Etyka dla szkoły podstawowej/Autonomia i presja grupy rówieśniczej

Wprowadzenie

W wieku nastoletnim coraz bardziej liczy się dla ciebie zdanie kolegów i koleżanek, ale jednocześnie chcesz sam decydować o swoim życiu. Na lekcjach etyki mówimy wtedy o autonomii i o presji grupy rówieśniczej. Zrozumienie tych pojęć pomaga podejmować mądre decyzje i brać za nie odpowiedzialność.

Czym jest autonomia

Autonomia to zdolność do:

• samodzielnego myślenia,
• podejmowania własnych decyzji,
• ponoszenia odpowiedzialności za swoje wybory.

Osoba autonomiczna:

• zastanawia się nad tym, co jest dla niej ważne,
• nie robi czegoś tylko dlatego, że inni tak chcą,
• potrafi powiedzieć tak lub nie zgodnie z własnymi wartościami,
• uczy się na błędach, zamiast zrzucać winę na innych.

Autonomia nie oznacza robienia, co się chce, bez żadnych granic. Chodzi o wolność połączoną z odpowiedzialnością i szacunkiem dla innych.

Grupa rówieśnicza

Grupa rówieśnicza to:

• koledzy i koleżanki z klasy,
• znajomi z osiedla, drużyny sportowej, internetu.

W grupie:

• uczysz się współpracy,
• zdobywasz poczucie przynależności,
• porównujesz się z innymi i szukasz swojego miejsca.

Grupa może wspierać (gdy motywuje do nauki, sportu, rozwijania pasji), ale może też wywierać presję.

Czym jest presja grupy rówieśniczej

Presja grupy to wpływ, jaki grupa wywiera na swoje osoby:

• wprost: zrób to, bo inaczej…, no weź, co ci szkodzi,
• pośrednio: wszyscy tak robią, nie chcesz być inny.

Negatywna presja grupy pojawia się, gdy:

• namawia się do dokuczania komuś,
• zachęca do ściągania, wagarowania, kłamstwa,
• ośmiesza się tych, którzy się nie dostosowują,
• wymusza określony wygląd, zachowanie, aktywność w mediach społecznościowych.

Istnieje też pozytywna presja grupy, na przykład gdy:

• koledzy zachęcają cię do przygotowania się do sprawdzianu,
• grupa wspólnie bierze udział w projekcie lub wolontariacie,
• wspieracie się w rezygnacji z ryzykownych zachowań.

Autonomia a presja grupy

Czasem twoje przekonania i wartości zderzają się z tym, czego oczekuje grupa. Wtedy pojawia się napięcie:

• z jednej strony chcesz być lubiany i akceptowany,
• z drugiej strony nie chcesz robić czegoś, co uważasz za złe lub głupie.

W takich sytuacjach autonomia oznacza:

• zatrzymanie się i przemyślenie sprawy,
• postawienie sobie pytań:
  • czy naprawdę tego chcę?
  • czy to jest zgodne z moimi wartościami?
  • jakie mogą być konsekwencje tego, co zrobię?
• podjęcie decyzji zgodnej z sumieniem, nawet jeśli grupa nie będzie zadowolona.

Jak wzmacniać autonomię i radzić sobie z presją

Możesz ćwiczyć swoją autonomię i odporność na presję grupy, gdy:

• lepiej poznajesz siebie:
  • zastanawiasz się, co jest dla ciebie ważne,
  • rozpoznajesz sytuacje, w których najtrudniej ci powiedzieć nie,
• uczysz się asertywności:
  • mówisz jasno: nie chcę w tym brać udziału, to nie dla mnie,
  • nie tłumaczysz się przesadnie, jeśli nie chcesz,
  • powtarzasz spokojnie swoją decyzję, gdy ktoś naciska,
• wybierasz ludzi, z którymi się zadajesz:
  • szukasz tych, przy których możesz być sobą,
  • unikasz grup, w których stale łamane są zasady, a inni są krzywdzeni,
• krytycznie podchodzisz do mediów społecznościowych:
  • pamiętasz, że lajki nie są jedyną miarą wartości,
  • nie robisz czegoś tylko po to, by zaimponować innym w sieci.

Autonomia rozwija się stopniowo. Każda sytuacja, w której bronisz swoich wartości, choć jest trudno, wzmacnia twoją samodzielność.

Kiedy warto szukać pomocy

Jeśli:

• czujesz silną presję, by robić coś, czego nie chcesz,
• boisz się, że grupa odrzuci cię, jeśli odmówisz,
• jesteś świadkiem, że komuś w grupie dzieje się krzywda,

warto porozmawiać z:

• rodzicami lub opiekunami,
• wychowawcą,
• pedagogiem lub psychologiem szkolnym,
• zaufaną osobą dorosłą.

Proszenie o pomoc nie oznacza braku autonomii. Jest raczej wyrazem odpowiedzialności za siebie i innych.

Podsumowanie

Autonomia to umiejętność samodzielnego myślenia i decydowania o sobie, połączona z odpowiedzialnością. Presja grupy rówieśniczej może wspierać dobre wybory, ale bywa też niebezpieczna, gdy zachęca do krzywdzących lub ryzykownych zachowań. Zadaniem każdego nastolatka jest stopniowe uczenie się, jak być częścią grupy, a jednocześnie pozostać sobą.