Etyka dla szkoły podstawowej/Godność osoby jako podstawa praw człowieka
Godność osoby jako podstawa praw człowieka
[edytuj]Kiedy mówimy o prawach człowieka, często pojawia się słowo „godność”. W dokumentach międzynarodowych i w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zapisano, że godność człowieka jest źródłem wszystkich praw i wolności. Co to znaczy w praktyce?
Czym jest godność osoby?
[edytuj]Godność osoby to szczególna wartość, którą ma każdy człowiek tylko dlatego, że jest człowiekiem. Oznacza to, że:
- nie trzeba na nią „zasłużyć” dobrym zachowaniem czy osiągnięciami,
- nie można jej nikomu odebrać, nawet jeśli postępuje źle,
- nie można się jej zrzec ani sprzedać.
Godność nie jest nagrodą, lecz czymś wrodzonym. Ma ją:
- noworodek i osoba starsza,
- człowiek zdrowy i chory,
- osoba bogata i biedna,
- ktoś wykształcony i ten, kto dopiero się uczy.
Szacunek dla godności oznacza uznanie, że każdy człowiek ma taką samą podstawową wartość.
Godność a równość ludzi
[edytuj]Skoro wszyscy ludzie mają taką samą godność, oznacza to ich równość w podstawowym znaczeniu. Równość nie znaczy, że wszyscy są tacy sami, ale że:
- nikt nie jest „z natury” lepszy lub gorszy,
- nikt nie zasługuje na poniżanie z powodu wyglądu, pochodzenia, płci, wiary, orientacji czy zdrowia,
- każdemu należy się podstawowy szacunek.
Z tej idei biorą się zakazy:
- dyskryminacji,
- niewolnictwa,
- tortur i okrutnego traktowania,
- poniżania i upokarzania ludzi.
Kiedy ktoś jest traktowany jak „gorszy sort”, jego godność jest naruszana.
Godność jako źródło praw człowieka
[edytuj]Po II wojnie światowej, widząc ogrom zła (obozy, masowe mordy, prześladowania), państwa świata próbowały odpowiedzieć na pytanie: co może chronić ludzi przed takimi tragediami? Odpowiedzią stała się właśnie godność człowieka.
W Powszechnej deklaracji praw człowieka napisano, że:
- wszystkie istoty ludzkie rodzą się wolne i równe w godności i prawach,
- prawa człowieka wynikają z przyrodzonej godności osoby.
Podobnie Konstytucja RP mówi, że:
- godność człowieka jest nienaruszalna,
- jest źródłem wolności i praw człowieka i obywatela,
- jej poszanowanie i ochrona jest obowiązkiem władz publicznych.
Oznacza to, że:
- prawa człowieka nie są „prezentem” od państwa,
- politycy nie mogą ich dowolnie dawać i odbierać,
- każde prawo powinno być zgodne z szacunkiem dla godności osoby.
Z godności wynikają między innymi:
- prawo do życia i nietykalności osobistej,
- prawo do wolności słowa i sumienia,
- prawo do nauki,
- prawo do prywatności,
- prawo do ochrony przed przemocą i upokarzaniem.
Godność w codziennym życiu ucznia
[edytuj]Może się wydawać, że godność i prawa człowieka to sprawa polityków, sądów i międzynarodowych organizacji. W rzeczywistości dotyczy ona także szkoły i internetu.
Szacunek dla godności to na przykład:
- nieprzezywanie innych,
- niewyśmiewanie czyjegoś wyglądu, ocen, sposobu mówienia,
- nienagrywanie i nieudostępnianie upokarzających filmików,
- niepublikowanie ośmieszających zdjęć bez zgody,
- nieizolowanie kogoś z klasy tylko dlatego, że jest inny.
Naruszeniem godności są:
- wyzwiska i hejt,
- publiczne ośmieszanie,
- znęcanie się psychiczne lub fizyczne,
- traktowanie kogoś jak „maskotki” do żartów.
Szacunek dla godności dotyczy także ciebie samego. Kiedy:
- pozwalasz, by ktoś stale cię upokarzał,
- sam mówisz o sobie „jestem nic niewart”,
warto poszukać pomocy i wsparcia. Twoja godność także wymaga ochrony.
Ochrona godności własnej i cudzej
[edytuj]Godność człowieka jest podstawą praw, ale sama nie „broni się” automatycznie. Potrzebne są:
- prawo i instytucje (sądy, rzecznik praw dziecka, organizacje pozarządowe),
- postawy ludzi, którzy reagują na zło.
Jako uczeń możesz:
- nie brać udziału w ośmieszaniu innych,
- głośno powiedzieć „to nie w porządku”, gdy widzisz upokarzanie,
- zgłosić nauczycielowi lub pedagodze sytuacje przemocy,
- szanować prywatność innych w sieci,
- bronić własnych granic, gdy ktoś je przekracza.
Prawa człowieka łączą się z obowiązkami. Skoro chcesz, by szanowano twoją godność, masz także obowiązek szanować godność innych.
Podsumowanie
[edytuj]Godność osoby:
- jest wrodzoną wartością każdego człowieka,
- stanowi podstawę równości ludzi,
- jest źródłem praw człowieka zapisanych w dokumentach międzynarodowych i w Konstytucji,
- powinna być szanowana w życiu codziennym – w domu, w szkole, w internecie.
Rozumienie godności pomaga zrozumieć, dlaczego niektóre zachowania są niedopuszczalne, nawet jeśli „wszyscy tak robią”, oraz dlaczego warto reagować, gdy czyjaś godność jest łamana. To jedna z kluczowych idei etyki i współczesnego świata.