Etyka dla szkoły podstawowej/Nietykalność osobista, wolność, praworządność – co znaczą w praktyce

Wprowadzenie

W konstytucji i prawach człowieka często pojawiają się pojęcia: nietykalność osobista, wolność i praworządność. Brzmią poważnie, ale mają bardzo konkretne znaczenie w codziennym życiu – także uczniów szkoły podstawowej.

Nietykalność osobista

Nietykalność osobista oznacza, że twoje ciało należy do ciebie i nikt nie ma prawa:

• cię bić, popychać, kopać
• dotykać cię w sposób, którego nie chcesz
• zamykać cię, przytrzymywać siłą bez powodu
• przeszukiwać twoich rzeczy bez uzasadnienia (np. plecaka, kieszeni)

Dotyczy to zarówno dorosłych, jak i rówieśników. Wyjątkiem są sytuacje, gdy ktoś ratuje ci życie lub zdrowie (np. lekarz, ratownik), albo gdy rodzice czy nauczyciele muszą zareagować, żeby powstrzymać przemoc.

W praktyce oznacza to, że:

• masz prawo powiedzieć stanowczo: nie chcę, nie rób tak
• masz prawo zgłosić przemoc lub nękanie dorosłym (rodzicom, nauczycielowi, pedagogowi)
• masz prawo do swojej prywatności (np. w toalecie, w przebieralni)

Szacunek do nietykalności osobistej innych osób oznacza, że ty też nie stosujesz przemocy i nie naruszasz czyjegoś poczucia bezpieczeństwa.

Wolność

Wolność to możliwość decydowania o sobie w pewnych granicach. Obejmuje między innymi:

• wolność myślenia i wyrażania własnych poglądów
• wolność wyznania lub niewyznawania żadnej religii
• wolność wyboru znajomych, zainteresowań, sposobu spędzania wolnego czasu
• wolność poruszania się (w granicach prawa i zasad ustalonych przez rodziców)

Wolność nie oznacza jednak, że można robić wszystko, co się chce. Kończy się tam, gdzie zaczynają się prawa i bezpieczeństwo innych osób oraz obowiązujące prawo.

W praktyce:

• możesz mieć inne zdanie niż rodzice, nauczyciele czy koledzy, ale wyrażasz je kulturalnie
• możesz słuchać innej muzyki, ubierać się inaczej (w granicach regulaminu szkoły i zasad bezpieczeństwa)
• nie możesz używać swojej wolności do obrażania, zastraszania lub krzywdzenia innych
• mimo wolności masz obowiązki: nauki, przestrzegania regulaminów, szanowania innych

Praworządność

Praworządność oznacza, że w państwie:

• wszyscy muszą przestrzegać prawa – zarówno zwykli obywatele, jak i politycy, urzędnicy, policja
• prawo jest ważniejsze niż czyjeś prywatne interesy
• przepisy obowiązują wszystkich w taki sam sposób
• spory rozstrzygają niezależne sądy

W praktyce praworządność oznacza, że:

• nikt nie może zostać ukarany bez podstawy w prawie (np. mandat, kara w szkole muszą mieć podstawę w przepisach lub regulaminie)
• masz prawo wiedzieć, jakie zasady cię obowiązują (np. statut szkoły, regulamin klasy)
• masz prawo odwołać się od decyzji, którą uważasz za niesprawiedliwą (np. porozmawiać z wychowawcą, dyrektorem, rodzicami)
• nauczyciele i dyrekcja też muszą przestrzegać zasad zapisanych w prawie i dokumentach szkolnych

Praworządność chroni przed tym, by ktoś silniejszy lub ważniejszy decydował tylko według własnego widzimisię.

Jak te pojęcia łączą się ze sobą

Nietykalność osobista i wolność to twoje podstawowe prawa. Praworządność to zasada, która ma te prawa chronić w praktyce, przez jasne przepisy i ich przestrzeganie.

W państwie demokratycznym:

• prawo ma chronić twoją wolność i bezpieczeństwo
• twoja wolność jest ograniczona tak, by nie naruszała wolności innych
• wszyscy powinni szanować cudzą nietykalność osobistą

Podsumowanie

Nietykalność osobista, wolność i praworządność to nie tylko trudne słowa z podręcznika. Oznaczają one, że:

• nikt nie ma prawa cię krzywdzić ani naruszać twojej prywatności
• możesz myśleć i mówić po swojemu, ale z szacunkiem dla innych i zgodnie z prawem
• prawo ma obowiązywać wszystkich jednakowo i chronić człowieka przed niesprawiedliwością

Znajomość tych zasad pomaga rozumieć własne prawa i obowiązki oraz mądrze z nich korzystać.