Etyka dla szkoły podstawowej/Co czuję? Nazywam podstawowe emocje

Wprowadzenie

Każdego dnia coś czujemy. Czasem jesteśmy weseli, czasem źli, czasem zdenerwowani albo przestraszeni. To są emocje. Umiejętność nazywania emocji pomaga lepiej rozumieć siebie i innych.

Czym są emocje

Emocje to nasze uczucia w różnych sytuacjach. Pojawiają się same, szybko, bez naszego wyboru. Każda emocja ma:

• przyczynę (coś, co się wydarzyło),
• sygnały z ciała (np. szybkie bicie serca),
• myśli (co o tym myślisz),
• zachowanie (co wtedy robisz).

Emocje nie są dobre ani złe. To informacje o tym, co jest dla ciebie ważne.

Podstawowe emocje

Na co dzień najczęściej przeżywamy:

Radość

Pojawia się, gdy dzieje się coś miłego.

Przykłady:

• spotkanie z przyjacielem,
• dobra ocena,
• ciekawa zabawa.

Jak możesz ją czuć:

• uśmiechasz się,
• masz ochotę mówić, śmiać się, bawić,
• w ciele czujesz lekkość, energię.

Smutek

Pojawia się, gdy coś tracimy albo coś nam się nie uda.

Przykłady:

• kłótnia z kolegą,
• zepsuta ulubiona zabawka,
• tęsknota za kimś.

Jak możesz go czuć:

• masz ochotę płakać lub być sam,
• brak ci energii,
• myślisz: nic mi się nie chce.

Złość

Pojawia się, gdy czujesz niesprawiedliwość albo gdy ktoś przekracza twoje granice.

Przykłady:

• ktoś ci dokucza,
• ktoś zabiera twoje rzeczy bez pytania,
• ktoś łamie zasady.

Jak możesz ją czuć:

• serce bije szybciej,
• napinają się mięśnie,
• masz ochotę krzyczeć, tupać, trzaskać drzwiami.

Złość mówi: coś tu jest dla mnie nie w porządku. Złość jest w porządku, ale ważne jest, jak ją okazujesz.

Strach

Pojawia się, gdy czujesz zagrożenie albo niepewność.

Przykłady:

• ciemne pomieszczenie,
• obcy, szczekający pies,
• trudny sprawdzian.

Jak możesz go czuć:

• szybciej bije ci serce,
• pocą ci się dłonie,
• masz ochotę uciekać albo się schować.

Strach pomaga uważać na niebezpieczeństwa.

Wstyd

Pojawia się, gdy wydaje ci się, że inni źle o tobie pomyślą.

Przykłady:

• pomyłka przy odpowiedzi przy całej klasie,
• potknięcie się na korytarzu,
• gdy ktoś wyśmiewa twój wygląd.

Jak możesz go czuć:

• chcesz zniknąć, schować się,
• czerwienisz się,
• mówisz mniej albo milczysz.

Zaskoczenie

Pojawia się, gdy dzieje się coś niespodziewanego.

Przykłady:

• niespodzianka urodzinowa,
• niezapowiedziana kartkówka,
• nagła zmiana planów.

Jak możesz je czuć:

• otwierasz szerzej oczy,
• zatrzymujesz się na chwilę,
• nie wiesz, co powiedzieć.

Jak rozpoznać, co czuję

Możesz zadać sobie kilka pytań:

• Co się właśnie wydarzyło?
• Co teraz czuję w ciele? (np. ścisk w brzuchu, łzy w oczach, ciepło na twarzy)
• Jakie mam myśli? (np. to niesprawiedliwe, boję się, cieszę się)
• Co mam ochotę zrobić? (krzyczeć, płakać, przytulić się, uciec, śmiać się)

Dzięki temu łatwiej nazwiesz emocję: czuję złość, czuję smutek, czuję radość.

Jak mówić o swoich emocjach

Zamiast oskarżać innych, warto mówić o sobie. Pomaga w tym proste zdanie:

Kiedy… (opis sytuacji), czuję… (nazwa emocji), bo… (powód).

Przykłady:

• Kiedy się ze mnie śmiejesz, czuję smutek, bo jest mi przykro.
• Kiedy mnie przerywasz, czuję złość, bo chcę skończyć wypowiedź.
• Kiedy mnie chwalisz, czuję radość, bo widzę, że zauważasz moje starania.

Takie mówienie pomaga innym lepiej cię zrozumieć.

Podsumowanie

Każdy człowiek przeżywa emocje: radość, smutek, złość, strach, wstyd, zaskoczenie. Emocje są potrzebne i nic wstydliwego w ich odczuwaniu. Ważne jest, aby je rozpoznawać, nazywać i mówić o nich w sposób spokojny i jasny. Dzięki temu łatwiej budować dobre relacje z innymi i lepiej rozumieć samego siebie.