Edukacja zdrowotna/Zaburzenia odżywiania (anoreksja, bulimia, kompulsywne objadanie się) – mity, fakty, wsparcie

Wprowadzenie

Zaburzenia odżywiania to poważne problemy zdrowia, które dotyczą sposobu myślenia o jedzeniu, wyglądzie i własnym ciele. Nie są fanaberią ani „modą”, ale chorobą, która wymaga zrozumienia i pomocy.

Do najczęstszych zaburzeń odżywiania należą:

• anoreksja
• bulimia
• kompulsywne objadanie się

Osoba z zaburzeniem odżywiania nie „wybiera” sobie choroby. Często jest to związane z trudnymi emocjami, stresem, niską samooceną czy problemami w relacjach.

Anoreksja

Anoreksja to zaburzenie, w którym osoba bardzo mocno ogranicza jedzenie i intensywnie dąży do schudnięcia, nawet jeśli jest już bardzo szczupła. Może:

• bać się przytycia
• uważać się za „grubą”, choć inni widzą, że jest chuda
• unikać wspólnych posiłków
• dużo myśleć o kaloriach, wadze, jedzeniu

Anoreksja jest niebezpieczna dla zdrowia i życia. Może prowadzić do osłabienia organizmu, problemów z sercem, koncentracją, nastrojem.

Bulimia

Bulimia to zaburzenie, w którym występują powtarzające się napady objadania się, a potem próby „zrekompensowania” tego, aby nie przytyć. Może to być na przykład:

• intensywna aktywność fizyczna „za karę”
• przegładzanie się po napadzie
• inne zachowania mające „usunąć” zjedzone jedzenie

Osoba z bulimią często się wstydzi tego, co się z nią dzieje, ukrywa swoje zachowania, a jednocześnie czuje ogromne poczucie winy i wstręt do siebie.

Kompulsywne objadanie się

Kompulsywne objadanie się polega na powtarzających się napadach jedzenia dużej ilości jedzenia w krótkim czasie, bez późniejszych prób „wyrównania” tego. W czasie napadu osoba może:

• mieć wrażenie, że nie panuje nad jedzeniem
• jeść bardzo szybko, nawet gdy nie czuje już głodu
• jeść w ukryciu, z powodu wstydu

Po napadzie pojawia się często wstyd, smutek, złość na siebie. To zaburzenie nie zawsze wiąże się z niedowagą – osoba może mieć wagę prawidłową lub nadwagę.

Mity i fakty

Poniżej przedstawiono typowe mity i fakty na temat zaburzeń odżywiania.

• Mit: Zaburzenia odżywiania mają tylko „bardzo chude dziewczyny z okładek gazet”.

Fakt: Zaburzenia odżywiania mogą dotyczyć dziewczyn i chłopców, osób szczupłych, z wagą prawidłową i z nadwagą. Nie da się zawsze „zobaczyć” po wyglądzie, że ktoś choruje.

• Mit: To kwestia silnej woli. Wystarczy zacząć normalnie jeść.*

Fakt: Zaburzenia odżywiania to choroby psychiczne, związane z emocjami, myślami i samooceną. Sama silna wola nie wystarczy. Potrzebna jest specjalistyczna pomoc.

• Mit: Osoby z zaburzeniami odżywiania chcą tylko zwrócić na siebie uwagę.

Fakt: Zazwyczaj bardzo wstydzą się swojej choroby i starają się ją ukrywać. Ich zachowania nie są sposobem na „robienie dramy”, lecz wołaniem o pomoc, często zupełnie nieświadomym.

• Mit: Jak ktoś już bardzo schudł, to nie da się go uratować.

Fakt: Im szybciej zacznie się leczenie, tym lepiej, ale pomoc jest możliwa na każdym etapie. Leczenie bywa długie i trudne, ale wiele osób zdrowieje.

• Mit: Kompulsywne objadanie się to po prostu łakomstwo.

Fakt: To zaburzenie, w którym dochodzi do utraty kontroli nad jedzeniem. Nie chodzi o „zemstę na diecie” ani zwykłe podjadanie, ale o silne napięcie i cierpienie psychiczne.

Jak pomóc sobie i innym?

Jeśli zauważasz u siebie lub u kogoś:

• silny lęk przed przytyciem
• ciągłe myśli o jedzeniu i wadze
• unikanie posiłków, kłamstwa na temat jedzenia
• napady niekontrolowanego objadania się
• wymioty lub inne niepokojące zachowania związane z jedzeniem

warto potraktować to poważnie.

Co możesz zrobić:

• porozmawiaj z zaufaną dorosłą osobą (rodzic, wychowawca, pedagog szkolny)
• zachęć kolegę lub koleżankę do szukania pomocy – ale nie zmuszaj, raczej spokojnie pokaż, że się martwisz
• nie komentuj wyglądu ani wagi innych („ale schudłaś!”, „ale się spasłeś”) – takie słowa mogą bardzo ranić
• nie żartuj z czyjegoś sposobu jedzenia ani ciała

Ważne: nie próbuj samodzielnie „leczyć” kogoś z zaburzeniem odżywiania. Twoją rolą jest wsparcie, wysłuchanie, zachęcenie do skorzystania z pomocy specjalistów.

Gdzie szukać pomocy?

Osoby z zaburzeniami odżywiania potrzebują pomocy:

• lekarza (np. pediatry, lekarza rodzinnego, psychiatry)
• psychologa lub psychoterapeuty
• czasem dietetyka, który zna się na zaburzeniach odżywiania

Uczeń szkoły podstawowej może:

• porozmawiać z rodzicami lub opiekunami
• zgłosić się do pedagoga lub psychologa szkolnego
• skorzystać z telefonu zaufania dla dzieci i młodzieży (np. 116 111) lub innych zaufanych form pomocy online

Zaburzenia odżywiania są chorobą, której nie trzeba się wstydzić. Tak jak w przypadku innych chorób, im szybciej szuka się pomocy, tym większa szansa na powrót do zdrowia i lepsze samopoczucie.