Etyka dla szkoły podstawowej/Intencje i motywy – dlaczego coś robię

Intencje i motywy – dlaczego coś robię

Każde nasze działanie ma jakiś cel. Coś robimy, bo czegoś chcemy, coś planujemy, czegoś oczekujemy. W etyce ważne jest nie tylko to, co robimy, ale także dlaczego to robimy. Do opisywania tego służą dwa pojęcia: intencja i motyw.

Co to jest intencja

Intencja to świadomy zamiar, plan, cel działania. Można też powiedzieć: intencja to odpowiedź na pytanie: co chcę osiągnąć, robiąc daną rzecz?

Przykłady:

• podchodzę do kolegi z intencją przeproszenia go
• uczę się z intencją napisania sprawdzianu na dobrą ocenę
• sprzątam pokój z intencją sprawienia rodzicom przyjemności

Intencja jest zwykle dość jasna i można ją łatwo nazwać.

Co to jest motyw

Motyw to głębszy powód działania, coś, co nas wewnętrznie popycha do zrobienia czegoś. Motyw często wiąże się z naszymi uczuciami, potrzebami, lękami lub pragnieniami.

Przykłady:

• pomagam koledze z motywu przyjaźni
• uczę się z motywu chęci bycia docenionym
• sprzątam z motywu strachu przed karą
• przepraszam z motywu poczucia winy

Czasem mamy kilka motywów naraz, a niektóre z nich mogą być przed nami samymi ukryte.

Czym się różni intencja i motyw

Można to prosto ująć:

• intencja mówi: co chcę zrobić i jaki mam oficjalny cel
• motyw mówi: dlaczego tak naprawdę to robię, co mną kieruje w środku

Na przykład:

• intencja: pożyczę koledze pieniądze, żeby mógł kupić bilet
• motyw: chcę, żeby mnie lubił i był mi coś winien

Albo:

• intencja: zgłoszę się do odpowiedzi, żeby pomóc nauczycielowi prowadzić lekcję
• motyw: chcę dostać plusa do oceny, bo zależy mi na świadectwie z wyróżnieniem

Przykłady z życia ucznia

Przykład 1 Oddaję znaleziony na korytarzu portfel do sekretariatu. Intencja: chcę, żeby właściciel odzyskał swoje rzeczy. Możliwe motywy:

• uważam, że tak jest uczciwie
• boję się, że ktoś zobaczy, jak zabieram portfel
• liczę na pochwałę od nauczyciela

Przykład 2 Pomagam koledze w zadaniu z matematyki. Intencja: chcę, żeby zrozumiał zadanie. Możliwe motywy:

• lubię mu pomagać
• chcę, żeby później on pomógł mi z innym przedmiotem
• chcę dobrze wypaść w oczach klasy

Przykład 3 Mówię przy wszystkich, że nie lubię jakiejś osoby z klasy. Intencja: chcę wyrazić swoje zdanie. Możliwe motywy:

• jestem na tę osobę zły
• chcę się popisać przed grupą
• chcę kogoś ośmieszyć i wykluczyć z paczki

Te same działania mogą być ocenione różnie, gdy poznajemy ich motywy.

Dlaczego intencje i motywy są ważne

W ocenie moralnej liczy się:

• co ktoś zrobił
• jakie były skutki jego działania
• ale także, dlaczego to zrobił, czyli jakie miał intencje i motywy

Inaczej oceniamy:

• kogoś, kto powiedział coś przykrego przez przypadek
• a inaczej kogoś, kto specjalnie chciał kogoś zranić

Intencje i motywy pokazują, czy:

• kierujemy się życzliwością, sprawiedliwością, odpowiedzialnością
• czy raczej egoizmem, chęcią zemsty, zazdrością

Jak zastanawiać się nad własnymi intencjami i motywami

Warto czasem zadać sobie kilka pytań:

• po co naprawdę to robię?
• co chcę przez to osiągnąć?
• czy mój motyw jest raczej dobry, czy egoistyczny?
• czy chciałbym, żeby inni znali mój prawdziwy powód działania?
• jak bym ocenił to zachowanie, gdyby zrobił tak ktoś inny?

Takie pytania pomagają lepiej rozumieć samego siebie i podejmować bardziej odpowiedzialne decyzje.

Zapamiętaj

• Intencja to świadomy zamiar, czyli co chcę osiągnąć swoim działaniem.
• Motyw to głębszy powód działania, związany z moimi uczuciami i potrzebami.
• W ocenie moralnej ważne jest nie tylko to, co robimy, ale też dlaczego to robimy.
• Zastanawianie się nad własnymi intencjami i motywami pomaga się rozwijać i postępować coraz dojrzalej.