Etyka dla szkoły podstawowej/Wartości jako cel sam w sobie i jako środek do celu
Wartości jako cel sam w sobie i jako środek do celu
[edytuj]W życiu kierujemy się różnymi wartościami, na przykład uczciwością, przyjaźnią, zdrowiem, wiedzą. Możemy je rozumieć na dwa sposoby: jako cel sam w sobie albo jako środek do celu.
Co to są wartości
[edytuj]Wartości to to, co uważamy za ważne i dobre. Pomagają nam podejmować decyzje:
- co jest dla mnie naprawdę ważne
- jak chcę się zachowywać
- jakimi ludźmi chcemy być
Przykłady wartości: rodzina, przyjaźń, prawda, sprawiedliwość, pomoc innym, rozwój, piękno, odwaga.
Wartości jako cel sam w sobie
[edytuj]Wartość jest celem samym w sobie, gdy:
- cenimy ją dla niej samej
- chcemy ją realizować, nawet jeśli nie przyniesie nam korzyści
Przykłady:
- przyjaźń – jesteś z kimś, bo go lubisz i mu ufasz, a nie dla prezentów
- uczciwość – mówisz prawdę, bo uważasz to za słuszne, nawet jeśli trudniej
- pomoc innym – pomagasz komuś, choć nikt ci za to nie zapłaci ani nie pochwali
Tak rozumiane wartości mówią, kim jesteśmy i w co naprawdę wierzymy.
Wartości jako środek do celu
[edytuj]Wartość jest środkiem do celu, gdy:
- traktujemy ją głównie jako narzędzie
- ma nam pomóc osiągnąć coś innego
Przykłady:
- dobre oceny – uczę się tylko po to, by dostać nagrodę albo mieć święty spokój
- grzeczność – jestem miły, żeby coś za to dostać
- praca w grupie – staram się tylko dlatego, że od tego zależy moja ocena
Samo korzystanie z wartości jako środka nie jest zawsze złe. Problem pojawia się, gdy widzimy w niej tylko korzyści, a zapominamy o jej prawdziwym, głębszym znaczeniu.
Ta sama wartość w dwóch rolach
[edytuj]Ta sama wartość może być:
- celem samym w sobie
- środkiem do innego celu
Przykłady:
- nauka – ktoś uczy się, bo naprawdę chce rozumieć świat (cel sam w sobie) albo tylko po to, by dostać piątkę (środek do celu)
- uczciwość – jestem uczciwy, bo chcę być dobrym człowiekiem (cel sam w sobie) albo tylko po to, żeby uniknąć kary (środek do celu)
- przyjaźń – lubię kogoś dla niego samego (cel sam w sobie) albo udaję przyjaźń, żeby mieć z tego korzyści (środek do celu)
Szczególnie ważne jest, by ludzi nigdy nie traktować tylko jako środka do własnych celów. Kolega to nie tylko osoba, od której można odpisać zadanie, ale ktoś, kto ma swoją godność i uczucia.
Dlaczego to rozróżnienie jest ważne
[edytuj]Rozumienie, czy traktujemy wartości jako cel, czy tylko jako środek, pomaga:
- lepiej poznać samego siebie
- odróżniać zachowania egoistyczne od szlachetnych
- zauważyć, kiedy kogoś wykorzystujemy
Warto zadać sobie pytania:
- Dlaczego to robię: dla korzyści czy dlatego, że tak uważam za słuszne?
- Czy robiłbym to samo, gdyby nikt mnie nie widział i nikt mnie nie pochwalił?
- Czy traktuję drugą osobę jak człowieka, czy tylko jak narzędzie do osiągnięcia celu?
Im częściej wybieramy wartości jako cel sam w sobie, tym bardziej stajemy się dojrzali i uczciwi wobec siebie oraz innych.