Etyka dla szkoły podstawowej/Demokracja i społeczeństwo obywatelskie – podstawowe pojęcia

Wprowadzenie

Ludzie od dawna szukali takiego ustroju, w którym władza nie zależy tylko od jednego władcy, ale ma coś do powiedzenia całe społeczeństwo. Jedną z takich form jest demokracja. Z demokracją łączy się też pojęcie społeczeństwa obywatelskiego, czyli aktywnych, zaangażowanych obywateli.

Czym jest demokracja

Słowo demokracja pochodzi z języka greckiego i oznacza rządy ludu.

W demokracji:

• władza pochodzi od obywateli
• obywatele wybierają swoich przedstawicieli w wyborach
• ważne decyzje podejmuje się z uwzględnieniem zdania większości

Demokracja nie oznacza jednak, że większość może robić wszystko, co chce. Musi szanować prawa mniejszości i pojedynczego człowieka.

Podstawowe zasady demokracji

Do najważniejszych zasad demokracji należą:

• wolne wybory – obywatele mogą wybierać swoich przedstawicieli w tajnym głosowaniu
• rządy prawa – wszyscy, także rządzący, muszą przestrzegać prawa
• podział władzy – władza ustawodawcza, wykonawcza i sądownicza są od siebie oddzielone
• prawa człowieka – chronione są podstawowe prawa i wolności, np. wolność słowa, religii, zgromadzeń
• pluralizm – możliwość istnienia różnych partii, poglądów i organizacji

Te zasady mają zapobiegać nadużyciom władzy i chronić godność każdego człowieka.

Prawa i obowiązki obywatela

Bycie obywatelem w demokracji oznacza:

Prawa:

• prawo do udziału w wyborach (po osiągnięciu odpowiedniego wieku)
• prawo do informacji o sprawach publicznych
• prawo do wyrażania swojego zdania
• prawo do zakładania stowarzyszeń i organizacji

Obowiązki:

• przestrzeganie prawa
• płacenie podatków
• szacunek dla innych ludzi i ich praw
• troska o dobro wspólne (np. dbanie o porządek, środowisko, mienie publiczne)

Demokracja działa dobrze tylko wtedy, gdy obywatele korzystają ze swoich praw i wypełniają obowiązki.

Czym jest społeczeństwo obywatelskie

Społeczeństwo obywatelskie to obywatele, którzy:

• interesują się sprawami swojej miejscowości i kraju
• potrafią współpracować ze sobą
• zakładają organizacje, kluby, stowarzyszenia
• reagują, gdy dzieje się coś złego lub niesprawiedliwego

Nie czekają tylko na decyzje władz, ale sami podejmują różne inicjatywy dla dobra wspólnego.

Przykłady działań społeczeństwa obywatelskiego

Działania społeczeństwa obywatelskiego mogą wyglądać na przykład tak:

• tworzenie stowarzyszeń i fundacji (np. pomagających chorym, zwierzętom, środowisku)
• organizowanie zbiórek na potrzebujących
• akcje sprzątania okolicy, sadzenia drzew, ratowania zabytków
• udział w konsultacjach społecznych, pisanie petycji do władz
• wolontariat – bezpłatna praca na rzecz innych

Uczniowie także mogą działać obywatelsko, np. w samorządzie szkolnym czy kołach zainteresowań.

Dlaczego demokracja i społeczeństwo obywatelskie są ważne

Są ważne, ponieważ:

• chronią godność i prawa człowieka
• pozwalają ludziom współdecydować o sprawach publicznych
• uczą odpowiedzialności za wspólne dobro
• pomagają w rozwiązywaniu problemów pokojowo, przez rozmowę i współpracę

Bez aktywnych obywateli demokracja słabnie i staje się tylko pustą nazwą.

Podsumowanie

Demokracja to ustrój, w którym władza należy do obywateli i jest ograniczona przez prawo oraz prawa człowieka. Społeczeństwo obywatelskie to obywatele, którzy z tych możliwości korzystają: angażują się, współpracują i dbają o dobro wspólne. Dzięki temu życie w państwie może być bardziej sprawiedliwe i bezpieczne.