Etyka dla szkoły podstawowej/Stoicy – życie zgodne z naturą i spokojem wewnętrznym

Stoicy – życie zgodne z naturą i spokojem wewnętrznym

Stoicyzm to kierunek filozoficzny, który powstał w starożytnej Grecji, a potem rozwijał się w Rzymie. Stoicy zastanawiali się, jak żyć mądrze i spokojnie, nawet gdy spotykają nas trudności. Uczyli, że człowiek może osiągnąć wewnętrzny spokój, jeśli będzie żył zgodnie z naturą i rozumem.

Kim byli stoicy?

Do najważniejszych stoików należeli:

Zenon z Kition – założyciel szkoły stoickiej w Atenach,
Seneka – rzymski filozof i pisarz,
Epiktet – dawny niewolnik, który został nauczycielem filozofii,
Marek Aureliusz – cesarz rzymski, autor Rozmyślań.

Choć żyli bardzo dawno, ich myśli są nadal aktualne i często przywołuje się je także we współczesnej psychologii.

Co znaczy żyć zgodnie z naturą?

Dla stoików żyć zgodnie z naturą nie oznaczało jedynie przebywania na łonie przyrody. Chodziło o coś głębszego:

Świat ma pewien porządek i prawa, których nie zmienimy (na przykład to, że wszystko się starzeje i przemija).
Człowiek z natury jest istotą rozumną i społeczną – powinien więc używać rozumu i troszczyć się o innych.

Życie zgodne z naturą to:

akceptowanie faktu, że wiele rzeczy jest od nas niezależnych,
kierowanie się rozumem, a nie tylko chwilowymi emocjami,
rozwijanie w sobie cnót, czyli dobrych cech charakteru.

Stoicy twierdzili, że prawdziwie dobre jest tylko to, co czyni nas lepszymi ludźmi (np. uczciwość, odwaga, sprawiedliwość), a nie samo bogactwo, sława czy przyjemności.

Co zależy od nas, a co nie?

Jedną z najważniejszych myśli stoików jest podział na to, co zależy od nas, i to, co od nas nie zależy.

Od nas zależą:

nasze decyzje i wybory,
nasze opinie o wydarzeniach,
nasze postawy (czy staramy się być uczciwi, sprawiedliwi, pomocni),
wysiłek, jaki wkładamy w naukę i pracę.

Nie zależą od nas:

pogoda,
zdrowie innych ludzi, ich zachowanie, ich oceny nas,
wiele wydarzeń losowych (wypadki, nagłe choroby),
to, że kiedyś wszyscy umrzemy.

Stoicy uważali, że mądry człowiek:

skupia się na tym, co może zmienić,
przyjmuje z pogodą to, na co nie ma wpływu.

Przykład:

do egzaminu możesz przygotować się jak najlepiej (to zależy od ciebie),
ale nie masz pełnej kontroli nad tym, jakie dokładnie pytania się pojawią (to już nie zależy od ciebie).

Spokój wewnętrzny i emocje

Stoicy często kojarzą się z brakiem uczuć, ale to nie jest dokładne. Nie chodziło im o to, aby nic nie czuć, lecz aby uczucia nie rządziły naszym życiem.

Według stoików:

emocje same w sobie pojawiają się naturalnie (smutek, złość, lęk),
problem zaczyna się wtedy, gdy pozwalamy, by emocje całkowicie przejmowały nad nami kontrolę,
najsilniej ranią nas nie same wydarzenia, ale nasze sądy na ich temat.

Stoik stara się:

najpierw zrozumieć, co się stało,
zauważyć własne emocje, ale ich nie podkręcać,
ocenić sytuację spokojnie: co mogę teraz zrobić? czego muszę po prostu niechętnie, ale jednak zaakceptować?

Taki sposób myślenia pomaga zachować wewnętrzny spokój nawet w trudnych chwilach.

Stoicyzm w codziennym życiu ucznia

Choć stoicy żyli dawno temu, ich rady można zastosować w szkole i w domu.

Przykłady:

Sprawdzian Nie zależy od ciebie, czy nauczyciel zapowie kartkówkę. Zależy za to:

czy się uczysz na bieżąco,
jak wykorzystasz czas na lekcji,
jak poradzisz sobie z ewentualną słabszą oceną (czy wyciągniesz wnioski, czy tylko będziesz się złościć).

Krytyka i wyśmiewanie Nie masz wpływu na to, że ktoś powie coś niemiłego. Możesz jednak:

zastanowić się, czy jest w tej uwadze coś prawdziwego, co warto poprawić,
uznać, że czyjaś złośliwość bardziej świadczy o nim niż o tobie,
nie odpowiadać agresją na agresję.

Niepowodzenia i straty Gdy coś się nie udaje (kłótnia z przyjacielem, niezdany egzamin, kontuzja), stoik zapyta:

czego mogę się z tego nauczyć,
czy mogę coś naprawić lub poprawić,
co muszę przyjąć jako fakt, choć jest to dla mnie trudne.

Stoicka postawa nie oznacza obojętności, ale dojrzałe podejście do problemów.

Czego stoicy mogą nas uczyć dziś?

Z nauki stoików możemy wyciągnąć kilka prostych wskazówek:

dbaj o swój charakter bardziej niż o rzeczy zewnętrzne,
odróżniaj to, na co masz wpływ, od tego, czego zmienić nie możesz,
nie pozwól, by chwilowe emocje zniszczyły ważne relacje,
ćwicz wewnętrzny spokój, zamiast tylko narzekać na los,
traktuj trudności jako okazję do ćwiczenia cierpliwości, wytrwałości, odwagi.

Stoicyzm nie jest łatwą drogą, ale może pomóc przechodzić przez życie spokojniej, mądrzej i bardziej odpowiedzialnie – także wtedy, gdy świat wokół wydaje się chaotyczny i pełen stresu.