Etyka dla szkoły podstawowej/Wprowadzenie – po co nam wartości i zasady
Wprowadzenie – po co nam wartości i zasady
[edytuj]Każdy człowiek codziennie podejmuje wiele decyzji: jak się zachować, co powiedzieć, jak potraktować innych. Nie robimy tego zupełnie przypadkowo. Kierujemy się wartościami i zasadami, które podpowiadają nam, co jest ważne i jak należy postępować.
Czym są wartości?
[edytuj]Wartości to to, co uważamy w życiu za szczególnie ważne i cenne. Mogą to być na przykład:
- uczciwość,
- szacunek,
- przyjaźń,
- wolność,
- odpowiedzialność,
- zdrowie,
- rodzina.
Wartości:
- pomagają nam wybierać między różnymi możliwościami,
- mówią, do czego chcemy dążyć,
- wpływają na to, jak traktujemy siebie i innych.
Różni ludzie mogą układać swoje wartości w nieco innej kolejności, ale pewne rzeczy (np. życie, godność człowieka) są ważne dla większości społeczeństw.
Czym są zasady?
[edytuj]Zasady to bardziej konkretne wskazówki, jak się zachowywać. Wypływają z wartości, ale dotyczą codziennych sytuacji.
Przykłady:
- jeśli cenisz uczciwość – zasadą może być „nie ściągam na sprawdzianach i nie kłamię”,
- jeśli cenisz szacunek – zasadą może być „nie obrażam innych i nie wyśmiewam ich błędów”,
- jeśli cenisz odpowiedzialność – zasadą może być „kończę swoje obowiązki, zanim zacznę zabawę”.
Zasady:
- porządkują nasze życie,
- pomagają utrzymać ład w klasie, w domu i społeczeństwie,
- zmniejszają liczbę konfliktów.
Po co nam wartości i zasady?
[edytuj]Wartości i zasady są potrzebne, ponieważ:
Pomagają podejmować decyzje
[edytuj]- Gdy stoisz przed wyborem (np. powiedzieć prawdę czy skłamać), zastanawiasz się, co jest zgodne z twoimi wartościami.
Pokazują, jacy chcemy być
[edytuj]- Dzięki nim możesz odpowiedzieć na pytanie: jakim człowiekiem chcę zostać, jak chcę, żeby widzieli mnie inni.
Ułatwiają życie w grupie
[edytuj]- W klasie, rodzinie, społeczeństwie nie da się żyć bez wspólnie uznawanych zasad. Inaczej panowałby chaos i każdy robiłby co chce, nie zwracając uwagi na innych.
Chronią słabszych
[edytuj]- Zasady mówią, że nie wolno bić, wyśmiewać, wykorzystywać innych. To daje większe poczucie bezpieczeństwa.
Pomagają przewidywać skutki działań
[edytuj]- Jeśli wiesz, że złamanie zasady ma określone konsekwencje (np. kara, utrata zaufania), łatwiej zastanawiasz się, zanim coś zrobisz.
Skąd bierzemy wartości i zasady?
[edytuj]Wartości i zasady poznajemy:
- w rodzinie – obserwując rodziców i bliskich,
- w szkole – na lekcjach, przerwach, w rozmowach z nauczycielami,
- poprzez religię lub światopogląd,
- z książek, filmów, historii,
- z własnych doświadczeń – gdy widzimy skutki różnych zachowań.
Z czasem zaczynamy sami świadomie wybierać, co jest dla nas naprawdę ważne, a co mniej.
Czy zasady ograniczają wolność?
[edytuj]Może się wydawać, że zasady przeszkadzają robić to, na co ma się ochotę. W rzeczywistości:
- dobra zasada nie jest po to, żeby kogoś dręczyć, ale po to, żeby chronić innych i ciebie,
- wolność nie oznacza robienia wszystkiego bez ograniczeń – kończy się tam, gdzie zaczyna się krzywda drugiego człowieka,
- zasady w klasie (np. nie przerywamy sobie, nie bijemy się) pozwalają wszystkim czuć się bardziej bezpiecznie i szanowanym.
Dojrzałość polega na tym, że rozumiemy sens zasad, a nie tylko boimy się kary.
Wartości a codzienne wybory
[edytuj]To, jakie wartości są dla ciebie ważne, widać w drobnych sytuacjach:
- czy oddasz znalezione pieniądze,
- czy przyznasz się do błędu,
- czy staniesz w obronie wyśmiewanej osoby,
- czy dotrzymasz danego słowa,
- jak mówisz o innych, gdy ich nie ma.
Na etyce będziesz uczyć się rozpoznawać własne wartości i zastanawiać się, jakie zasady pomagają według nich żyć.
Podsumowanie
[edytuj]Wartości mówią, co jest w życiu ważne, a zasady pokazują, jak postępować w konkretnych sytuacjach. Dzięki nim:
- łatwiej podejmujemy decyzje,
- potrafimy żyć z innymi ludźmi w zgodzie,
- możemy stawać się coraz bardziej odpowiedzialnymi i dojrzałymi osobami.
Zastanawianie się nad wartościami i zasadami to ważna część dorastania i uczenia się, jak być dobrym człowiekiem.