Etyka dla szkoły podstawowej/Rozwój moralny – przykłady zachowań egoistycznych, konformistycznych, altruistycznych

Rozwój moralny – przykłady zachowań egoistycznych, konformistycznych, altruistycznych

Człowiek uczy się od dziecka, co jest dobre, a co złe. Z czasem coraz lepiej rozumie, jak jego zachowanie wpływa na innych. Mówimy wtedy o rozwoju moralnym. Widać go między innymi po tym, dlaczego coś robimy: dla siebie, dla grupy czy dla innych ludzi.

Zachowania egoistyczne

Zachowanie egoistyczne to takie, w którym najważniejsze jest własne dobro, wygoda i przyjemność. Inni ludzie są mało ważni albo stają się tylko środkiem do osiągnięcia celu.

Przykłady z życia ucznia:

ściąganie na sprawdzianie, żeby mieć dobrą ocenę, bez myślenia o uczciwości i o tym, że ktoś pracował samodzielnie,
zabieranie najlepszego miejsca w ławce lub w szatni, nie licząc się z innymi,
zostawianie po sobie bałaganu w klasie czy w toalecie, bo „ktoś to posprząta”,
niepożyczanie czegoś tylko po to, by drugiej osobie zrobić na złość lub pokazać swoją władzę,
wyśmiewanie kogoś, żeby zyskać popularność w grupie.

Zachowania egoistyczne nie zawsze są bardzo ostre, ale jeśli powtarzają się często, utrudniają budowanie dobrych relacji.

Zachowania konformistyczne

Konformizm to dostosowywanie się do grupy. W zachowaniu konformistycznym najważniejsze jest to, co pomyślą inni: koledzy, koleżanki, dorośli. Można robić coś dobrego, ale głównie dlatego, by:

uniknąć kary,
dostać nagrodę,
nie wyróżniać się z grupy,
być zaakceptowanym.

Przykłady:

pomaganie w akcji charytatywnej tylko dlatego, że cała klasa pomaga i nie chcesz być jedyną osobą, która się nie angażuje,
nie wyśmiewasz kogoś, ale też nie stajesz w jego obronie, bo boisz się, co powiedzą inni,
odrabiasz lekcje, żeby nauczyciel się nie czepiał i żeby mieć spokój, a nie dlatego, że rozumiesz sens nauki,
śmiejesz się z czyjegoś żartu, choć uważasz go za krzywdzący, bo reszta też się śmieje.

Konformizm może prowadzić zarówno do zachowań dobrych, jak i złych – zależy, jakie normy panują w grupie.

Zachowania altruistyczne

Altruizm to stawianie dobra innych na równi z własnym, a czasem nawet wyżej. W zachowaniu altruistycznym liczy się:

pomoc drugiemu człowiekowi,
kierowanie się zasadami i sumieniem,
gotowość do rezygnacji z części własnej korzyści.

Przykłady:

stajesz w obronie osoby wyśmiewanej, choć ryzykujesz, że grupa się od ciebie odwróci,
pomagasz koledze zrozumieć materiał, zamiast tylko pozwolić mu odpisywać,
oddajesz znalezione pieniądze do sekretariatu lub nauczycielowi, zamiast je zatrzymać,
angażujesz się w pomoc potrzebującym nie dlatego, że jest konkurs, ale dlatego, że uważasz to za ważne,
rezygnujesz z części swojego czasu wolnego, by opiekować się młodszym rodzeństwem czy pomóc w domu.

Altruizm nie oznacza zgody na wykorzystywanie. Chodzi o świadomą decyzję, by pomagać w granicach własnych możliwości.

Rozwój moralny a te trzy typy zachowań

W życiu każdego człowieka pojawiają się zachowania egoistyczne, konformistyczne i altruistyczne. Rozwój moralny polega na tym, że:

coraz częściej zauważasz, jak twoje decyzje wpływają na innych,
coraz rzadziej kierujesz się tylko egoizmem,
nie robisz czegoś wyłącznie dlatego, że „wszyscy tak robią”,
coraz ważniejsze stają się dla ciebie zasady, wartości i dobro innych ludzi.

Można powiedzieć, że dojrzewanie moralne to przechodzenie od postawy „ważne, co ja z tego będę miał” i „ważne, co inni o mnie pomyślą” do postawy „ważne, co jest naprawdę słuszne i dobre dla mnie i dla innych”.

Jak rozpoznawać własne motywacje

Aby lepiej rozumieć swój rozwój moralny, warto czasem zadać sobie pytania:

Dlaczego tak postąpiłem w tej sytuacji?
Czy zrobiłem to tylko dla siebie, dla grupy, czy także z myślą o innych?
Czy gdyby nikt tego nie widział, zachowałbym się tak samo?

Szczera odpowiedź pozwala zauważyć, czy twoje zachowania są bardziej egoistyczne, konformistyczne, czy altruistyczne – i co możesz zmienić, aby dojrzewać moralnie.