysyłamy złośliwych wiadomości
• nie rozpowszechniamy bez zgody czyichś zdjęć, nagrań i danych
• nie bierzemy udziału w hejcie i ośmieszaniu innych
• reagujemy, gdy widzimy przemoc lub wykluczanie w sieci (zgłaszanie, rozmowa z zaufaną osobą)

Cyberprzemoc tak samo narusza godność człowieka jak przemoc twarzą w twarz.

Gdy godność i prawa są łamane

Naruszenie godności i praw może przybierać różne formy:

• wyzywanie, wyśmiewanie, upokarzanie
• bicie, popychanie, grożenie
• wykluczanie z grupy, ignorowanie
• szantaż, zmuszanie do czegoś wbrew woli
• ujawnianie tajemnic, kompromitujących zdjęć lub nagrań
• dyskryminacja, czyli gorsze traktowanie z powodu jakiejś cechy

W takiej sytuacji warto:

• powiedzieć stanowczo, że się na to nie zgadzasz
• poszukać wsparcia u zaufanej osoby (rodzic, nauczyciel, pedagog, psycholog szkolny)
• zapisywać dowody (np. zrzuty ekranu z wiadomości), jeśli to dzieje się w internecie
• nie zostawać z problemem samemu

Szacunek dla godności i praw innych oznacza także reagowanie, gdy krzywda spotyka kogoś obok nas. Milczenie często wzmacnia sprawcę.

Dlaczego to ważne dla zdrowia

Brak szacunku i łamanie praw człowieka ma wpływ nie tylko na samopoczucie, ale też na zdrowie:

• osoby poniżane częściej odczuwają lęk, smutek, wstyd
• mogą mieć obniżoną samoocenę i problemy z zaufaniem do innych
• przewlekły stres wpływa negatywnie na organizm, sen, koncentrację

Z kolei atmosfera szacunku:

• wzmacnia poczucie bezpieczeństwa
• ułatwia naukę i współpracę
• sprzyja zdrowym relacjom i dobremu samopoczuciu

Dbając o godność i prawa swoje oraz innych, dbasz też o własne zdrowie psychiczne i społeczne.

Podsumowanie

Szacunek dla godności i praw każdego człowieka polega na uznaniu, że każdy jest wartościowy i zasługuje na traktowanie bez przemocy, poniżania i dyskryminacji. Widać to w słowach, zachowaniu, w sieci i poza nią. Pamiętanie o tym w codziennych relacjach to podstawa bezpiecznej, wspierającej i zdrowej społeczności.