Etyka dla szkoły podstawowej/Arystoteles: szczęście (eudajmonia), cnota i przyjaźń

Arystoteles: szczęście (eudajmonia), cnota i przyjaźń

Arystoteles był greckim filozofem żyjącym w IV wieku p.n.e. Zastanawiał się nad tym, jak człowiek powinien żyć, aby żyć dobrze. W swoich rozważaniach dużo pisał o szczęściu (eudajmonii), cnotach i przyjaźni. Do dziś jego pomysły wykorzystuje się w etyce.

Eudajmonia – szczęście rozumiane jako dobre życie

Arystoteles używał słowa eudajmonia, które często tłumaczy się jako szczęście. Nie chodzi jednak o chwilową radość czy przyjemność, ale o:

• dobre, spełnione życie jako całość
• rozwijanie swoich możliwości
• życie w zgodzie z rozumem i wartościami
• bycie dobrym człowiekiem w relacjach z innymi

Można powiedzieć, że eudajmonia to stan, w którym człowiek:

• robi to, co wartościowe
• nie marnuje talentów
• dba o innych i o wspólnotę
• czuje, że jego życie ma sens

Cnota jako droga do szczęścia

Cnota (po grecku arete) to według Arystotelesa trwała dobra cecha charakteru. Nie jest to jednorazowy dobry uczynek, ale sposób bycia, który ćwiczymy przez całe życie.

Arystoteles uważał, że:

• nie rodzimy się cnotliwi ani źli
• cnoty nabywamy przez powtarzanie dobrych działań
• charakter kształtuje się poprzez nawyki

Słynna jest jego zasada złotego środka. Cnota leży pomiędzy dwiema skrajnościami.

Przykłady:

• męstwo jest środkiem między tchórzostwem a brawurą
• hojność jest środkiem między skąpstwem a rozrzutnością
• szczerość jest środkiem między kłamstwem a brutalną „szczerością”, która rani bez potrzeby

Nie chodzi o bycie przeciętnym, ale o umiejętne dobieranie miary do sytuacji: ani za mało, ani za dużo.

Trzy rodzaje przyjaźni

Arystoteles wiele miejsca poświęcił przyjaźni. Uważał, że bez niej nie da się dobrze żyć. Wyróżnił trzy główne rodzaje przyjaźni:

Przyjaźń ze względu na korzyść:

• jesteśmy z kimś, bo mamy z tego pożytek (np. pomoc w nauce, wspólne interesy)
• relacja trwa tak długo, jak długo jest opłacalna

Przyjaźń ze względu na przyjemność:

• jesteśmy z kimś, bo miło spędzamy czas (np. wspólne hobby, rozrywka)
• kiedy przyjemność znika, przyjaźń może się rozpaść

Przyjaźń ze względu na dobro (cnotę):

• przyjaźnimy się, bo widzimy w sobie nawzajem dobrego człowieka
• życzymy drugiej osobie dobra ze względu na nią samą, a nie dla korzyści
• potrafimy mówić sobie prawdę, także trudną
• wspieramy się w rozwoju i w dążeniu do dobra

Arystoteles uważał, że ten trzeci rodzaj przyjaźni jest najwyższy i najtrwalszy, ale też rzadki i wymagający pracy nad sobą.

Co z tego wynika dla mnie

Myśl Arystotelesa można odnieść do współczesnego życia nastolatka:

• szczęście to nie tylko przyjemność, ale także rozwój, odpowiedzialność i relacje
• charakter kształtujesz codziennie przez swoje wybory i nawyki
• warto szukać złotego środka zamiast popadać w skrajności
• w przyjaźni ważne jest nie tylko „fajnie się bawić”, ale także wzajemna troska, lojalność i wsparcie w byciu lepszym człowiekiem

Etyka Arystotelesa zachęca, aby pytać nie tylko: „co mi się opłaca?”, ale przede wszystkim: „jakim człowiekiem się staję przez to, co robię?”.