Etyka dla szkoły podstawowej/Wstyd, poczucie winy, zazdrość – skąd się biorą

Wstyd, poczucie winy, zazdrość – skąd się biorą

Każdy człowiek przeżywa różne uczucia. Niektóre są przyjemne (radość, duma), a inne trudne (wstyd, poczucie winy, zazdrość). Te trudne emocje też są potrzebne – informują nas o czymś ważnym. Warto zrozumieć, skąd się biorą.

Czym są trudne uczucia

Trudne uczucia:

• pojawiają się same z siebie – nie wybieramy ich,
• mówią nam coś o nas i o naszych relacjach z innymi,
• często wiążą się z tym, jak myślimy o sobie i o innych ludziach.

Nie są ani dobre, ani złe. Dobre lub złe mogą być dopiero nasze zachowania pod ich wpływem.

Wstyd – kiedy chcemy się ukryć

Wstyd to uczucie, gdy:

• chcemy się schować,
• nie chcemy, żeby inni na nas patrzyli,
• boimy się, że ktoś nas wyśmieje lub źle oceni.

Skąd bierze się wstyd:

• z porównywania się z innymi (myślimy, że jesteśmy gorsi, mniej zdolni, gorzej wyglądamy),
• z łamania zasad grupy (np. klasowych), przez co boimy się odrzucenia,
• z wcześniejszych przeżyć, gdy ktoś nas wyśmiał albo zawstydził przy innych,
• z bardzo wysokich wymagań wobec siebie (gdy oczekujemy, że zawsze będziemy najlepsi).

Wstyd pokazuje, że ważne jest dla nas, co inni o nas myślą i czy nas akceptują.

Poczucie winy – gdy wiemy, że zrobiliśmy źle

Poczucie winy pojawia się, kiedy:

• zrobiliśmy coś, co uważamy za złe,
• skrzywdziliśmy kogoś słowem lub czynem,
• złamaliśmy ważną zasadę.

Skąd bierze się poczucie winy:

• z zasad, których nas uczono w domu, szkole, w religii,
• z działania sumienia – wewnętrznego głosu, który przypomina, co jest dobre, a co złe,
• z empatii, czyli umiejętności wyobrażenia sobie, jak czuje się druga osoba.

Poczucie winy jest pożyteczne, gdy:

• pomaga zauważyć błąd,
• zachęca do przeprosin i naprawienia szkody,
• uczy nas, żeby następnym razem postąpić lepiej.

Staje się zbyt ciężkie, gdy ciągle się obwiniamy za wszystko, nawet gdy to nie była nasza wina.

Zazdrość – gdy chcemy mieć to, co inni

Zazdrość pojawia się, gdy:

• ktoś ma coś, czego my nie mamy (rzecz, umiejętność, osiągnięcie),
• ktoś otrzymuje uwagę lub pochwały, których sami pragniemy,
• boimy się, że ktoś „zabierze” nam ważną osobę (np. przyjaciela).

Skąd bierze się zazdrość:

• z porównywania się z innymi (np. ocen, wyglądu, popularności),
• z poczucia, że mamy mniej niż inni,
• z lęku, że nie jesteśmy wystarczająco ważni lub lubiani,
• z silnego pragnienia sukcesu, uznania lub miłości.

Zazdrość pokazuje, co jest dla nas ważne (np. przyjaźń, dobre wyniki, uznanie). Może nas motywować do pracy nad sobą, ale może też prowadzić do nieprzyjemnych zachowań, jeśli zaczniemy kogoś wyśmiewać lub mu szkodzić.

Po co nam te uczucia

Wstyd, poczucie winy i zazdrość:

• sygnalizują, że coś jest dla nas ważne (zasady, relacje, sukces),
• pokazują, że zależy nam na opinii innych i na byciu akceptowanym,
• pomagają uczyć się na błędach i lepiej postępować w przyszłości.

Nie da się ich całkiem uniknąć, ale można:

• starać się je rozumieć,
• rozmawiać o nich z zaufaną osobą,
• uczyć się reagować w sposób, który nie krzywdzi ani innych, ani nas samych.

Podsumowanie

Wstyd, poczucie winy i zazdrość biorą się z:

• naszych myśli o sobie i innych,
• zasad, których nas uczono,
• porównywania się z innymi ludźmi,
• ważnych potrzeb: bycia lubianym, uczciwym, docenionym.

Są naturalną częścią życia. To, co możemy zrobić, to lepiej je rozumieć i uczyć się reagować na nie w mądry i życzliwy sposób.