Etyka dla szkoły podstawowej/Odpowiedzialność za Ziemię wobec ludzi, zwierząt i przyszłych pokoleń

Wprowadzenie

Człowiek żyje na Ziemi razem z innymi ludźmi, zwierzętami i roślinami. Nasze działania wpływają na środowisko: na klimat, wodę, glebę, powietrze. W etyce pojawia się pytanie: za co jesteśmy odpowiedzialni jako mieszkańcy planety i wobec kogo ponosimy tę odpowiedzialność.

Dlaczego mówimy o odpowiedzialności za Ziemię

W ostatnich dziesięcioleciach szczególnie wyraźne stały się takie zjawiska jak:

• zanieczyszczenie powietrza i wód
• zmiany klimatyczne
• wymieranie wielu gatunków zwierząt i roślin
• wycinka lasów i niszczenie naturalnych siedlisk

Widać, że działalność człowieka może poważnie niszczyć środowisko. Dlatego mówimy o moralnej odpowiedzialności za Ziemię – nie tylko wobec nas samych, ale także wobec innych istot i osób, które będą żyły po nas.

Odpowiedzialność wobec ludzi żyjących dzisiaj

Zanieczyszczone środowisko szkodzi przede wszystkim ludziom. Przykłady:

• zanieczyszczone powietrze powoduje choroby układu oddechowego
• brak dostępu do czystej wody zagraża zdrowiu i życiu
• susze, powodzie i burze zagrażają gospodarstwom i miastom

Odpowiedzialność wobec innych ludzi oznacza, że:

• nie mamy prawa żyć wygodnie kosztem zdrowia i bezpieczeństwa innych
• bogatsze kraje i osoby powinny brać pod uwagę skutki swoich działań dla biedniejszych regionów świata
• powinniśmy domagać się od władz działań, które chronią środowisko, a nie je niszczą

Chodzi o sprawiedliwość: nikt nie powinien ponosić większych kosztów z powodu czyjejś lekkomyślności lub chciwości.

Odpowiedzialność wobec zwierząt i przyrody

Zwierzęta i rośliny nie mogą bronić swoich interesów w taki sposób jak ludzie. Są zależne od naszych decyzji. Odpowiedzialność wobec przyrody oznacza między innymi:

• uznanie, że zwierzęta odczuwają ból i strach, więc nie wolno ich niepotrzebnie krzywdzić
• ochronę naturalnych siedlisk (lasów, łąk, rzek), w których żyją różne gatunki
• troskę o bioróżnorodność, czyli bogactwo gatunków roślin i zwierząt

Z etycznego punktu widzenia człowiek nie jest absolutnym panem Ziemi, który może dowolnie wszystko wykorzystywać. Jest raczej gospodarzem, który ma obowiązek opieki nad słabszymi istotami.

Odpowiedzialność wobec przyszłych pokoleń

Przyszłe pokolenia to ludzie, którzy dopiero się urodzą: nasze dzieci, wnuki, prawnuki. Nie mogą dziś zabrać głosu ani się bronić, ale będą żyły w świecie, który im zostawimy.

Odpowiedzialność wobec przyszłych pokoleń oznacza pytanie:

• czy nasze obecne działania nie zniszczą im warunków do życia
• czy nie zużywamy zbyt szybko zasobów, których już nie da się odtworzyć
• czy nasze decyzje klimatyczne nie doprowadzą do katastrof, które oni będą musieli znosić

Z tym wiąże się pojęcie zrównoważonego rozwoju: rozwijania gospodarki i technologii tak, aby zaspokajać potrzeby teraźniejszych ludzi, nie odbierając szansy na godne życie ludziom w przyszłości.

Co ta odpowiedzialność oznacza w praktyce

Odpowiedzialność za Ziemię nie dotyczy tylko rządów i wielkich firm. Ma też wymiar indywidualny. W codziennym życiu może wyrażać się na przykład przez:

• ograniczanie marnowania jedzenia
• wybieranie produktów trwałych zamiast jednorazowych
• oszczędzanie energii elektrycznej i wody
• korzystanie z komunikacji publicznej, roweru, chodzenia pieszo zamiast krótkich przejazdów samochodem
• segregację odpadów i ograniczanie plastiku
• udział w akcjach sprzątania i sadzenia drzew
• interesowanie się polityką środowiskową i świadome wybory konsumenckie

Chodzi o to, by przy każdej decyzji zadać sobie pytanie: jaki to będzie miało wpływ na innych ludzi, zwierzęta, środowisko teraz i w przyszłości.

Podsumowanie

Odpowiedzialność za Ziemię ma trzy wymiary:

• wobec ludzi żyjących dzisiaj, aby nie szkodzić ich zdrowiu i bezpieczeństwu
• wobec zwierząt i całej przyrody, która jest od nas zależna
• wobec przyszłych pokoleń, którym powinniśmy zostawić świat nadający się do życia

Jest to ważne zadanie moralne każdego człowieka i całych społeczeństw. Sposób, w jaki korzystamy z zasobów Ziemi dzisiaj, zadecyduje o tym, jak będzie wyglądało życie na planecie jutro.