Etyka dla szkoły podstawowej/Czym różni się opis sytuacji od jej oceny

Czym różni się opis sytuacji od jej oceny

Na co dzień opowiadamy o tym, co się wydarzyło, i mówimy, co o tym myślimy. To są dwie różne rzeczy:

• opis sytuacji,
• ocena sytuacji.

Warto umieć je odróżniać, żeby lepiej się rozumieć z innymi i sprawiedliwiej ich traktować.

Opis sytuacji – co się wydarzyło

Opis sytuacji to przedstawienie faktów:

• kto,
• gdzie,
• kiedy,
• co zrobił lub co się stało.

W opisie:

• nie dodajemy swoich ocen,
• nie używamy obraźliwych słów,
• staramy się być możliwie obiektywni.

Przykłady opisów:

• Kamil spóźnił się dziesięć minut na lekcję.
• Podczas przerwy trzy osoby grały w piłkę na korytarzu.
• Na klasowej wycieczce dwie osoby zgubiły bilet.

To zdania, które można sprawdzić, czy są prawdziwe (na przykład na podstawie dziennika, monitoringu, świadków).

Ocena sytuacji – co o tym myślę

Ocena sytuacji to wyrażenie swojej opinii o tym, co się wydarzyło. W ocenie:

• mówimy, czy coś uważamy za dobre czy złe,
• używamy słów pokazujących emocje i osąd.

Przykłady ocen:

• Kamil zachował się nieodpowiedzialnie.
• Gra w piłkę na korytarzu jest bardzo niebezpieczna.
• Zgubienie biletu było lekkomyślne.

Ocena zależy od osoby, która ją wypowiada. Dwie osoby mogą inaczej ocenić tę samą sytuację.

Jak rozpoznać, czy to opis, czy ocena

Często:

• opis odpowiada na pytanie: co się stało,
• ocena odpowiada na pytanie: co o tym myślę.

W ocenach często pojawiają się słowa:

• dobre, złe,
• nieodpowiedzialne, głupie, wspaniałe,
• podoba mi się, nie podoba mi się,
• moim zdaniem, uważam, sądzę, myślę, że…

Porównanie:

• Opis: Kamil przerwał koledze wypowiedź.
• Ocena: Moim zdaniem Kamil zachował się niegrzecznie.

• Opis: Ola nie oddała książki w terminie.
• Ocena: Uważam, że Ola jest nieodpowiedzialna.

Warto zauważyć, że ocena często dotyczy nie tylko zachowania, ale także całej osoby. Z etycznego punktu widzenia lepiej oceniać czyn niż człowieka.

Dlaczego to rozróżnienie jest ważne

Umiejętność odróżniania opisu od oceny pomaga:

• jasno mówić, co się wydarzyło, a dopiero potem dodawać swoje zdanie,
• unikać niesprawiedliwego oskarżania innych,
• spokojniej rozwiązywać konflikty (najpierw ustalamy fakty, potem rozmawiamy o ocenach),
• zauważyć, że inni mają prawo do innej oceny tej samej sytuacji.

W rozmowach warto zacząć od opisu, a oceny przedstawiać jako własne zdanie, na przykład:

• Moim zdaniem…
• Ja to widzę tak, że…

Krótkie ćwiczenie

Spróbuj samodzielnie zdecydować, które zdania są opisem, a które oceną:

• Tomek zabrał bez pytania długopis kolegi z ławki.
• Tomek zachował się bardzo źle.
• Trzy osoby rozmawiały podczas sprawdzianu.
• To było nieuczciwe wobec innych.

Najpierw poszukaj zdań opisujących fakty, potem tych, które zawierają opinię. Dzięki takim ćwiczeniom łatwiej zauważysz różnicę między opisem sytuacji a jej oceną.