Etyka dla szkoły podstawowej/Analizujemy sceny z książek, filmów i gier z użyciem pojęć etycznych
Analizujemy sceny z książek, filmów i gier z użyciem pojęć etycznych
[edytuj]Na lekcjach etyki często korzystamy z historii: z książek, filmów, seriali, komiksów, a nawet gier komputerowych. Bohaterowie tych opowieści przeżywają różne konflikty, podejmują decyzje, popełniają błędy. To dobre „laboratorium” do ćwiczenia myślenia etycznego.
Po co analizować sceny z historii
[edytuj]Analizując sceny:
- uczymy się rozpoznawać problemy moralne
- ćwiczymy język etyczny (pojęcia: dobro, zło, krzywda, odpowiedzialność, sprawiedliwość, godność, obowiązek)
- możemy bezpiecznie „przetestować” różne decyzje, bez krzywdzenia prawdziwych ludzi
- zastanawiamy się, jak my zachowalibyśmy się na miejscu bohaterów
Nie chodzi o to, żeby „oceniać” książkę czy grę, ale by lepiej rozumieć ludzkie zachowania.
Krok 1. Najpierw fakty – co się wydarzyło
[edytuj]Na początku ustalamy, co naprawdę się stało. Zbieramy wypowiedzi o faktach.
Pytamy:
- kto jest bohaterem tej sceny?
- co dokładnie zrobił lub powiedział?
- gdzie i kiedy to się dzieje?
- jakie są widoczne skutki tej sytuacji?
Przykład:
- bohater zabiera koleżance przedmiot z plecaka bez pytania
- udaje, że to żart
- koleżanka jest wyraźnie zawstydzona przy całej klasie
Na tym etapie nie oceniamy, tylko opisujemy.
Krok 2. Gdzie tu jest problem moralny
[edytuj]Potem szukamy, czy w tej scenie pojawia się problem moralny, czyli sytuacja związana z dobrem i złem w postępowaniu wobec ludzi.
Możemy zapytać:
- czy ktoś został skrzywdzony, upokorzony, oszukany?
- czy ktoś nadużył zaufania lub swojej przewagi?
- czy czyjeś prawa albo godność zostały naruszone?
W przykładzie powyżej:
- ktoś naruszył cudzą własność i prywatność
- ośmieszył koleżankę przy innych
- wykorzystał sytuację dla „zabawy”
Krok 3. Jakie wartości i zasady są w grze
[edytuj]Następnie staramy się nazwać wartości i zasady, które pojawiają się w tej scenie.
Możemy pytać:
- o jakie wartości chodzi? (np. szacunek, prawda, lojalność, bezpieczeństwo, przyjaźń, sprawiedliwość)
- jakie zasady zostały zachowane lub złamane? (np. nie krzywdzić, nie kłamać, szanować cudzą własność)
Przykład:
- wartość: szacunek dla drugiego człowieka i jego godności
- wartość: bezpieczeństwo emocjonalne w klasie
- zasada: nie wolno bawić się cudzym kosztem
- zasada: nie naruszać cudzej własności bez zgody
Krok 4. Intencje, motywy i skutki
[edytuj]Ważne jest także pytanie o to, po co bohater zrobił to, co zrobił, i do czego to doprowadziło.
Pytamy:
- jaka była intencja (świadomy cel): co chciał osiągnąć?
- jakie mogły być motywy (głębsze powody): chęć popisu, zemsty, zazdrość, potrzeba akceptacji?
- jakie są skutki dla:
- osoby, która działała
- osoby, wobec której działała
- innych (klasa, drużyna, rodzina)
Czasem ktoś tłumaczy się żartem, ale motywem jest chęć upokorzenia kogoś słabszego. To ważne dla oceny moralnej.
Krok 5. Próba oceny i różne punkty widzenia
[edytuj]Dopiero kiedy:
- znamy fakty
- wiemy, na czym polega problem
- znamy wartości i zasady
- rozumiemy intencje, motywy i skutki
możemy spróbować ocenić sytuację.
Pytamy:
- czy to zachowanie było moralnie dobre, złe, a może „w połowie”? dlaczego?
- jaką zasadę uznalibyśmy tu za najważniejszą?
- jak inaczej można było się zachować, żeby nie krzywdzić innych?
Warto też:
- spojrzeć na scenę z perspektywy różnych bohaterów
- zauważyć, że uczniowie w klasie mogą oceniać to samo zdarzenie trochę inaczej
- spróbować zrozumieć, skąd biorą się różnice w ocenach (inne wartości, różne doświadczenia)
Co dalej – od historii do własnego życia
[edytuj]Ostatnim krokiem może być pytanie:
- czy w mojej klasie, w internecie lub w domu zdarzały się podobne sytuacje?
- jak ja zachowałbym się w takiej scenie?
- czy chcę coś zmienić w swoim zachowaniu po tej analizie?
W ten sposób analiza scen z książek, filmów i gier pomaga nie tylko lepiej rozumieć fikcyjnych bohaterów, ale także myśleć o własnych decyzjach i odpowiedzialności.