Etyka dla szkoły podstawowej/Decyzja, czyn, skutek – z czego składa się działanie

Decyzja, czyn, skutek – z czego składa się działanie

Każde działanie człowieka składa się z kilku części. Zanim coś zrobisz, zwykle najpierw o tym myślisz, potem wykonujesz czyn, a na końcu pojawia się jakiś skutek. Na etyce zastanawiamy się, jak te elementy wpływają na to, czy nasze postępowanie jest dobre czy złe.

Czym jest działanie?

Działanie to nie tylko przypadkowy ruch. To coś, co robisz:

• świadomie (wiesz, co robisz),
• z jakiegoś powodu (masz cel),
• co ma potem jakieś skutki.

Przykłady działań:

• pomaganie koledze w nauce,
• kłamstwo, żeby uniknąć kary,
• wrzucenie komuś plecaka do śmietnika,
• oddanie znalezionego portfela.

Każde z tych działań składa się z decyzji, czynu i skutku.

Decyzja – początek działania

Decyzja to moment, w którym postanawiasz coś zrobić albo czegoś nie zrobić. Dzieje się to w twojej głowie.

Decyzja zależy od:

• twoich pragnień (czego chcesz),
• twoich wartości (co uważasz za ważne i dobre),
• twojej wiedzy (co wiesz o sytuacji).

Przykłady:

• widzisz kolegę, z którego się śmieją – możesz zdecydować: dołączyć do wyśmiewania albo stanąć w jego obronie,
• znajdujesz pieniądze na korytarzu – możesz zdecydować: zatrzymać je albo oddać nauczycielowi.

Na etyce ważne jest pytanie: dlaczego podjąłem taką, a nie inną decyzję?

Czyn – to, co naprawdę robisz

Czyn to twoje konkretne zachowanie – to, co inni mogą zobaczyć lub usłyszeć. Jest wykonaniem wcześniej podjętej decyzji.

Przykłady czynów:

• podajesz koledze rękę, żeby mu pomóc wstać,
• mówisz komuś przykre słowa,
• odprowadzasz młodsze dziecko do domu,
• zabierasz coś bez pytania.

Czasem decyzja jest dobra, ale czyn jest źle wykonany, bo:

• działasz zbyt szybko i nieostrożnie,
• robisz coś w niewłaściwy sposób,
• nie bierzesz pod uwagę uczuć innych.

Warto zastanowić się nie tylko nad tym, co chcesz zrobić, ale też jak to robisz.

Skutek – co z tego wynika

Skutek to to, co dzieje się po twoim czynie. Może dotyczyć:

• innych ludzi (czy im pomogłeś, czy skrzywdziłeś),
• ciebie samego (czy czegoś się nauczyłeś, czy żałujesz),
• otoczenia (czy coś naprawiłeś, czy zniszczyłeś).

Skutki mogą być:

• zamierzone – takie, które chciałeś osiągnąć,
• niezamierzone – takie, których nie przewidziałeś.

Przykłady:

• chciałeś tylko zażartować, ale ktoś poczuł się bardzo upokorzony,
• pomogłeś komuś w zadaniu i dzięki temu sam lepiej zrozumiałeś temat,
• pchnąłeś kolegę w zabawie, a on nieszczęśliwie upadł i się zranił.

W etyce ważne jest, żeby myśleć o możliwych skutkach swojego działania, zanim coś zrobisz.

Jak myśleć o swoim działaniu?

Zanim podejmiesz decyzję i wykonasz czyn, możesz zadać sobie kilka pytań:

• Dlaczego chcę to zrobić?
• Jak się poczują inni, gdy tak zrobię?
• Jakie mogą być skutki mojego działania teraz i później?
• Czy chciałbym, żeby inni zrobili to samo wobec mnie?
• Czy będę mógł spokojnie spojrzeć sobie w oczy po tym, jak tak postąpię?

Po działaniu warto zastanowić się:

• Czy moja decyzja była dobra?
• Czy mój czyn był odpowiedni do sytuacji?
• Czy skutek, który wywołałem, jest dobry czy zły?
• Czego mogę się nauczyć na przyszłość?

To pomaga stawać się coraz bardziej odpowiedzialnym człowiekiem.

Odpowiedzialność za swoje działania

Bycie odpowiedzialnym oznacza, że:

• wiesz, że twoje decyzje, czyny i skutki są ze sobą połączone,
• nie zrzucasz winy na innych, gdy zrobisz coś złego,
• umiesz przyznać się do błędu i naprawić szkody, jeśli to możliwe.

Każdy popełnia błędy, ale ważne jest, aby:

• wyciągać z nich wnioski,
• następnym razem lepiej przemyśleć swoją decyzję,
• starać się tak działać, by skutki były jak najlepsze dla ciebie i innych.

Podsumowanie

Każde twoje działanie składa się z:

• decyzji – postanowienia w twojej głowie,
• czynu – tego, co naprawdę robisz,
• skutku – tego, co z tego wynika.

Świadomość tych trzech elementów pomaga lepiej rozumieć swoje zachowanie i uczyć się mądrego, odpowiedzialnego postępowania wobec innych ludzi i wobec siebie.