Etyka dla szkoły podstawowej/Jak formułować sądy: „uważam, że… bo…”

Jak formułować sądy: „uważam, że… bo…”

Każdy z nas ma różne zdania na ważne i mniej ważne sprawy. W etyce uczymy się nie tylko myśleć, ale także jasno mówić, co uważamy i dlaczego tak uważamy. Pomaga w tym prosty schemat: „uważam, że… bo…”.

Czym jest sąd

Sąd to wypowiedź, w której mówimy, co myślimy o jakiejś sprawie. Może to być:

• nasza opinia (coś nam się podoba albo nie),
• nasza ocena czyjegoś zachowania,
• nasze zdanie o tym, co jest dobre, a co złe.

Przykłady sądów:

• Uważam, że odrabianie pracy domowej jest ważne.
• Myślę, że wyśmiewanie innych jest krzywdzące.
• Uważam, że warto pomagać młodszym uczniom.

Sąd to nie to samo, co fakt. Fakt: Na zegarze jest godzina 10.15. Sąd: Uważam, że dziś czas bardzo wolno płynie.

Po co dodawać „bo”

Gdy mówimy tylko: „Uważam, że…”, inni nie wiedzą, dlaczego tak myślimy. Dodając „bo”, podajemy powód.

Dzięki „bo”:

• inni lepiej rozumieją nasze zdanie,
• możemy spokojnie rozmawiać i się spierać,
• sami sprawdzamy, czy nasze myślenie ma sens.

Przykład: Uważam, że nie wolno wyśmiewać innych, bo to ich rani i mogą czuć się gorsi.

Schemat wypowiedzi „uważam, że… bo…”

Ten schemat ma dwie części:

1. Uważam, że… – mówisz, jakie masz zdanie.
2. Bo… – wyjaśniasz, dlaczego tak uważasz.

Przykłady:

• Uważam, że nie powinno się ściągać na sprawdzianie, bo to jest nieuczciwe wobec innych i wobec nauczyciela.
• Uważam, że trzeba szanować rzeczy wspólne w klasie, bo korzystamy z nich wszyscy.
• Uważam, że warto pomagać w domu, bo wtedy inni domownicy mają mniej pracy i łatwiej im odpocząć.
• Uważam, że nie należy obrażać nikogo w internecie, bo słowa w sieci też mogą bardzo zranić.

Skąd brać dobre powody

Powody w zdaniu po „bo” mogą wynikać z:

• zasad – Uważam, że nie wolno kraść, bo to jest łamanie prawa i zasad uczciwości.
• skutków – Uważam, że trzeba zapinać pasy w samochodzie, bo to zmniejsza ryzyko poważnych obrażeń.
• uczuć własnych i innych – Uważam, że nie wolno wykluczać nikogo z zabawy, bo wtedy ta osoba czuje się samotna i odrzucona.
• doświadczenia – Uważam, że warto planować naukę wcześniej, bo kiedy odkładam wszystko na ostatnią chwilę, jestem bardzo zestresowany.
• wiedzy – Uważam, że trzeba ograniczać ilość słodyczy, bo wiemy, że szkodzą zębom i zdrowiu.

Im bardziej przemyślany powód, tym silniejszy i bardziej przekonujący jest nasz sąd.

Jak formułować sądy z szacunkiem

Ważne jest nie tylko, co mówisz, ale także jak to mówisz. Zamiast oceniać ludzi:

• Nie mów: „Jesteś beznadziejny, bo mało się uczysz”.
• Lepiej powiedz: „Uważam, że warto więcej się uczyć, bo wtedy łatwiej zrozumieć materiał i mieć lepsze oceny”.

Zamiast atakować:

• Nie mów: „Twoje zdanie jest głupie”.
• Lepiej powiedz: „Uważam inaczej, bo widzę tę sprawę w ten sposób…”.

Staraj się:

• mówić spokojnym głosem,
• używać słów: uważam, myślę, sądzę,
• nie wyśmiewać cudzego zdania, nawet jeśli się nie zgadzasz.

Ćwiczenie dla ciebie

Spróbuj sam ułożyć kilka zdań według schematu „uważam, że… bo…”, na przykład:

• o zachowaniu w klasie,
• o korzystaniu z telefonów,
• o pomaganiu innym,
• o tym, jak warto spędzać wolny czas.

Zapisz je w zeszycie. Sprawdź, czy w każdej wypowiedzi:

• jasno mówisz, co uważasz,
• podajesz sensowny powód po „bo”.

Dzięki takim ćwiczeniom uczysz się logicznie i kulturalnie wyrażać swoje zdanie.