Etyka dla szkoły podstawowej/Patriotyzm, naród, pluralizm – między dumą a wykluczaniem innych

Patriotyzm, naród, pluralizm – między dumą a wykluczaniem innych

Na lekcjach etyki mówimy nie tylko o relacjach z najbliższymi, ale też o tym, jak odnosimy się do szerszej wspólnoty: narodu i państwa. Pojawia się wtedy temat patriotyzmu i pluralizmu. Ważne jest, aby umieć odróżnić zdrową dumę z własnego kraju od postaw, które prowadzą do wykluczania i pogardy wobec innych.

Co to jest naród

Naród to wspólnota ludzi, których łączą między innymi:

• wspólna historia
• język (lub kilka języków)
• kultura (tradycje, symbole, święta)
• często także wspólne terytorium

Naród nie jest jednorodny. W jednym narodzie mogą żyć ludzie:

• o różnych poglądach politycznych
• różnych wyznań lub niewierzący
• z różnych regionów, mówiący różnymi dialektami

Łączy ich poczucie przynależności do tej samej większej wspólnoty.

Co to jest patriotyzm

Patriotyzm to postawa szacunku i troski wobec własnej ojczyzny i narodu. Przejawia się na przykład w:

• znajomości historii i kultury własnego kraju
• szacunku do symboli narodowych (godła, flagi, hymnu)
• trosce o język ojczysty
• zaangażowaniu w sprawy lokalnej społeczności
• gotowości do pracy dla dobra wspólnego, a nie tylko własnej korzyści

Patriotyzm nie musi oznaczać wielkich bohaterstw. Często wyraża się w codziennych, zwykłych działaniach: uczciwej pracy, odpowiedzialnej nauce, dbaniu o środowisko, szacunku dla innych obywateli.

Co to jest pluralizm

Pluralizm (zwłaszcza pluralizm społeczny i kulturowy) oznacza, że:

• w jednym kraju żyją ludzie różniący się poglądami, wiarą, stylem życia
• istnieją różne partie polityczne, organizacje, ruchy społeczne
• pojawiają się różne opinie na temat tego, co dla kraju jest najlepsze

Pluralizm zakłada:

• prawo do własnego zdania
• wzajemny szacunek mimo różnic
• rozwiązywanie sporów za pomocą rozmowy i prawa, a nie przemocy

Pluralizm nie niszczy jedności narodu, tylko pokazuje, że ta wspólnota jest złożona i żywa.

Patriotyzm a wykluczanie innych

Problem pojawia się wtedy, gdy:

• duma z własnego narodu zamienia się w pogardę wobec innych narodów
• ktoś uważa, że „prawdziwymi obywatelami” są tylko osoby myślące i żyjące tak jak on
• odmawia się innym ludziom przynależności do narodu, bo są „inni” (np. mają inne pochodzenie, wiarę, poglądy)

Między zdrowym patriotyzmem a postawą wykluczającą przebiega cienka granica.

Zdrowy patriotyzm:

• mówi: cieszę się z mojego kraju i chcę dla niego dobra
• szanuje inne narody i ich tradycje
• uznaje, że wewnątrz jednego narodu mogą istnieć różnice

Postawa wykluczająca (np. szowinizm, rasizm, skrajny nacjonalizm):

• mówi: mój naród jest lepszy od innych, inni są gorsi
• traktuje „obcych” z pogardą lub wrogością
• może prowadzić do przemocy, dyskryminacji, łamania praw człowieka

Jak łączyć patriotyzm z pluralizmem

Da się jednocześnie:

• być dumnym ze swojego kraju
• szanować inne narody i kultury
• akceptować różnorodność we własnym społeczeństwie

Pomagają w tym pytania:

• czy moja duma z własnego narodu nie opiera się na poniżaniu innych?
• czy potrafię wysłuchać osób, które inaczej rozumieją patriotyzm?
• czy potrafię odróżnić krytykę konkretnych działań władz od obrażania całego narodu?
• czy pamiętam, że każdy człowiek, niezależnie od narodowości, ma godność i prawa?

Etyka przypomina, że patriotyzm powinien szanować także wartości uniwersalne, takie jak:

• godność każdej osoby
• prawa człowieka
• zasada niekrzywdzenia
• sprawiedliwość i solidarność

Przykłady postaw łączących dumę i szacunek

Patriotyzm połączony z pluralizmem widać wtedy, gdy ktoś:

• obchodzi święta narodowe z szacunkiem, ale nie zmusza innych do swoich form świętowania
• dba o język ojczysty, ale nie wyśmiewa osób gorzej mówiących po polsku
• docenia historię własnego narodu, ale nie zapomina o błędach i cierpieniu innych
• sprzeciwia się mowie nienawiści wobec mniejszości (narodowych, religijnych, światopoglądowych), bo rozumie, że wszyscy są obywatelami tego samego państwa

Zapamiętaj

• Naród to wspólnota ludzi połączonych historią, kulturą i poczuciem przynależności.
• Patriotyzm to troska o dobro własnej ojczyzny i narodu, wyrażana w codziennych postawach.
• Pluralizm oznacza różnorodność poglądów i stylów życia wewnątrz jednego społeczeństwa.
• Zdrowy patriotyzm nie wyklucza innych, ale łączy dumę z szacunkiem dla wszystkich ludzi, także „innych” i „obcych”.