Etyka dla szkoły podstawowej/Prawo a moralność – podobieństwa i różnice

Prawo a moralność – podobieństwa i różnice

Na co dzień spotykasz się zarówno z prawem, jak i z moralnością, choć nie zawsze zdajesz sobie z tego sprawę. Jedno i drugie mówi, jak ludzie powinni się zachowywać. Mimo to prawo i moralność nie są tym samym.

Czym jest prawo

Prawo to zbiór przepisów ustanowionych przez państwo. Są one spisane w ustawach, kodeksach i regulaminach. Obowiązują wszystkich obywateli.

Cechy prawa:

jest zapisane (w dokumentach, regulaminach),
obowiązuje na określonym terenie (np. w państwie, w szkole),
jego przestrzegania pilnują specjalne instytucje (policja, sądy, dyrekcja szkoły),
za złamanie przepisów grożą konkretne kary (mandat, grzywna, uwaga, nagana).

Przykłady:

zakaz kradzieży,
przepisy ruchu drogowego (przechodzenie na zielonym świetle),
regulamin szkoły (zakaz używania telefonu na lekcji).

Czym jest moralność

Moralność to zbiór przekonań o tym, co jest dobre, a co złe w zachowaniu człowieka. Nie jest zwykle spisana w ustawach, ale przekazywana w rodzinie, szkole, kulturze i przez religie.

Cechy moralności:

dotyczy wartości, takich jak uczciwość, szacunek, sprawiedliwość,
jest związana z sumieniem – wewnętrznym poczuciem dobra i zła,
nie zawsze jest zapisana, często istnieje w postaci zwyczajów i zasad wychowania,
za złamanie norm moralnych grożą raczej wyrzuty sumienia, utrata zaufania, potępienie ze strony innych, a nie kary sądowe.

Przykłady:

nie wyśmiewanie słabszych,
dotrzymywanie obietnic,
mówienie prawdy,
pomaganie potrzebującym.

Podobieństwa między prawem a moralnością

Prawo i moralność mają ze sobą wiele wspólnego:

wskazują, jak należy postępować,
wyznaczają granice tego, co wolno, a czego nie wolno,
pomagają odróżniać zachowania dobre od złych,
wpływają na to, jak wygląda życie w społeczeństwie,
często oparte są na podobnych wartościach (np. życiu, wolności, sprawiedliwości).

Wiele przepisów prawnych powstało właśnie dlatego, że większość ludzi uważa pewne zachowania za moralnie złe (np. kradzież, przemoc).

Różnice między prawem a moralnością

Mimo podobieństw prawo i moralność różnią się w kilku ważnych punktach:

Źródło:

prawo tworzy państwo (parlament, rząd, władze lokalne),
moralność kształtuje rodzina, wychowanie, tradycja, religia, własne sumienie.

Sposób zapisu:

prawo jest spisane w dokumentach,
moralność najczęściej istnieje w postaci niepisanych zasad.

Kontrola i kara:

przestrzegania prawa pilnują instytucje (policja, sąd, dyrekcja szkoły),
moralności pilnują ludzie wokół nas i nasze własne sumienie.

Zakres:

prawo nie reguluje wszystkich zachowań (np. nie ma ustawy o tym, czy masz być miły dla kolegi),
moralność ocenia także te zachowania, którymi prawo się nie zajmuje.

Zmiana:

prawo można zmienić przez głosowanie i uchwalanie nowych ustaw,
moralność zmienia się wolniej, często przez wiele pokoleń.

Przykłady z życia ucznia

Zachowanie zgodne z prawem, ale wątpliwe moralnie:

nie ma przepisu zabraniającego wyśmiewania kolegi na przerwie, ale jest to moralnie złe, bo rani drugą osobę.

Zachowanie moralnie dobre, choć prawo go nie wymaga:

pomagasz starszej osobie nieść zakupy – nie ma takiego obowiązku w prawie, ale jest to uważane za moralnie dobre.

Zachowanie sprzeczne i z prawem, i z moralnością:

kradzież telefonu – jest zakazana przez prawo i uważana za moralnie złą.

Dlaczego potrzebujemy i prawa, i moralności

Prawo:

porządkuje życie w państwie,
jasno określa, jakie zachowania są zakazane,
pozwala karać tych, którzy łamią zasady.

Moralność:

działa także tam, gdzie prawo nie sięga,
podpowiada, jak być dobrym człowiekiem, a nie tylko jak uniknąć kary,
pomaga oceniać, czy prawo jest sprawiedliwe i czy nie trzeba go zmienić.

Do dojrzałego życia potrzebne jest zarówno przestrzeganie prawa, jak i kierowanie się własnym sumieniem i wartościami moralnymi. Dzięki temu nie tylko unikamy kary, ale też tworzymy lepsze relacje z innymi ludźmi i bardziej sprawiedliwe społeczeństwo.