Etyka dla szkoły podstawowej/Hedonizm – przyjemność jako cel życia? Argumenty „za” i „przeciw”

Wprowadzenie

Wiele reklam, filmów i mediów społecznościowych sugeruje, że najważniejsze w życiu to mieć przyjemność i dobrze się bawić. W etyce taki pogląd nazywa się hedonizmem. Warto zastanowić się, co on oznacza i czy rzeczywiście przyjemność powinna być głównym celem życia.

Czym jest hedonizm

Hedonizm to pogląd, według którego:

• przyjemność jest najwyższą wartością,
• unikanie cierpienia jest najważniejszym zadaniem,
• dobre jest to, co przynosi nam przyjemność.

Hedoniści często twierdzą, że:

• szczęśliwe życie = życie pełne przyjemności,
• jeśli coś daje przyjemność i nie widzimy od razu złych skutków, to jest dobre.

W historii filozofii istniały różne odmiany hedonizmu. Niektóre podkreślały znaczenie spokojnej, umiarkowanej przyjemności (na przykład przyjaźni, rozmowy, odpoczynku), inne były bliższe hasłu: korzystaj z życia, ile się da.

Argumenty „za” hedonizmem

Zwolennicy hedonizmu podają kilka argumentów:

Przyjemność jest naturalna

Każdy człowiek spontanicznie szuka przyjemności i unika bólu. To część naszej natury biologicznej.

Życie bez przyjemności wydaje się puste

Gdybyśmy mieli tylko obowiązki, cierpienie i wysiłek, bez żadnych radości, trudno byłoby uznać takie życie za dobre.

Przyjemność jako nagroda za wysiłek

Przyjemność może być skutkiem dobrze wykonanej pracy: satysfakcja po zdanym egzaminie, radość po ukończonym projekcie, duma po pokonaniu trudności.

Przyjemność pomaga w dbaniu o siebie

Szukanie przyjemności w zdrowych rzeczach (ruch, przyroda, relacje, hobby) może sprzyjać zdrowiu fizycznemu i psychicznemu.

Prawo do szczęścia

Hedonizm przypomina, że człowiek ma prawo do radości, odpoczynku i własnych przyjemności, a nie tylko do spełniania oczekiwań innych.

Argumenty „przeciw” hedonizmowi

Krytycy hedonizmu zwracają uwagę na kilka problemów.

Krótkotrwała przyjemność kontra długotrwałe skutki

Niektóre rzeczy dają natychmiastową przyjemność, ale mają złe konsekwencje:

• lenistwo teraz – gorsze oceny później,
• ryzykowne zachowania – niebezpieczeństwo dla zdrowia,
• używki – możliwość uzależnienia.

Same odczucia przyjemności nie mówią, czy dany czyn jest naprawdę dla nas dobry.

Egoizm i lekceważenie innych

Skrajny hedonizm może prowadzić do postawy:

• ważne, że mi jest dobrze,
• inni są mniej ważni.

To zderza się z zasadą niekrzywdzenia i solidarności. Jeśli moja przyjemność opiera się na czyjejś krzywdzie, trudno ją uznać za moralnie dobrą.

Niesprawiedliwość społeczna

Gdy najważniejsza jest przyjemność, osoby bogatsze i silniejsze mogą:

• wykorzystywać słabszych,
• ignorować cierpienie innych,
• skupiać się tylko na własnym komforcie.

Znika wtedy troska o sprawiedliwość i prawa innych.

Ryzyko pustki i uzależnień

Ciągłe gonienie za kolejnymi przyjemnościami może prowadzić do:

• znudzenia (trzeba coraz silniejszych bodźców),
• uzależnień (od gier, internetu, jedzenia, substancji),
• poczucia braku sensu, gdy przyjemność mija.

Zaniedbanie wartości trudnych, ale ważnych

W życiu ważne są też:

• odpowiedzialność,
• wierność,
• odwaga,
• praca nad sobą.

Często wymagają one wysiłku, a nawet rezygnacji z natychmiastowej przyjemności. Skrajny hedonizm nie potrafi dobrze ich docenić.

Czy każda przyjemność jest dobra

Etyka stawia pytania:

• skąd bierze się przyjemność (czy wiąże się z czyjąś krzywdą),
• jakie są skutki tej przyjemności w przyszłości,
• czy pomaga ona rozwijać człowieka, czy raczej go niszczy.

Można odróżniać:

• przyjemności niskie – oparte tylko na chwilowych doznaniach,
• przyjemności wyższe – związane z rozwojem, relacjami, twórczością, pomaganiem innym.

Niektóre koncepcje etyczne uznają, że warto dążyć raczej do tych „wyższych” przyjemności, nawet jeśli wymagają wysiłku.

Przyjemność a sens życia

Hedonizm widzi sens życia przede wszystkim w przyjemności. Inne podejścia mówią, że ważne są także:

• relacje oparte na miłości i przyjaźni,
• działanie na rzecz innych (altruizm),
• rozwijanie talentów i charakteru,
• szukanie prawdy i głębszego znaczenia własnego życia.

Przyjemność może być elementem sensownego życia, ale nie musi być jego jedynym celem. Często pojawia się jako skutek uboczny:

• dobrze wykonanej pracy,
• uczciwych relacji,
• twórczej aktywności.

Podsumowanie

Hedonizm podkreśla ważną prawdę: przyjemność i unikanie cierpienia są istotne dla człowieka. Jednak uznanie przyjemności za jedyny lub najwyższy cel życia rodzi poważne problemy moralne:

• może prowadzić do egoizmu,
• pomija sprawiedliwość i odpowiedzialność,
• nie radzi sobie dobrze z długoterminowymi skutkami naszych czynów.

Na lekcjach etyki rozważamy, jak znaleźć równowagę między dążeniem do przyjemności a troską o innych ludzi, rozwój własnej osobowości i sens życia.