Etyka dla szkoły podstawowej/Czym różni się etyka od moralności i obyczajów
Czym różni się etyka od moralności i obyczajów
[edytuj]Na lekcjach etyki często pojawiają się słowa: etyka, moralność, obyczaje. Brzmią podobnie, ale znaczą coś innego. Warto je odróżniać, żeby lepiej rozumieć rozmowy o tym, co dobre i złe.
Czym jest moralność
[edytuj]Moralność to:
- zespół ocen, zasad i norm, które faktycznie obowiązują w jakiejś grupie (np. w rodzinie, klasie, społeczeństwie)
- to, co ludzie zwykle uważają za dobre lub złe zachowanie
- to, jak naprawdę postępują i jak oceniają postępowanie innych
Przykłady:
- w klasie przyjęło się, że nie wyśmiewa się kogoś za wygląd
- większość ludzi uważa, że kradzież jest zła
- w danej rodzinie normalne jest, że dzieci pomagają w domowych obowiązkach
Moralność opisuje to, jakie zasady i oceny są w danej grupie przyjęte w praktyce.
Czym są obyczaje
[edytuj]Obyczaje to:
- przyjęte w danej kulturze lub grupie sposoby zachowania
- zwyczaje, formy grzeczności, rytuały, tradycje
Przykłady:
- sposób witania się (uścisk dłoni, przytulenie, ukłon)
- zasady nakrywania do stołu i zachowania przy posiłku
- to, jak obchodzimy święta, urodziny, ważne wydarzenia
- styl ubierania się w szkole lub podczas uroczystości
Obyczaje mogą:
- zmieniać się z czasem
- różnić się między krajami, kulturami, grupami społecznymi
- być oceniane etycznie (niektóre obyczaje są uznawane za dobre, inne za krzywdzące)
Czym jest etyka
[edytuj]Etyka to:
- dziedzina filozofii, która zastanawia się nad tym, co jest moralnie dobre, a co złe
- próba zrozumienia i uzasadnienia, dlaczego pewne czyny są słuszne, a inne nie
- namysł nad zasadami, wartościami i sensem ludzkiego działania
Etyka:
- zadaje pytania: jak należy żyć? jak należy postępować wobec innych?
- analizuje moralność i obyczaje, a nie tylko je powtarza
- potrafi krytycznie oceniać istniejące zwyczaje i zasady (także te, które są popularne)
Jak to od siebie odróżnić
[edytuj]Można to ująć w prosty sposób:
- moralność – to, jakie zasady i oceny faktycznie obowiązują w danej grupie i jak ludzie naprawdę postępują
- obyczaje – to, jak „wypada się zachować” według zwyczaju, tradycji i kultury
- etyka – to krytyczne myślenie i dyskusja o tym, jakie zasady i wartości są naprawdę słuszne
Przykład:
- obyczaj: w niektórych kulturach dzieci nie odzywają się przy stole, gdy mówią dorośli
- moralność: w danej grupie uważa się, że „dzieci powinny być zawsze posłuszne dorosłym”
- etyka: zadaje pytanie, czy taki zwyczaj i taka zasada szanują godność dziecka i jego prawa, czy może prowadzą do nadużyć
Po co odróżniać te pojęcia
[edytuj]Warto je rozróżniać, bo:
- coś może być zgodne z obyczajem, ale sprzeczne z etyką (np. obyczaj wyśmiewania „innych” w grupie)
- coś może być przyjęte w moralności danej grupy, ale etycznie wątpliwe (np. akceptowanie ściągania jako „normalne”)
- etyka pomaga nie przyjmować bez zastanowienia wszystkich zwyczajów i opinii większości
Uczenie się etyki polega między innymi na tym, żeby:
- widzieć różnicę między tym, „jak jest”, a tym, „jak powinno być”
- umieć oceniać obyczaje i moralność z punktu widzenia wartości, takich jak godność, sprawiedliwość, niekrzywdzenie, wolność i odpowiedzialność.