Edukacja zdrowotna/Zachowania prozdrowotne i ryzykowne – rozpoznawanie i skutki

Zachowania prozdrowotne i ryzykowne – rozpoznawanie i skutki

Zdrowie zależy przede wszystkim od tego, jak żyjemy na co dzień. To, co robisz każdego dnia, nazywamy zachowaniami zdrowotnymi. Mogą one pomagać twojemu zdrowiu albo mu szkodzić.

W tym artykule poznasz:

czym są zachowania prozdrowotne,
czym są zachowania ryzykowne,
jakie są ich skutki,
jak je od siebie odróżnić.

Zachowania prozdrowotne

Zachowania prozdrowotne to takie działania, które pomagają ci być zdrowym, silnym i dobrze się czuć.

Przykłady zachowań prozdrowotnych:

ruch i sport,
codzienne zabawy na świeżym powietrzu, bieganie, jazda na rowerze, pływanie,
udział w lekcjach WF i zajęciach sportowych,
zdrowe odżywianie,
jedzenie warzyw i owoców każdego dnia,
picie wody zamiast słodkich napojów,
jedzenie regularnych posiłków, a nie podjadanie słodyczy przez cały dzień.
sen i odpoczynek,
chodzenie spać o podobnej porze każdego dnia,
odpowiednia ilość snu (dzieci w twoim wieku potrzebują go więcej niż dorośli),
przerwy w korzystaniu z komputera,
higiena osobista,
mycie rąk przed jedzeniem i po skorzystaniu z toalety,
codzienne mycie ciała, zębów, czyste ubrania,
zasłanianie ust przy kaszlu i kichaniu,
bezpieczeństwo,
zapinanie pasów w samochodzie,
noszenie kasku podczas jazdy na rowerze czy hulajnodze,
przestrzeganie zasad na drodze i zasad bezpieczeństwa w domu oraz w szkole,
dobre relacje z innymi,
rozmowa o swoich problemach z zaufaną osobą,
proszenie o pomoc, gdy czujesz się źle lub boisz się czegoś,
unikanie kłótni i przemocy.

Skutki zachowań prozdrowotnych:

rzadziej chorujesz,
masz więcej energii do nauki i zabawy,
lepiej się koncentrujesz,
twoje ciało rośnie zdrowe i silne,
czujesz się spokojniejszy i szczęśliwszy.

Zachowania ryzykowne

Zachowania ryzykowne to takie, które mogą szkodzić twojemu zdrowiu lub zagrażać twojemu bezpieczeństwu.

Przykłady zachowań ryzykownych:

niewłaściwe odżywianie,
jedzenie bardzo dużej ilości słodyczy i słonych przekąsek,
picie wielu słodzonych napojów,
częste jedzenie „fast foodów”,
brak ruchu,
całe dnie spędzane przed telewizorem, telefonem lub komputerem,
unikanie WF i aktywności fizycznej,
za mało snu,
zbyt późne chodzenie spać,
granie lub oglądanie filmów do późnej nocy,
brak higieny,
niemycie rąk,
rzadkie mycie zębów,
niemycie się po wysiłku,
niebezpieczne zachowania,
bieganie po ulicy, przechodzenie na czerwonym świetle,
zabawy w niebezpiecznych miejscach (torowisko, budowa, staw),
nieużywanie kasku, gdy jest potrzebny,
sięganie po substancje szkodliwe,
próbowanie papierosów, alkoholu lub innych zakazanych substancji,
przebywanie w miejscach, gdzie inni je używają.

Skutki zachowań ryzykownych mogą być:

natychmiastowe – np. wypadek, skaleczenie, zatrucie, szybkie zmęczenie,
późniejsze – np. otyłość, choroby serca, próchnica zębów, problemy z nauką i koncentracją,
emocjonalne – gorszy nastrój, nerwowość, problemy w relacjach z innymi.

Jak rozpoznawać zachowania prozdrowotne i ryzykowne?

Możesz zadać sobie kilka prostych pytań:

Czy to pomaga mojemu ciału i samopoczuciu?

Jeśli tak – to najprawdopodobniej zachowanie prozdrowotne.
Jeśli szkodzi – to zachowanie ryzykowne.

Co mówią o tym dorośli, którym ufasz?

Rodzice, nauczyciele, pielęgniarka szkolna – zwykle ostrzegają przed zachowaniami ryzykownymi.

Czy łamię zasady bezpieczeństwa?

Jeśli trzeba to robić „po kryjomu” lub wbrew zasadom, to najczęściej jest to zachowanie ryzykowne.

Jak się po tym czuję?

Czy po jakimś czasie czuję się lepiej (np. po sporcie, zdrowym posiłku)?
Czy raczej gorzej (np. ból brzucha po zbyt dużej ilości słodyczy, zmęczenie po zbyt małej ilości snu)?

Podsumowanie

Zachowania prozdrowotne wzmacniają twoje zdrowie, dają ci siłę i dobre samopoczucie.
Zachowania ryzykowne mogą prowadzić do chorób, wypadków i gorszego samopoczucia.
Każdego dnia podejmujesz wiele decyzji. Warto wybierać te, które są dobre dla zdrowia – swojego i innych ludzi.