Etyka dla szkoły podstawowej/Sokrates – dlaczego nazywa się go „ojcem etyki”

Sokrates – dlaczego nazywa się go „ojcem etyki”

Sokrates był greckim filozofem, który żył w V wieku p.n.e. w Atenach. Nie pisał książek, nie zostawił żadnych własnych tekstów. Znamy go głównie z dialogów Platona i z pism Ksenofonta. Mimo to jest uznawany za jednego z najważniejszych myślicieli w historii i często nazywa się go ojcem etyki.

Czym jest etyka

Etyka to dział filozofii, który zajmuje się:

• tym, co dobre i złe,
• tym, jak powinniśmy postępować,
• pytaniami o sprawiedliwość, uczciwość, odpowiedzialność.

Zanim pojawił się Sokrates, wielu filozofów interesowało się głównie przyrodą: z czego zbudowany jest świat, jakie rządzą nim prawa. Sokrates przesunął uwagę z natury na człowieka i jego postępowanie.

O czym pytał Sokrates

Sokrates uważał, że najważniejsze są pytania:

• jak żyć dobrze,
• co to znaczy być dobrym i sprawiedliwym człowiekiem,
• czym jest cnota (dzielność moralna),
• czy lepiej ponieść krzywdę, czy wyrządzić ją komuś innemu.

Chodził po Atenach, rozmawiał z różnymi ludźmi i zadawał im pytania o:

• odwagę,
• sprawiedliwość,
• pobożność,
• mądrość.

Pokazywał, że wielu ludzi jest przekonanych o własnej wiedzy, ale tak naprawdę nie potrafi wyjaśnić, co dane pojęcia znaczą.

Metoda sokratejska – rozmowa i pytania

Sokrates nie wykładał gotowych zasad moralnych. Zamiast tego:

• prowadził dialog,
• zadawał proste, ale trudne pytania,
• prosił rozmówcę o wyjaśnienie pojęć,
• pokazywał sprzeczności w jego myśleniu.

Taki sposób szukania prawdy nazywa się dziś metodą sokratejską. Jej celem było:

• uświadomić człowiekowi, czego naprawdę nie wie,
• zachęcić do samodzielnego myślenia,
• wspólnie szukać lepszych odpowiedzi na pytania moralne.

Sokrates uważał, że najpierw trzeba uporządkować swoje myślenie, aby móc działać dobrze.

Poznaj samego siebie

Jednym z ważnych haseł związanych z Sokratesem jest:

• poznaj samego siebie.

Oznaczało to dla niego:

• zastanawianie się nad własnym życiem,
• badanie własnych przekonań i motywów,
• przyznanie się do niewiedzy jako pierwszy krok do mądrości.

Sokrates twierdził, że człowiek, który naprawdę wie, co jest dobrem, będzie chciał to dobro czynić. Dlatego tak ważne było dla niego rozumowe rozważanie kwestii moralnych.

Sumienie i odwaga moralna

Sokrates uważał, że należy:

• być wiernym swoim zasadom moralnym,
• nie ulegać niesprawiedliwym naciskom,
• nie czynić zła nawet pod groźbą kary.

Gdy oskarżono go przed sądem i skazano na śmierć, mógł uratować życie, wyrzekając się swoich poglądów lub uciekając. Nie zrobił tego, ponieważ uważał, że:

• byłoby to sprzeczne z jego przekonaniami,
• lepiej uczciwie umrzeć, niż nieuczciwie żyć.

Pokazał w ten sposób, że zasady moralne traktuje poważniej niż własne bezpieczeństwo.

Dlaczego Sokrates jest nazywany ojcem etyki

Sokrates bywa nazywany ojcem etyki, ponieważ:

• uczynił pytania moralne głównym tematem filozofii,
• szukał ogólnych zasad dobrego życia, a nie tylko doraźnych porad,
• uważał, że rozumowe myślenie jest potrzebne, by działać moralnie,
• pokazał swoim życiem, że filozofia nie jest tylko teorią, ale też praktyką,
• wywarł ogromny wpływ na późniejszych filozofów, zwłaszcza Platona i Arystotelesa, a przez nich na całą europejską refleksję etyczną.

Od czasów Sokratesa etyka stała się jednym z najważniejszych działów filozofii.

Podsumowanie

Sokrates:

• przesunął uwagę filozofii z przyrody na człowieka i jego czyny,
• szukał rozumnych odpowiedzi na pytania o dobro i zło,
• uczył przez dialog i pytania,
• własnym życiem pokazał, że warto być wiernym zasadom moralnym.

Dlatego właśnie wielu historyków filozofii nazywa go ojcem etyki.