Edukacja zdrowotna/Zgoda, granice i odpowiedzialność w relacjach intymnych – aspekty emocjonalne i prawne

Zgoda, granice i odpowiedzialność w relacjach intymnych – aspekty emocjonalne i prawne

Relacje intymne to bliskie relacje między dwiema osobami, w których pojawiają się silne uczucia, zaufanie i czasem zachowania fizyczne, takie jak przytulanie, trzymanie za ręce, całowanie czy zachowania seksualne. U nastolatków ważne jest, aby takie relacje były bezpieczne, oparte na szacunku, a decyzje podejmowane świadomie.

Zgoda – co to znaczy świadome „tak” i wyraźne „nie”

Zgoda to dobrowolna decyzja, że chce się uczestniczyć w jakiejś sytuacji, na przykład w przytulaniu, całowaniu czy innych zachowaniach intymnych. Aby zgoda była prawdziwa, powinna być:

świadoma – osoba rozumie, na co się zgadza, bez oszukiwania i ukrywania ważnych informacji
dobrowolna – bez nacisku, gróźb, szantażu („jak mnie kochasz, to musisz…”), bez użycia siły
konkretna – zgoda na jedno zachowanie nie oznacza zgody na wszystko inne
odwoływalna – można się rozmyślić w każdej chwili i powiedzieć „stop”

Zgody nie ma wtedy, gdy:

ktoś boi się zaprotestować albo „zamiera ze strachu”
ktoś jest pod wpływem alkoholu lub narkotyków i nie może jasno myśleć
ktoś śpi, jest nieprzytomny albo bardzo chory
ktoś czuje się zmuszony, szantażowany, wyśmiewany lub upokarzany

Milczenie, płacz, zastyganie w bezruchu, brak wyraźnego „nie” nie są zgodą. Zgoda powinna być wyrażona jasno, najlepiej słowami.

Granice osobiste w relacjach

Granice osobiste to to, co jest dla ciebie w porządku, a co już nie – w ciele, uczuciach i w internecie. Każdy ma prawo do własnych granic, niezależnie od wieku, płci, orientacji czy wyglądu.

Możemy wyróżnić różne rodzaje granic:

fizyczne – na przykład nie chcesz, żeby ktoś cię dotykał, przytulał, całował, łapał za ubranie
emocjonalne – na przykład nie chcesz opowiadać o swoich przeżyciach, traumach czy prywatnych sprawach
cyfrowe – na przykład nie chcesz wysyłać zdjęć, filmików, dzielić się hasłami do kont, pokazywać prywatnych rozmów

Masz prawo:

powiedzieć „nie” w każdej chwili
zmienić zdanie, nawet jeśli wcześniej mówiłeś lub mówiłaś „tak”
odejść, jeśli czujesz się niekomfortowo lub zagrożony
oczekiwać szacunku dla swoich granic

Szacunek do granic drugiej osoby oznacza uważne słuchanie, reagowanie na jej sygnały i zatrzymanie się, gdy tylko widzisz, że nie czuje się dobrze.

Odpowiedzialność w relacjach intymnych

Odpowiedzialność oznacza, że myślisz o skutkach swoich działań dla siebie i dla drugiej osoby – nie tylko teraz, ale też w przyszłości.

W relacjach intymnych odpowiedzialność to między innymi:

otwarta rozmowa o uczuciach, oczekiwaniach i obawach
upewnianie się, że druga osoba naprawdę chce tego samego
nie wywieranie presji, nie szantażowanie, nie wykorzystywanie czyjejś słabości
dbanie o prywatność – niepokazywanie nikomu cudzych wiadomości, zdjęć czy filmów bez zgody
reagowanie, gdy widzisz przemoc lub krzywdę – także w internecie

W dorosłym życiu odpowiedzialność obejmuje też troskę o zdrowie (ochrona przed chorobami przenoszonymi drogą płciową, zapobieganie nieplanowanej ciąży) oraz gotowość na konsekwencje swoich decyzji. Już jako nastolatek możesz uczyć się takiego myślenia o sobie i innych.

Aspekty prawne w Polsce

Prawo ma chronić twoje bezpieczeństwo i godność. W polskim prawie ważne są między innymi następujące zasady:

Nikt nie ma prawa zmuszać cię do żadnych zachowań intymnych ani seksualnych. Zmuszanie, szantażowanie, wykorzystywanie zależności (na przykład nauczyciel–uczeń, trener–zawodnik) jest przestępstwem.
Osoby poniżej 15 roku życia są szczególnie chronione. Nakłanianie ich do zachowań seksualnych lub podejmowanie takich zachowań jest zakazane i grożą za to poważne kary. Dotyczy to zarówno dorosłych, jak i starszych nastolatków.
Osoba śpiąca, nieprzytomna, bardzo pijana lub odurzona nie jest w stanie wyrazić ważnej zgody. Wykorzystywanie takiej osoby jest przestępstwem.
Robienie, przechowywanie i rozsyłanie nagich lub bardzo intymnych zdjęć i filmów osób niepełnoletnich (poniżej 18 lat) może być przestępstwem, nawet jeśli takie zdjęcie zrobiła sobie sama ta osoba.
Udostępnianie czyichś nagich, krępujących lub bardzo prywatnych zdjęć i nagrań bez zgody tej osoby narusza jej prawo do wizerunku i prywatności i może być ścigane przez policję lub sąd.

Przepisy mogą się zmieniać. W razie wątpliwości warto zapytać zaufanego dorosłego, nauczyciela, pedagoga lub sprawdzić aktualne informacje w wiarygodnych źródłach.

Gdzie szukać pomocy

Jeśli ktoś przekroczył twoje granice, czujesz się zraniony, wykorzystany, zastraszony albo nie wiesz, czy sytuacja była zgodna z prawem, masz prawo szukać pomocy. Możesz zwrócić się do:

rodzica lub innego zaufanego dorosłego z rodziny
wychowawcy, szkolnego pedagoga lub psychologa
lekarza, pielęgniarki, pracownika poradni psychologiczno–pedagogicznej
telefonów zaufania dla dzieci i młodzieży (aktualne numery znajdziesz w internecie, na przykład 116 111)

To, że ktoś złamał twoje granice, nigdy nie jest twoją winą. Masz prawo do bezpieczeństwa, szacunku i wsparcia.