Etyka dla szkoły podstawowej/Gdzie dziś łamie się prawa człowieka – przykłady i refleksja

Gdzie dziś łamie się prawa człowieka – przykłady i refleksja

Prawa człowieka to podstawowe prawa, które przysługują każdej osobie tylko dlatego, że jest człowiekiem. Obowiązują niezależnie od wieku, płci, koloru skóry, majątku czy religii. Mimo że wiele państw podpisało umowy o ich przestrzeganiu, prawa człowieka są wciąż łamane na całym świecie.

Co to są prawa człowieka

Do praw człowieka należą między innymi:

• prawo do życia i bezpieczeństwa,
• prawo do wolności osobistej,
• prawo do nauki,
• prawo do opieki medycznej,
• prawo do wolności słowa i wyznania,
• zakaz tortur i nieludzkiego traktowania,
• zakaz niewolnictwa i handlu ludźmi.

Prawa człowieka są powszechne (dotyczą wszystkich) i niezbywalne (nie można się ich naprawdę zrzec, a państwo nie może ich dowolnie odebrać).

Wojny, przemoc i prześladowania

W wielu miejscach świata trwają wojny i konflikty zbrojne. W ich wyniku:

• giną cywile, w tym dzieci,
• ludzie tracą domy i muszą uciekać do innych krajów (uchodźcy),
• brakuje dostępu do wody, jedzenia, lekarstw i szkoły.

W niektórych państwach ludzie są prześladowani za swoje poglądy polityczne, religię lub pochodzenie etniczne. Mogą być:

• niesprawiedliwie więzieni,
• bici i zastraszani,
• zmuszani do opuszczenia kraju.

W takich sytuacjach łamane są prawa do wolności, bezpieczeństwa, ochrony przed torturami i prawo do życia.

Ubóstwo, praca dzieci, brak edukacji

W wielu regionach świata problemem jest skrajne ubóstwo. Jego skutkiem jest:

• brak dostępu do czystej wody i jedzenia,
• brak dostępu do lekarza,
• brak możliwości chodzenia do szkoły.

W niektórych miejscach dzieci zamiast się uczyć:

• pracują w fabrykach, na plantacjach, w kopalniach,
• wykonują ciężką i niebezpieczną pracę,
• są źle traktowane i nie mają czasu na odpoczynek.

To łamanie prawa dziecka do nauki, zabawy, zdrowia i godnych warunków życia.

Dyskryminacja i mowa nienawiści

Dyskryminacja to gorsze traktowanie kogoś tylko dlatego, że należy do jakiejś grupy. Na przykład:

• ma inny kolor skóry,
• pochodzi z innego kraju,
• jest kobietą lub mężczyzną,
• ma niepełnosprawność,
• wyznaje inną religię lub żadnej.

Formami dyskryminacji mogą być:

• odmawianie pracy lub mieszkania,
• wyśmiewanie i obrażanie,
• brak dostosowania przestrzeni dla osób z niepełnosprawnościami,
• nierówne płace za tę samą pracę.

W internecie często spotyka się mowę nienawiści: obrażanie, grożenie, wykluczanie całych grup ludzi. To łamanie prawa do godności i szacunku.

Łamanie praw człowieka blisko nas

Prawa człowieka nie są łamane tylko w odległych krajach. Również blisko nas mogą się zdarzać sytuacje, w których narusza się podstawowe prawa i godność:

• przemoc domowa wobec dzieci lub dorosłych,
• znęcanie się rówieśnicze (mobbing) w szkole,
• wykluczanie kogoś z klasy, przezywanie, wyśmiewanie,
• publikowanie w sieci czyjegoś wizerunku bez zgody,
• zmuszanie kogoś do robienia czegoś wbrew jego woli.

Takie zachowania naruszają prawo do bezpieczeństwa, prywatności i szacunku.

Dlaczego nadal łamie się prawa człowieka

Przyczyny łamania praw człowieka są różne, na przykład:

• chęć władzy i zysku ponad wszystko,
• uprzedzenia i nienawiść wobec innych grup,
• brak wiedzy o prawach człowieka,
• obojętność świadków, którzy nie reagują.

Czasem ludzie myślą, że skoro coś dzieje się daleko, to ich nie dotyczy. Albo że „nic się nie da zrobić”. Taka postawa sprzyja dalszym nadużyciom.

Co może zrobić uczeń

Jako siódmoklasista nie decydujesz o wojnach czy prawie państwowym, ale możesz:

• szanować prawa i godność innych w klasie i w sieci,
• nie uczestniczyć w wyśmiewaniu, hejtowaniu, wykluczaniu,
• reagować, gdy ktoś jest krzywdzony (powiedzieć o tym dorosłemu),
• interesować się tym, co dzieje się na świecie,
• krytycznie podchodzić do informacji, które podżegają do nienawiści,
• brać udział w akcjach charytatywnych i edukacyjnych organizowanych w szkole lub w lokalnej społeczności.

W ten sposób uczysz się postawy wrażliwości i odpowiedzialności za innych ludzi.

Refleksja: czy prawa człowieka są dane raz na zawsze

Prawa człowieka zostały zapisane w różnych dokumentach międzynarodowych, ale to nie znaczy, że są automatycznie przestrzegane. Każde pokolenie musi:

• przypominać sobie, czym są prawa człowieka,
• reagować, gdy są łamane,
• budować kulturę szacunku i dialogu.

Zastanów się:

• gdzie w twoim otoczeniu można lepiej szanować prawa i godność innych,
• kiedy ty sam stawałeś w obronie czyjegoś prawa do szacunku,
• co możesz zmienić w swoim zachowaniu, żeby nie przyczyniać się do łamania praw człowieka.

Takie pytania pomagają zrozumieć, że obrona praw człowieka zaczyna się od codziennych, drobnych decyzji każdego z nas.