Etyka dla szkoły podstawowej/Kiedy jestem odpowiedzialny za to, co się stało

Kiedy jestem odpowiedzialny za to, co się stało

W życiu zdarzają się sytuacje, w których coś pójdzie nie tak: ktoś się obrazi, coś się zepsuje, pojawia się szkoda. Wtedy warto zadać sobie pytanie: czy to jest moja odpowiedzialność? Zrozumienie tego pomaga zachowywać się uczciwie wobec siebie i innych.

Co to znaczy być odpowiedzialnym

Być odpowiedzialnym za coś znaczy:

• przyznać, że mój czyn miał wpływ na to, co się stało,
• być gotowym ponieść konsekwencje,
• starać się naprawić wyrządzoną szkodę,
• wyciągnąć wnioski na przyszłość.

Odpowiedzialność dotyczy zarówno rzeczy złych (np. zepsuty przedmiot), jak i dobrych (np. sukces grupy, w której pracowałem).

Trzy pytania o odpowiedzialność

Aby sprawdzić, czy jestem odpowiedzialny za to, co się stało, mogę zadać sobie trzy pytania:

Czy miałem wpływ na sytuację?

• Czy moje zachowanie przyczyniło się do tego, co się wydarzyło?

Czy wiedziałem, co robię?

• Czy rozumiałem, jakie mogą być skutki mojego działania?

Czy mogłem postąpić inaczej?

• Czy miałem wybór i mogłem wybrać lepsze zachowanie?

Jeśli na większość z tych pytań odpowiadam tak, oznacza to, że ponoszę odpowiedzialność.

Kiedy jestem odpowiedzialny

Można powiedzieć, że jestem odpowiedzialny między innymi wtedy, gdy:

Zrobiłem coś świadomie i celowo

• Na przykład: specjalnie kogoś popchnąłem, chociaż wiedziałem, że może się przewrócić.

Zgodziłem się uczestniczyć w czymś złym

• Na przykład: razem z kolegami wyśmiewałem inną osobę, choć mógłbym się wycofać.

Złamałem znaną mi zasadę lub zakaz

• Na przykład: bawiłem się piłką tam, gdzie było to zabronione, i stłukłem szybę.

Zlekceważyłem czyjeś ostrzeżenie

• Na przykład: rodzic lub nauczyciel ostrzegali, aby czegoś nie robić, a ja mimo to zrobiłem swoje.

Nie zareagowałem, choć mogłem pomóc

• Na przykład: widziałem, że ktoś jest krzywdzony, mogłem powiedzieć o tym dorosłemu, ale postanowiłem udawać, że nic się nie dzieje.

W takich sytuacjach nie wystarczy powiedzieć: to nie moja wina. Trzeba przyznać, jaki był mój udział.

Kiedy odpowiedzialność jest mniejsza albo dzielona

Zdarzają się sytuacje trudniejsze do oceny:

Wypadek mimo ostrożności

• Jeśli naprawdę uważałem i przestrzegałem zasad, a mimo to coś się stało, moja odpowiedzialność jest inna niż wtedy, gdy byłem lekkomyślny.

Działanie w grupie

• Gdy kilka osób razem zrobiło coś złego, odpowiedzialność jest wspólna. Nie można zrzucać wszystkiego tylko na jedną osobę.

Brak pełnej wiedzy

• Jeśli ktoś celowo mnie okłamał albo zataił ważne informacje, moja odpowiedzialność może być mniejsza, ale i tak warto zastanowić się, co mogłem sprawdzić sam.

Ważne jest, aby uczciwie ocenić swoją rolę, a nie szukać wymówek na siłę.

Co robić, gdy jestem odpowiedzialny

Jeśli rozumiem, że jestem odpowiedzialny za to, co się stało, warto:

Przyznać się

• Powiedzieć szczerze, co zrobiłem, zamiast kłamać lub zrzucać winę na innych.

Przeprosić

• Zwrócić się do osoby poszkodowanej i wyrazić żal za to, co się stało.

Spróbować naprawić szkodę

• Na przykład: pomóc posprzątać, naprawić rzecz, odrobić pracę, którą zepsułem innym.

Wyciągnąć wnioski

• Zastanowić się, jak zachować się inaczej następnym razem, aby nie powtórzyć błędu.

Takie postępowanie świadczy o prawdziwej dojrzałości, nawet jeśli ma się dopiero kilkanaście lat.

Podsumowanie

Jestem odpowiedzialny za to, co się stało, gdy miałem wpływ na sytuację, wiedziałem, co robię i mogłem postąpić inaczej. Odpowiedzialność nie polega na ciągłym obwinianiu się, ale na uczciwym przyznaniu się do swojego udziału, naprawieniu szkody i uczeniu się na błędach. Dzięki temu staję się bardziej godny zaufania dla innych i dla samego siebie.